Skip to main content

Full text of "Hieronymi Fracastorii ... De sympathia et antipathia rerum liber vnus De contagione et contagiosis morbis et curatione libri III."

See other formats


k 



HIERONYMI FRACASTOSJI 

VERONENSIS- ^ 

DE SYMP ATHIA.ET ANTIP ATHIA RERVH 
EM LIBER VNVf 

OB CONTAGIONE ET CONTAGIOSIS 
, MORBIS ET CVRATIONE 

LIBRI III 




DE SVMPATHIA ET ANTIPATHIA RERVM, 



DE fympdthidet intipathid mul 
torum. Cdp.i.cdr.i 
T>eprimorerum omnium consen* 
fu. Cdp.i.c.l 
T>e fympdthijs elementorum di lo- 
cdpropria. Cap.$.c.i 
Deconfenfu pdrtium in fuo toto. 
Cap.+.car.}. • 
Dcattraftione ftmilium. Cd.c.c.y 
De confenfu Vdiffenfu elemctoru 
circd qudlitdtes cotrdrids .C .6 .c* 6 
Defympathijs et atipathijs miivoru 
CT attrdftione ftmilium.C. j.c. j 
De £cheneide quo modo firmdre 
nauigiapofiit. Cdp.i.cdr.B 
De antipathia contrarioru crquo* 
modo fe mutuopeUdnt.Cap.^.c. 9 
Cur er cdlx crpannus etdlid ftc 
caaquampromptifiime admittdnt. 
Cdp. io.c.9. 

De dnalogu rerum in agenio. Cd. 

II.C.II. 

T>e animt fympatbijs et antipathijs 

Cdp.\z.cdr. 
De fympathijs anime cognitricis. 

Cap.ij.car. 14. 
T>e fenfuum fympathia CT antipa* 

thia. Cdp. 14. car. ic 

Dcprimiseffiftibui, quifiunt ex 

confcnfu et diffenfu fenfuum. Ca. 

IC.C.17 
De confenftbus CT dijfcnftbus phan 

taft*. Cap.1h.c19 
Degdudioet dppetit u.C.l 7 'C. 10 

Detriftitk cr oiio.Cdp. 1 S.c.z 1 



De timore. Cdp. 1 9. car. rx 
De ddmirdtione CT ecfiafi et rifu. 

Cap.Z0.cdr.1y 
Deird. 1 Cdp.11 .c.14. 

Deuerecundia. Cdp.11.ci4 
De dlijs quibufia confenfibus pban 
tafta*. Cdp.lyc.t6 
Dequibufdam dubijs d Khamnum 
fio fcriptk. Cdp.ultimH.car.i6 

DecontdgioneLiber. I. 
Quidflt contagio. Cap.i . cdr.18 
De cotdgionudiffiretid.C.i.c.19 
Deccntdgionequ<e.folo contdftu 

afjicit. * Cap.$.c.i» 
Decontdgione qux fvmite dfjicit. 

Cdp.4.c.}o 
Dccotag.qaddiftasfit.C.c t c t )o 
Quod caufa contagionis que addi- 

ftdns fit,nonfit reducendd ddoc 

cultas proprietdtes. Cap.6.c$ 1 
Quomodo femindrid cotagionis di 
ditVfs feratur et i 0rtc.C7.c3* 
De dildlogid cbtdgionu.C. 8.C.34 
Vtrum cmnis contdgioputrefdftio 

qutdamflt. Ce.p.Q. c.34 
Cur morborum alij contagiofiflnt, 

aiij non,ct cur contagiofi lenes. 

Cap. 10. c. jc. 
inquo contdgio conuenidt cu uent 

nvs et i quo diffirat.Ca. n.c.}$ 
Dealijs quibufdam diffirentijs con 

tagionum. Cap. 1 1 . car . 3 6 
De flgnis cotagionu. Ca. 1 3 .c.37 

Liber Secundus. 
Defcbribus contagiofis.C. i.c.tf 



T AB 

Defebribusqu* UdricU cr mor* 
bitti dicuntur. Cap.t . car. 3 9 
Vcfcbribuspeftilentibus. Cap.}, 
^ car. 40. 

De diffirentijspeftUcntum febriu, 

CTcaufis. Cap.4x.4Z 
Defebre pe&ilenti in Britannia. 

dp.cxar.4}. 
Defebrequamlenticuldf uel pun* 

fticulauocant. C4p.6-c.43 
Decaufis. Cap.7xar.44 
t)e uere peftiferkfebribus. Cap . 

8xar. 4C. 
Dcphthiftcontagiofa. Ca.px.46 
Dc rabie. Cap. 10. car. 47 
Defyphilide fcu Gallico morbo. 

Cap.11x.4p. 
Decaufts. Cap.ix.c.co 
Ve Blephantia. Cap . 1 3 .car. 5 i 
De lepra proprie ditta. Cap. 1 4. 

car. C4 

Dediftinftioneinfettionum cuta* 
nearum. Cap.if.c.cc 

Liber. Ul.de curatione. 
Qubdpeculiaris curatio iebeatur 



morbk contdgiofls. Cap. V*A 4* 
De intentionequ£ habetur adprin 

cipia contagionk. Cap.%. c.cZ 
De intentione qu* babetur ad ma* 

teriam qu* iam in ftci cccpit, et ad 

eamqutiamcorruptaefl. Cap. 

$xar. co. 
De curatione febrium uariolarum. 

Cap.4xar.60. 
De curationefebrium peftilentum 

communi. Cap.fxar.6i 
De curationeftbrium qux lenticu* 

Ufeupunfticuladicuntur. Cap. 

Oxar.6}. 

Dc curatione uere peftilentum ft* 
brium. Cap.y. car.66 

De curatione phthifis quatenus con 
tagiofaeft. Cap. 8x.68 

Decurationerabidorum. Cap. 
car.6$. 

Decuratione fyphilidic feu Gatti* 
cimorbi. Cap.10xar.jo 

De curatione Elepbanti* , Cap , 
11.c4r.76. 

Finis, 



ALEXANDRO FARNESIO 

CARDINALI amplissimo • 

HIERONYMVS FRACASTORIVS 
VERONENSJS S. 



jo M O homini natus quum fit facerrime Pruv 
ceps,illud fepedubitatum fuifle uideo, utro be^ 
neficio prodefle magis queamus } eo ne quod pcr 
I otium comparatur contcmplando cV fcribendo, 
an eo quod per negotia agendo,atque egregia multa nauan 
do. namplurimiquidemnon(bIumpropinquis cVamids, 
fed etiam Rebus pub. cV multis iaepe nationibus magnope^ 
re agendo profuere,pIurimi uero fcribendo . Inter quos ib 
lud intcrefle uidetur mihi,quod qui per negotia profunt,pr£ 
fentemmagis,cVmagisperfpicuam utilitate praeftant opcs 
patrocinia,honores,Iibertates,etalia eius gencris multa.qui 
uero per otium, fi non adeo praefentem utilitatem at cer^ 
tecommunemmagis,cVmagisperpetuamac iniurias tenv 
poris etfortunae fuperaturam afferut. quo pacfto difdplinar, 
Ieges,hiftoriar,artes inuentar,audbr,ac per manus traditar in 
aetates omnes,in nationes omnes peruenire potuere . utrocp 
autem modo prodefle po(Te,pauciflimisquide,quos Deus 
praedpueamauitjfcmperconceftumfuit.quodotiumcVne^ 
gotia tnterfe non parum aducrfari folent . qua de caufa Re^ 
gcs et Principes u(ri,quod adionibus detenti,diftradticj?mC 
nusotioinferuire pofliint,per alterum magis(hoc eft per 
adiones prodefle ipfi quidem confueuere ) per alterum au> 
te minusjioc eft per ea, quae ab otio proficifcutur bcnefiria. 
uerum cnimucro quicunqj uere Reges cV Principes funt,ai 
rantprofccflo cVprouident, utquodipfi perfenon poflunt, 
per altos nihilominus pracftent,ne quum altcro in genere 
ecceIIant,inaItcro humano generi deelle uideantur,cuius 
bencficio nati,conftituticfc a Deo funt. qua in re non minus 

laudandt 



f audand i commcndandfcp funt quam in eo, quod pcrfc ipfl 
poflunt cV cc nferunt.cV fi enim magna cft ca uir rus,quar pcr 
le farit,non minor camen dC illa eft,quae alium mouct,6Y pcr 
ipfum ufui eft.quando necp Deus optimus atcp omnipotens 
pcrfe femper cVftatim prodefle uult,fcd aliorum opcra cV 
minifterio adeamremuticonfueueric. exquoquidem fit uc 
Reges non paruam ingcniorum rationem ct cura habcanr, 
caalant,cV foucant,cVquodammodoutparianr,caufac finc. 
quare cV illud recle homincs infticuifle uidentur mihi, uc 
quemadmodum, qui naturae funt partus Drj s optimis con^ 
fecrancur,ica rj,qui funcingcnfj,Regibus cV Principibus ui^ 
risdedicarentur.floresqutppecV frucftus, dC primitias fru^ 
gum atqjanimaliumternpliscVarisofferri uidemus,poema 
ta uero hiftorias,cV reliqua difciplinarum inuenta, rjs qui po 
teftatibuspraeftant.quinipfosquocp uc poce modis omni/ 
busdehumanogenerebenemeriCos,cV Drjsoptimis bene^ 
focftoribus fimilcs dicerc folemus, cV Deorum nomine falu^ 
tare,cV in Deorum caetumct numerum uita fundos referre. 
uerum qui tales fpedcntur , pauciflimi quidem omnibus fe> 
culis femper fuerc. quando multos ipfa illa poteftas, qua uv 
fignesfunt,noninaIienacommoda,fedin propria rrahere 
confueuit.quaproptercVmaioreft eorum paucorum glo> 
ria,quos uera uirtus eo eflferre poCut'c,uc Deos optimos imi^ 
tarencur . quosincer (utad te ueniam praeftantifltme iuue^ 
nts) tu quidem raro,nefcio quo uirtutum igne fpledere, atcp 
ea praccipue teneri pietate uideris,qu£ QC per fcfe,cVper alios 
prodefleftudet,etuuIt.namut priuata taceabenencia,quaz 
innumeraindiesconfers,coc quidem publicaactanta obis 
nonpropatriafblum Roma,nonpro Italia folum,fcd pro 
tota Europa,pro uniuerfo Chrifttanonomfne,utnon folu 
teadmiremuromnes,acfufpidamus,fed tn tanto chriftia^ 
narum rerum difcriminea Deo maximo clecftum exiftime^ 
mus.cu quofanc^ifltmus Auustuus Paulus.irj. Pont.Max. 
curas omnes,adionesc^ partiretur,tam tum te ab adolefcen^ 
tia eum aufpicatus futurum,in quo onus tadcm recumberct 



rancaemolis.quainre cVillud quocp magnope>e admiran> 
dumeft,quodmolesea quum tam grauis, camuariaftc,tii 
camenliccerarum haud immemor non minori cura atquc 
opcra ftudcs, uc cV hac quoquc in parcc ncc cibi,ncc a 1 rjs dc> 
fis. namquum magnaquadam arcpexcellenci natura aeque 
cV ad acftiones,cV ad ftudia licccrarum fis nacus, fads profc 
do,ut cVde temulcaaIiquandoiperandafinr,cV uc inccrca 
quodtupera?catem ac maxima neccfTariaq? ncgotia prav 
ftarenon potes,aIrj ccrtc pracftenc.quos tu ita bcncuolcncia, 
ica omni ftudio amplcxaris,ica Iibcralicacc pacrodnio ac far 
uore omnt foues,acq? exdcas,uc non minus cibi dcbeanc lic^ 
tcrarum ftudia,c| chriftiana hbcrcas. Cui quidcm rd cV ipfe 
ceftimonioeflTcpoffum,quem cu quu ncc unquam uidifles, 
nihilacepoiccnccmbeneficrjscamcnnon pauds eauna dc 
caufa fis profccucus,ac pcrfequaris in dics. cui cgo beneficen 
tia? cVuirtuci ica me addi&um, ica deuindu fenG, uc iam diu 
nihil animo a?qucfixum habuerim,quam tibi cuaecp ifti,qua 
cencris piecaci,aliquid parerem,quod cuum Cuf cfc caufa confc 
cftum dici poflec.hocn.unum dabacur mihi, quo quam gra^ 
cuseflTecanimusergaccmeus,po(icm oftendere. quamrem- 
cametfifcrius qp uoluiflem negorrjs uarrjs impedicus,nunc 
demumramenconfed.nonquidemeainre quammagis de 
fideraflem,quaq? exiftimaflem cibi graciorem fururam,fed 
ca camequam,qu6d ucilicacem non paruam( ucfpero)alIax 
cura fic,haud ingracam cibi fucuram exiftime. Igicur( quod 
cuum dicas)pro eo ocio quod mihi conceflfum fuir,de conca^ 
gionc cV concagiofis morbis omnibus,cV cor u curacione kxi 
beremihiuifumeft.magnaquide maceria cV admiracionis 
non paruae plcna.cui cVcomencarium adieci non minus (ut 
arbicror)defideracudeconfenfucVdiiIcnfu rerum, quafynv 
pathiam cV antipa chiam uocanc . fine quo natura contagio * 
num planeperquiri cV monfiraripofle,no uidebat. utrunq* 
aut negocium mihi eo Iibentius fufcipiendum duxi,q> quum 
hocquidem fcicu dignum fic, illud adfalute morcalium non 
parumconducereuideac,cum dc utroqjqjpauciffimaquidc 



a maioribus noftris,quaf extenr,quarqjuiderimus nos, fittc^ 
ris mandata funt.de fympathia quidem et antipathia rerum 
Galenus iam fefe no nulla fcripfifte referr,uerc ea fcripta aut 
i'nteriere,autetatenoftra,quod nos fciamus, adhucin lucem 
non peruenere.de cotagione uero Hippocrates quidem cir^ 
capopulariteruagantes morbos nonnullatetigilleuidetur. 
fcd tamen qui obferuaret magis, cp n aturas eoijz traderet.Ga 
lenusuero poftipfumplura quidem monftrauit, fed cV ipfe 
tn cV fedator illius Paulus aegineta,cV Aetius Amidenus,cV 
alrj ueteresnopauca,ut mihi uidetur,reliquere,quae poflent 
magnoperedefiderari.Recentioresautnihiloplus deconta 
gione uidentur dixtfle,quam quod ab occulta quadam pro^ 
prietate proueniat.que aut in uniuerfum natura contagionu 
fit,6Yquo principioarnciantj&ciuopaclogignanturjet cur 
aliaefomitereIinquant,aIi^addiftans(€feetiatr» piopagent, 
£C morborum cur alrj contagtofi fintJeniores,mitioresqj exi 
ftentes,alrj minime contagiofi acerbiores,ardentiorcscp mul 
toquumGnt,etquo a uenenis contagiodifferat,ct ciufmodi 
aliamulta nulli dicere tentauere, fatis quidem fecifse latifi 
horum omnium caufas in occultas i llas i ta ipfi uocant)pro^ 
prietates reduxi(Ient,quibus acquiefcendum non modo fibi 
iuntarbitrari,fed cValrjs praecepere.atcp his contenti in qua< 
plurimis philofophati funt, quodcerte philofopho homine 
femperindignumexiftimaui. caufarum.n.quum quxdam 
uniuerfaliftimacfintcVremotifttma; a rebus,qu«edam uero 
propinquiores cV particulares ma gis,a demum qusda pro 
pinquifiima? etpropri^,propriasquidect ( ppinquilTimasin 
reconditis et dimcilibus attigifse, aut Dei certeeft,aut diui^ 
«t.uruuerfalifeimis uero ftare,ignaui cVrufticiingentj eft, 
medias uero inquirere, cV ad proprias niti ( quantum ho^ 
minidatur) philofophicerte eft. Admiraberis autem for^ 
tafseduasmehafcematerias fumpfifse fcribendas,quarum 
alteram maiores noftri pene intatfam reliquerunt , alte^ 
ram omnes fateantur ab hominefciri non pofse. Verum 
coimuero , qu6d tum fympathiac renun, cum % natura 



contagiontimmdiffidliatcjiarduo pofitae ftnt,etnos qufc 
dem concedimus.quin cV ineptum quoque aut arrogantetn 
magiseumfore dicimus,qui propinquiflimas cV proprias 
earumcaufas pratfumat inquirere.uerum tamen idem ille 
fimediaspcrueftiget,multailluminuenturum non diffido, 
quar tum delecftare, tum cV magnopere prodeflfe pofftnt* 
quodinftitutumcVmihi ipfein hac noftra perueftigatione 
propofui . practeritam uero fuifle amaioribus noftris conta' 
gionum materiam,neminem mirari uelim, quando id acci^ 
dat difciplinis omnibus,utno omnia ab tjs qui eas condunt, 
abfolui pofltnt. quoniam uniuerfalia magis cVrerum princi 
pia profequantur.tta inea quae de natura eft philofophia 
innumeraquidempartimintacffajpartim no plane difcufia 
relidta funt. nam necjquomodo intelledio in nobis fiat ha^ 
clenustraditum fuiueuideo,necp earum qualitatum quas 
fpirituaIesuocant,naturamfatis demoftratam, cV alia muU 
ta.quod et in re medica confimiliter quocp contingit. in qua 
plurima adhuc fuper funt,quae pofteris cV nepotibus tnqui> 
renda patres noftri reIiquerint,nos porr6 nepotibus noftrts 
relinquemus.multapraeterea intereunt eorum,quae fcripta 
iam fuere,multa uiuunt quidem,fed non apud omnes,ita-fe 
habet mortalium rerum condicio cV uiciflitudo. NeceflTaria 
autemnecnefitcontagionuminquifitio,quamnos in prav 
fentiaggredimur,fi Drj annuerint, unufquifcfcutdere potc 
rit,qui ea legerit,quae (cribemus. Tu uero qualiacuncjj haec 
fuertnt,quae pro uetere inftituto facramus principi uiro, tibi 
autemqu6dtua iamfint,cV tui gratia enata,Iibentianimo 
accipies,tumcVauthoritate,quae tibi eft tanta,proteges,uc 
nemo calumntjs infedari audeat,quae tibi accepta fuerint et 
fub tuo aufpicio emifla. 



fi H t! I sl 

HIERONYMI FRACASTORlt 

VERONENSIS 

D £ SYMPATHIA ET ANTIPATHIA 



LIB E K 



I. 



W7 



CAP VT PRIMVM, 

R I M V M dutcm de latenti rerum confenfu Cf dif» 
fenfu , qudm Sympathiam CT Antipathiam dicunt , 
dgamus,quo mhil admirabilius ejl in tota natura t nihil 
fcitudefideratummagis.GaUindceuspullus uix natus 
equum Etephantem^ nihilrefirmiddt,M.iluumuellon 
geconfpcftum ddeo expauefcit 3 utad matrem {tatim 
confugiat. eadm agno CT lupo et alijs multis inimicicia e ft . Marft CT 
Vfili ferpcntes itlefi trattant. Teftalos cr quafdamfamilias i n Cretd le* 
gimus laudandoafjiccrc fafcino confueuiffe y intuendo uero infantes in td* 
bem uertcre.Yulmen durum cojliquat intatto loculo 3 tumuind dbfumit U4 
fe nec quicq. lefo . Adamantem feruntfolo Hircino fanguine moUefcc* ) ^ 

re.mala medica inft>erQ_ in eorit cumulum pane fidccefcere. unifono in cy ~ ; J ff**& 
thdrd tatto moueri craliudunifonumuidemus,quodnepropcctiam fit. 
cor.cujfo uero tympano e corio lupi confetto,dicuntur ea difiolui tympana % 
qu£ ex agnino corio fint conjiatd. Hercukus lapis ferrum ad fefe tra* 
hit 3 A damas cr Elettrum pilos et furculos.quid uero xque mirandum efb 
qukm ignotumiUuddntiquismirdculum nauigatori£ pyxidis, cuius ex* 
tremum perpendiculumtemperati magneteferrijn incredibili diftantid 
dd eas femper pdrtes fefe conuertdt, qu£ ad Pola fiettant f quid g, Lco 
dnimaliumomntum terrorgaUinaceo tamengaUo tcrrcturpr^fertim can 
tumemittenteiTaurumaffirmant quamuisfurentem aUigatum ficuftd* 
timmanfuefcere.T>rafsic£ etruU tantainimicicia eftut iuxta feri no» 
lint.Cucumisautem fuppofito oleo recuruariuidetur.Aurum ncq ; oleum, 
neq;aquamimbibit,argentumuiuumftxtimac raptim quodammodo cbi* 
bit.Oleum aqtt£ non admifcetur,quamnec Adiantumadmittit, cjy riuos 
cr fontes amet.Calx uero cr /f>ongi£ et id genus, liquida omnia ita ab» 
forbent^ut miuri liccat quualioquiintcr tpfa contrarictds nonparudfit. 

Trdcaft, A 



r 



L I B E R 

et iUud quoq; mirandti eft,q, ofcitante alio cr ttos paritcr,nifi aduerteri* 
tnus,ofcitamwi . et alio edente acerba qu^dam, fiiliua alteri in os profilit . 
Catablepha animal bominem ad miUe pafitts cbfaecxuminterficiu in fttus 
ftgna qu£dam eorum tranfire uidctur, que matres auidifiime dppetiuere. 
OcMmt&rispartus non uiuit, quum tameit feptimejlris uiuere confyicia* 
tur. Vorrbfupra omnem credulitatemuideturejfeEcheneis paruus pi= 
fciculus,' emoram appeh\6nus y quiptedioinmarinauem uiatque impetu 
uentorumattam fitiat, ut alijferunt,aut faltem,ut alij,tdrdet . et infinit* 
alididgenus y qu£incrcdibilisadmirationisfMntpten4. interqu* cr con» 
tagionum natura ejh . 

Df primo confcnfu rerum omnium. Cap. i . 

^^^^Kimm autem y communis rebus omnibus,et admirandus cft ip* 
jflus uniuerfi confenfus . inquo qu£ funt corporajta omnia in* 
uicemconnexa ita hsrentia efic uolunt ,ut nuUa potentia fit , 
JL qux eorum cxtrema, quibus fefe mutuo tangunt y feiungere pror 
fus pofiit y at(£ ita feparare ut uacuus locits intercidat . lAiraprofefto res 
eft,hac de cauft grauiafurfum trahi , leuia deorfum, contraria qu£ fefc 
pellere,atq; etiaminterimerefolcnt, noUc tamen feiungi,tantus cft con* 
fenfus iUc rerum omnium in uniuerfo . Cuius reifi quis forte finem requim 
rat y et cuius gratia fiat,non difficile ccrte erit afiignart rationem y quam 
cr omnes afiignant,nt detur uacuum . quippeudcuum in ndturd efie non 
pottft,quonid nihil natura fuftintt,nihil admittit quod fru&rd fit, quodcy 
uniutrfiordintm cr leges impcdidt: qit£ quidem contingant,fiuacuus 
fit uUus lccus,in eo enim y ncc quicquam fieripoterit y nec quicquam rtcipi. 
A t uero fi quis non folo fine contentus flt,ftd CT agens quoq^rtquirat^tt 
quidnamiUud fit,quoddiueUentirefiftat, CT quomodo y non erit fortafic 
ita promptum rcddere raticnem tanti nexus. quando uniuerfi partes necfc 
tum fincm agnofcunt ,neque per naturam appetere pofiunt y aut contrarijs 
iungificontraria fint, autfurfum ducifi grauia,aut deorfum fi leuia. 
neque enim dicendum(ut quidamaiunl) uniuerfipartes, tametfinon eum 
tognofcunt finem,dirigi tamen a cognofccnte . quando hic nonuniuer* 
faiem CT primamcaufam qu£rimus,fedparticuUrem crpropriamiqua* 
le efi e non poteft eorum uUum,qit£ immaterUu funt . Sic enim perijfiet 
natura. ntque rurfus diccndum, ut dlij ,quimdteridm in caufa ponunt* 
jk* perfefemp continuaf \t,fmc form autem onxnino cfsc non pofsit.um 



T. 1 

de dccidat uniuerfum femper ejfe continuum CT plenum . materitenint 

neque a&ionem, ncque reftftentidm ullam iure pofiumus attribuere. ■ 

HLettius igitur fvrtdfie iUuddicetur,primumfinem quem omnid pernd* 

turdmhdbent,efie ut fint,dc conferuentur:conferudntur autem fubftdnn 

tu- CT coxpordprincipdliter dc mdxime per mutuum nexum cr contd * 

ftum extremorum, flc enim euitdnt udcuum,quo nihil efie poteft inimicum 

mdgis omni ndturc.dtcfc hoc esl quodalij tocdridicut,locus enim fit unum 

corpus dlteri,unde cr refte diunt locum efie locdti conferudtiuum : quod 

p rofifto mdxime fit,quum a udcuoprtferuet.Non cognofcunt igitur eum 

finem fub&diitU et ccrpora qu£ in uniuerfo funt,per naturam tamen re* 

fiiiuiit ne fepdrentur omnino . Non enim necefie eib,qu£grdtiddlicuius 

agunt,fincm etiam cognofcere : fcddlid cognofcunt quidem, dlid per na* 

turam agunt . i/i hoc dutem ftmplici corporum nexu cr loco,nihilatteri 

contrdrium cft,nuUd uerfdtur indimtio furfum dut dcorfum.q, fi contra* 

rid funt dliqud interfe corpord,fl certdm hdbent inclindtionem,hdbent qui 

demnon qudtenus fimpliciter corpordfunt,fed qudtenus tahdputd cdlida 

et frigida grduid cr leuia,qudre CT qudtenus tdlid uim dltqud pdti pof* 

funt, fimpliciter .tutcm ncn . qtucunq; igitur intcrcidere Udcuum pofset, 

tiexus cr locus eft nccefsdrius fubfantijs omnibus: propter quod CT om* 

nia qua: intrd primum corpus funtjocnm hdbent fecundu extrema omnia, 

quoniam fecundu omnia cxtremd udcuum intercidere pofset. Vrimum au 

tem corpus,qm p fuprcmam et extremd fupficiem,udcuono eftobnoxium, c ^^* r 

ncc dlterius confcruatione ind\gct,p interndm folum fuperficiem locdtur. 

DeSympdthijsElcmcntorumddtocdproprid. Cap. 3. 

IGitur quum omnid corpord finem eum hdbeant ut conferuentur % 
primaquidem rerum omnium confertutioeft ,ftmptex itld locdtio cr 
nexus,quo prtferudntur d udcuo ut diftum eft . fecundd dittem qu<e 
priorem hdnc pr*fupponit,eft certd cr determinatd locdtio cr nc* 
xus,quem confenfum babent in primis elementd cum locisproprijs : nccfc 
enim qudtenus tdlia funt cdliddfiigiddgrduid cr lcuid,ubi<£ conucnien* 
temlocumhdbent 3 fcdcertdsfedes expofcunt CT ccrtos quorunddm cor* 
porum nexus. dtq; igni quidem quipro ndturd debetur locus,cft totum iU 
ludquodinteridcet inter cocduum orbis iun£ % & conuexdmderis fupcr* 
ficiem, ubiconuenientifiime cotbcdtur . quonidmcum dlteroextremo itli 
orbi iungitur 3 a quo quam optime per lumcn conferuaturjum altero uero 

Fracaft. A ij 



LIBER 

Aeri 3 cui peY ealiditatem reft>ondet 3 refpodcrc dUtem per utrdncfc quali* 
tatemnondatur 3 quoniam pc ignisiamAer effet 3 quare per alteramfl 
rcfrondeatjat nature ddtum ejl . A cris uero jicus inter ignem cr aquam 
q aptifiimus eft . Cum bac enim humiditatc cum iUc caliditate concordat. 
porro aquc fedes inter aerem CT terram eft 3 cum altero enim humiditdte, 
cum dlterofrigiditate confentit.Terrauerocircaccntruminaquat co/i* 
cauo locum habct 3 cu ifrigiditate refrondct. I n his igitur locis cmnem ha* 
hent elementa con[crudticnem 3 quamhabcre naturd pofiint. nam cr fim* 
pliccm illumnexum cr locum habent 3 quo prtefcruantur a uacuo, tum ue* 
ro er proprium 3 ubipropriaeorumndtura maxime bene habet.in reli* 
quis autcmlocis priorcm quidem cr coimnuncm natta funt conferuatio* 
nem 3 propriamautemnon 3 proptcrquoiprouiditnatura ittis jUt per me* 
dia contraria uiam fibi aperiant ad propria loca . Habct autcm dubitatio» 
tiem quandam 3 quod diximus locapropria elementoru effe nexum ccrto* 
rum corporum 3 quibus confentiant qualitatibus 3 quoniam quarentibus ele 
mentislocafua 3 indiuifibile quiddamuidctur ejfe 3 quoduocat ubi 3 ad quoi 
perfefcrunturtum tota ipfa 3 tum eorumpartes 3 ac centru fui faciunt .cu* 
ius fignu illud e filoco aqu£ poncretur aer 3 terra nihilominus a i cen* 
trumftrretur 3 et filocoaerispcncreturaqua 3 ignisquidem mcuereturai 
hcum 3 quo<? nuncmouetur 3 quareacciderequodammodoElemcntis ui* 
detur moueri ad fuperficies aliorum. Dicendum duas elemcnta babcre r4* 
tiones 3 alteram quatenus una quedam natura efi unumquodq; illorum, al* 
teram quatenus partes funt uniuerfi cr naturdt totius 3 accertequatenu* 
una quwdam natura funt 3 fic profetto certum ubi 3 ccrtumq; locum habent 
unumqucdq;illorum 3 adquod perfe ftruntur.acignis quidemlocus efl 
lineamcdia inter concauum orbis lunx cr conuexamacris fuperficiem,, 
adquam Cr ignistotus cr parseius qurlibetpcrfe mouetur 3 cr centrum 
faciunt. A eris uero locus efi linea media inter ignem cr aquam. Aque 
uero locus linea media inter dercm cr terram.porrb terra- locus eft cen* 
trum . at quatenus partes totius natura' funt elementa 3 0' ueluti membra 
uniuerfi, loca quidem eorum funt ea qua: ditta funt:ficut cnim in animali 
partes intcr fe confenfum cr relationem nonparuambabent 3 et in co cer* 
tos expofcunt fitusjta cr in uniuerfo quodpcrinde ac animal quoddam 
efl,parteseius fitus inuicemcenfcntientesexpoftulant. alioquinuniucr* 
fum ipfum d cbite conftitutum ncn erit. Non accidunt autem Loca hwc ele» 
mcntorum utpartes funt totiut naturd? 3 linc;s illis medijSiid quas mcucn* 

turjUt naturs quadam perfejtnm caufe CT finesiHarum funt. fi cnim 

quxnt 



1. > 

<jtfxr.it quis t cur ignis ddlinedm inter lunm etdercm medidm moueatur, 
rejjtondereliceticcircocjfe^eo pdftorettccoUocanturclcmcntdinunim 
uerfo 3 CT naturatctdfuos confenfus habet 3 nec ignis ipfe benc habcrct 
niji in ea linea ftfto totius centro 3 hinc quidem lunx concauum 3 indc aeris 
conuexum tangeret. atq; itidem de alijs quoc^ dicatur, neque alia quidem 
cft in locis elementoru uis coferuitrix,ut multtputat,^ hcc qug iifta ejl. 

Tte confetifu partium intoto. Cap. 4. 

ESt dutem V alius in elementis confenfus partium quatenus tn to* 
tofuntiCon&atenim fiuirarefaftxillx fint fefe condenfare , fi 
condenfttf rarefacereiquoufaj ueniantadeum jltum qui toti pro 
naturadebetur.qui quidem confenfusnonminui prxdtttiseftad* 
mirandus 3 tum $ mirume(t 3 pdrtiudlidsdefcendercin co toto 3 dlids dfcen 
dere 3 dlidsinldtusferri 3 tum$ ex cdttfa hdc mdximi quidem Cr pluri* 
mumaimirandi effeftus proueniunt.nam etfoniprimumper hutic modum 
audiuntur 3 tum cr primxanimaliummotionescontingunt 3 CTproiefta in 
<terecontinuumotumhabent 3 CT quonihil aimirabilws uidit tempcttdS 
no{tra 3 Tormentaquoq; iUd 3 perqux mocnia Cr urbestantoimpetuiemo* 
limur 3 per hocprincipmm ddnt eam ttrdgem . foni quiiem nifi dddenfetur 
der 3 nonfentiuntur.quonidm quditdtcs qux fenfus mouent 3 omnesquiiem 
fubieftumin quoperfefunt 3 ienfumdmant 3 meiiumueroper quod jcrun* 
tur cxrumfpecics 3 nonomnes denfumuolunt y fed quxdam rdrum expo* 
fcunt 3 quxim denfius . Lux igiturin fubieftordrononuidetur, in dcn* 
fiori uiietur 3 mediumueroperquod JpeciesiUius trdnsit 3 rdrum ejfeopor 
tet. quxidtn uero tm fubieftum in quo funt 3 cj mcdium pcr quoi deferun» 
tur fpecies ienfius pofcunt 3 utfonus. quifi dut fubieftum dut medium ra* 
rius habedt 3 fenfumnonmouct . qualitas crgo tlla qux fonwt dicitur, in 
mdteriadenfdperfe eji.ut in UgnoC?dlijs 3 ficuti cr lux 3 crodor er /4* 
por, dt fpecies eius fi mouere fenfum debet 3 meiium pofcit continenter 
denfum. iico dutem denfum no per ddmiftionemtcrrx 3 fci ui diien fatum, 
quoiitiAcreacciiitfudoiftu.lnieenimfdftdpriusdiftraftioneetrare* 
fdftione tumfubitd fit adienfttio partis poit pdrtem 3 morc undarum,unie 
circulaticnes conftanttir. quoinon altuieji J fuccefiiua quxUm aeris 
<tiienfttioinorbemfattd 3 pcrquamielatajpctics d primo projettafen* 
fum iimouere potcji.Tit aut em fuccefiiua itla adienfttio in aere prioribus 
quidempartibusfubitQtc ui ienfitis f fubito ctkmfefe rarcfdcientibui 46 



? t IBER 

dlidsfuccefiiue denfdntibus. quimotus eftpdrtiumin tdto peY confenfuni 
fdttus.Vroiettdquocfc per cdndem rdrefdttioncm cr condcnfationcm por» 
tdntur per derem t pdrtibus quidem 3 qu£ <tnte funt 3 uidm quodammodo dpe* 
rientibus cr propeUentibus unddtionem 3 ijs uero 3 qu£ circd et d tergo 3 fue 
cefiiue addenfxtis CT rarefdttis undpo(tdlidm 3 Cr proiettumuehentibuf 
nondliter dc pcr unddm 3 celcriter dutem CT impetumulto . quonidm nihil 
celerius ejl rdrefdttionc 3 que pdrtium in toto fit.dprincipio dutem fegnior 
eft motuspropterrefiftentidm totius deris nondum pcfiti in motu 3 mox fd\ 
ttis circuidtionibus multis 3 CT potentc idmderefcfe cxpdndcre ^uelocitas 
longe mdior dugetur 3 donec fummd fidt.dd qudm quum peruentum efij.cn 
tefcit fcnfimdeinde motus,dere qui dntecfi plurimum rdrcfdtto y dc idm 
condcnfdtione continentermdgis GT mdgis desinente, minordtd obfiften* 
tid . dtcfc hocpdtto tdndcm laxdtio CT folutio circuldtionum fit : undc CT 
ucttiodcmumccffdt .InbeUicis dutem tormentis tdntus impetus dccidit 
igncmultorepente genito efimite 3 qui ui conclufus rdrefjttioncm fibi 
propridmqu£rit. fi igitur cbsifienspotcntius ipfum fit 3 qignis 3 extingui 
ignem dccidit 3 dut ctiamgenerdri non poffe.fin contrd ignis poft luttame 
multumpotentior ipfe fit 3 tum fubitd atq; ed quidem ingenti rdrefdttione. 
fattd 3 dutudsrumpit 3 dut obiettdm pildm impetu mdgno extrudit . qua\ 
mox per dercm eodem modo portdtur quo CT fdgitt£ 3 crproiettd reliqu4+ 
qu£ omnidperconfenfum pdrtium in toto fiunt. nihil dutem contrd ndtu* 
Ydm pdtiunturpdrtes 3 quum fefe dut condenfxnt 3 dut rdrcfdciunt 3 qudm* 
qudm <di<£ dfccnddnt al\£ defcenddnt.quonidm furfum dut deorfum incli* 
narc non ineft partibus,quatenus in toto funt 3 dut mouctur 3 fed iUi folum 
quod totiusrationemhdbet 3 etpcrfeeft 3 dtq; extrd moueriuult : fic enim 
aut furfum inclindt dut dcorfum . De motione dutem dnimdlium quomo* 
do cr ipfd per hoc principium fidt pdulo po& inquiremus, 

De dttrdttione CT motu fimitium dd fimilid. Cdp. c . 

. idetur dutem cr alid qu^ddm plurimum ddmirandd, qu£ m* 
I tcr affinid cr fimilid ucrfdtur 3 fympdthid. Confidt enim unum 
%/ ad dliud moucri 3 donec CT in unum coeant.quod CT in clemen* 
T tis cr dlijs mdnijifvum efi 3 in dcrc0 quidcm inter buUdS iUds 
qu£ indqud fiunt . Videmusenim unamdd dlidm dppeUere, CT co uelo* 
cius 3 quo proximiores fiunt. Similiter dutem CT in igne ficpius eft uidere 
pdrumfldmmdmdmdioriuelocijumetubi ♦ inaqud autemcrterra no» 



' i; - 4 

itdproMptumefl } pYOpter eorum corporum incommoiitatc An miftis uero 
tnultis munifrjhifiimc cernitur utMagnete Eleftro Addnunte et ahjs plu 
tibus 3 pr£cipueautem inanimaltbus cr pUntis. Dequibus omntbus nunc 
in uniuerfum quatrcmus^quomodo is motus fiat,mox dc mtjlis nonnuUa fe. 
orfumdicemus.Sunt ergoquiputent fimilemoucrial fimde propter /p* 
ftm Jimilituiinem y qua fefc mutuo conferudnt . iwn qua caufa elementa 
moucnt ur ad locaprcpria,eaiem cr feparata pars ai fuam confimdem 
tnoucrc uiictur.mouenturautem Elementa ai loca propria t ut locentur 
illic, unianturq;fimili,aquoconferuantur, curcrgo cr pars ad partcnx 
nonmouedtur ut iUi uniatur dc confcruetur f quummaior multo Cf in* 
trinfccd nugis fit earum fimilituio^qudmelementiad loctm proprium . 
Sed certehoc tametfi apparentiamquandamhabcat, nontd x ncn (ut arbi* 
tror) refte dicitur. pars enim fcpardtd , neque per cognitionem neque pct 
naturam moueriad conftmilempoteit^ac noncognofcere quidem mantfi* 
&um ejl } per naturamauteM ncn moueri. cr fignafunt, CTcaufcac ra* 
tio qu£ conuincdnt. Primum enim uidemus fimdid ha-c mouerincn in om» 
ni ititantia pojita,fedcertam requirere, atqueeam quidem ualde pdr* 
uam in multis . oporteret au^em in omni distantia moueri y /i pcr ndturdm, 
CT jimilituiinem agerentur : fimilia cnim ubiq; fimilia funt, cr eandem 
naturdm hdbent.quemddmoium Elemcnta ad fua fe loca ferunt, ubicunq; 
positajint. prxterea cr quanto mdior e& moles eius ftmilis quoddidliui 
tnoueturjdnto difficilius iuci conftdt 3 dc nepoffe etim moueri,flmdior 
accrcueritquantitas,quoicontra fieriacciieret ftpcr naturam fefe ipfit 
mouerent.quanto cnim maior efl in ijs qunntitdsjdnto facUius fit motus, 
quodplus aisit eiusnaturar cr uirtutis qu<c mouct. indicant bafc non per 
naturm applicaticnem jimilium fieri: fedintercidere uim. quod cr ratio 
quoqi commoftrat.quarimus.n.nunquid per prtfentiam unius fimilis ut 
magnetis ,naturacr fbrmaalteriws,utfirri,muteturab coquod perfe 
cit,an non . ac mutariquidem no uiietur, tuficorrumpatur y noncorrum9 
piturautcm.ftcrgoeaiemremanct, qu* prius non pr<cfcnte magnctc , 
idem projiftofaciet quoi prius , cr eaniem inclindtioncm hdbebit,dt 
prius inclinabdt deorfum, ergo cr nunc quoaj ai idc inclinabit . qudre si 
furfum ducatur,contra jirri naturam fict, cr uim patictur . qua dc cduft 
non refte dicuntfimiliapernaturamaifimilid moueri.ncc par cflfielc* 
tnenta pematuramjiruntur ad propria locd,ut cr feparatd pars dd con* 
fimilemperfemcueriiebcut.quonidmfepdrdtdpdrsidm fdftdeb totum 

iuodim^uodperfcprcj^i^mmmhdbct farfm ml icorfmMi» 



LIBER 

HdHteni,qU£ donec manet femper iUuc inclinat. Alij dlcUnt altcYdri fcr* 
rum a magnetis ft>etic,cr ita alteratum pcr fc noueri ad ipfam . Scd cer* 
tc CT hoc nihtle$,cr eadcmqutftio redit. namperfpeciem tUam magne 
tisuel conumpiturfornuCT natura ferri,ttel rcmanet,fi rcmanct CT 
tadem efi,cur non eandem habeat inclinationem f 

Quid igitur idefccit ne natura in hoc,ut fi fimilia mutuo conferuan* 
tur,modum non dcderit quo umim ad aliud moueripofiit. Non defccit qui» 
demnatura,acmodumdcditquo flmul coniungipoffcnt . uerum non eum 
quo clcmenumouenturad locaprcpria,fed alium : qui quodammodo na* 
turalis clt, quodammodouiolentus, de quo iam [equitur ut dicamus.Quo* 
niam igiturnuUaaaiofieripotcjtniflper contaftum ( ut in naturalibus 
demo&ratur)Similia autemh£cnonfefctangunt,necpernaturammo* 
venturunumadaliud, neccffceft fiapplicariinuicemdebentjemittiali* 
quidabunoad aliui,quod proximetangat,CT eius applicatioms prtnci* 
piumfit.hocautmautcorpuserit,autformaaliqua fimplex materialts 
uelfpiritualis. Antiquiquidem utEmpedocles et Epicurus, quos e no* 
{tris lucretiusfecutus efi, cfiuxioncs corporum,quas Athomos appeUa* 
bant ,principium cius attrattionisponebant . qtu quidem ejluxiones ne 
neganda-quidcmfitnttutmox o&endemus)modus autemquem ipfl trade* 
bant,fatrudis cr ineptuserat .quemquoniamtum Alcxander Aphrc* 
dienfistum CT Galenus fatis apertercprobant,anobis prxtcrmittetur. 
Verumtamen receptis Athomorum efiuxionibus nos modum alium trade* 
ycpoffe uidemur,quo attraclio ftmilium fiat. meminiffe autem oportct eo* 
rum,quxfupra diclafunt de cotifenfu cr motu partium in toto. fuppostto 
jgittlr 3 q, a rebus effiuant infenstbilia corpora,dicimus ab uno ad aliud fl* 
piiliumi cciproce tranfmittiea corpufcula,e quibustotum quoddam fit afr 
quc unum,uerum dtfforme in parttbus,neque cnim qu£ iuxta. a. funt CT 
vtxtaJb.camhabcntrationemfxtus cr raritatis ac densitatis,quatn ha* 
Untquatinmediofunt.quadecaufapartesintotoiUo non debite fe ha* 
bent . Sicutigiturfupradiximus in Elementispartcs confenfum hxbere 
maximum,cr intotomoucri,quum dcbitumncn habent fitum cr modo 
conftringtmodolaxari,itacrbtcineaathomorum nube fc habere dtct* 
mus utpartesineotctonunquAmdebite*ollccentur,crpro naturaeott* 
si(tant,donec in unum noncocant : motis ergo parttcults tUts CT jubte^ 
stmul in quibus funt,moueti accidit, et simul coire.atq } hoc qmdemmodo 
siquisdtxeritattraaionemsimilium fiert, nuUum ( utarbitror) aicruet 
inconucnicns.caufamrefcrcns aimotum partinmintoto. Suiusreitr. 



»« f 

iUudeffe flgnuntpoteft, $ confricdtdquxddm ut Succinunt, CT Adamas 
fortius furculos trahunt. q,sicdufahxcin omnibus dfiigndri in uniucr* 
fum poffet,non dlidprofoclo quxrendd d nobis(ut mihi uidetur)forct. Sei 
certe caufa h*c non omnibus effe communispoteft(ut mox dicemus) . qua 
propterdliudfortdffeprincipium inquircndumuidetur^dthomoru, quod 
commune omnibus ejfe quedt.dtojhoc quidemsi non eft corpus,quod db 
unodddliudtrdnfmittdtur,necejfario eritformd simplex* et dut qudlitds 
dUtfubftdntid . dt certe qudlitds nuUd edrum effe poteft, qux materiales 
uocantur,non caliditas non frigiditas,non alia ( ut manifejlum eft) .quare 
si qualitas uUa eft,erit utiq ; edrum dliqud qu£ jfrirituales uocdntur. quod 
etmulttcxiftimant. Sedhabet dubitattone nonparuam,quomodo Jpiritua 
le iUud ejfeprincipium poffit illius motus . nam $ ipfum alteret simile ut 
ferrum,quodaltcrdtum fefe mox mouedtdd mdgnetem, fupra fitis impro 
batumfuit.q, uero fpirituale ipfum flt iUud quod perfe mouet,non fatis r*\ 
tionabile uidetur. quonidtn nihil perfe moueri pcteft quod non sit aut cor 
pus, dutfaltem natura cr fubftantid in corpore.porrb nec uidetur quomo 
dojfriritualia hxc mouerepojfint,pr<efertim trahere,quoniam produilio 
eorum non cum motu lucali fit,fed per quandam magis generationem par 
tis poft partem momcntofaftam.Si igitur friritualcs uocatx Jfrecies om» 
ncsqualitatesquxdamfunt,diccrefortafsenuUo pdfto pofsumus peripm 
fts ciufmodidttrdftiones fieri.Siuero aliqux iUarum fubftdnti* sint,ni= 
bil(ut opinor)prohtbet dd cds tdtionem omnem tam miri effbftus refrrri, 
quiinqu&aturdnobis .Recipicndum duteme&(utmultis pkcet ) ftiri* 
tudlesfpecics eiufdem rdtionis efse cum formis iUis,quarum funt fpecies, 
nec difjvrre db ijs nisimodofubsi&endi.eatenus.n.materialcs funt,etdi* 
cuntur,quatenus crafsaquadam cxi&entid in materia funt, cr certos ter 
minos pofcunt . ingemtum autem eft formis omnibus fefe ( quc nugis po 
funt )propagare. quod quidem faciunt crdfsx illx formx, qux materia* 
les uocautur,uerum propdgarefefe per eum mcdum,& exi&entiam quu 
ipfxfunt,non utiq ; pofsunt.fed tenuem cr fuperpcialem fui uel partem 
uclgradumproducunt,quemBpipolimuocant. quiob tenuitatem fui,cr 
contrdrium non habet, cr momcntogignitur ac propagatur , ceu fobolcs 
quxdam.hxigitur tenues CT fuperpciales formxaptximprimis fur.t ii 
quodfunt reprefentarc,uf<^ ad craffas iUas i quibus produttx funt . pro* 
pter quodfmulacra earum er frecies funt appeUatx .propter tenuitd* 

tcmautem^qubdmomentogignuntur^Jpiritualesdiciccnfueuerciciuf 
icm umtn rationis cum ijs^ux cr craffx cr nutcridles dtcuntur. 

rrdcdft, b 



- S/ igiturqualitates prim^fubfcanti^ funt ctemcntorum ut touUi A rf* 
8oteliattribuunt,aut etiam ft fubRanti* non f\nt } fed tamen quantum dc 
ijs in iucitur,tantumiem er de fubftantia fubgeneratur,ut Auerroi Pla* 
cct,dutuniuerfalitcr ft fubftanti* Jpccies Jpiritttaleshabent, cr ipfe: 
ttiamfbrtaffe habere pofsumus ad oftendendum, quopatto fimiiium con» 
trattio CT unio a fubftantia fiat per fpiritualem Jpeciem . Quippe de la* 
tojpirituali ab.a.ad.b.W reciproce.a.b.ad. a.quodeiufdem ratwnis /jfc 
cum.a.CT.b. cr fubftantia,quemadmodumipfa,totumquoddam fitex. 4. 
KT.b. cr j^irituali itto,in quo toto partes non plane dcbitum effe , cr /?« 
tjtm habcnt,nisi inuiccm ita aftringantur ut jtmul cr a. V.b.coeant . pc 
enimtotum illudbcnehabet,cr fecunium tutnramcoexiftit: non fecus ac 
jlaer aliquis ualdediftrattus ad feferedeat,ZT partes qu£ longius abc* 
rdnt in unum cogat et uniat. qui \notus taniem efl partium in toto fefeai 
fuum fitum mouentium a formafattus, qux natura et fubflantia eft.efl er 
gopartimquidcm naturalis(quoniammotm omnispartiumin totoa natu 
Yd fit) CT a furma tlla qu£ in eo toto natura e&,partim ucro cr uiolentus 
cft ,ftftrro comparetur CT extremis ipsis,qu£perfe cr utgrauiainclimt 
tionem deorfum habent,quod cr aeri ctiam rarefatto et diftratto accidit^ 
altero extremo quodfurfum efl defcendenteper motum partiumin toto* 
quod non inconuenit parti, dum pdrs efl, ut in toto certo modo moucatur,. 
quo non moucretur f\ per fe effet cr ut totum.qud de caufapartim uiolen 
tns efl motus iUe extrcmis partibus ,quoniam naturam propriam fefuant 
qua uelgraues uellcues funt,partim autem cst naturalis,quontSm in toto 
tnoucntur cr nonperfe.adqu* ft quis rejpicidt non alienum fortaffe CT 
uelutiparadoxum quoddam exiflimabit, quod Alexander dixit attrattio- 
nem omncm a calorc efie.fi enim qualitates prim£,fubflanti£ ftnt clemctt 
torum,producant autemfpccief frirituales eiufdcm,ratioms, qu£ longe 
produttfadfuafimiliaper dittum modum pofiint applicationem eorum 
facere.caloriquidem maxime cr prxcipue debebitur eafacultas . hatet 
autemnos caltdttas iUa y quoniamJf>irituales Jpecies fenstbtlem attionem 
non lubent in alterando,quamquam in mouendo uim non exiguaprodant. 
atque b*c quidem funt qup probabiliter de tanto problemmate nobis dicen 
da nifafunt,ad qutcredcnda cr ea nos induxerunt,qu£ Galenus CT alij 
dicunt,quum ctufmodi ejfettus a tota interdumrerumfubflantia ficridi* 
cunt,inttrdum a ftmilitudinc.qu£ apud me non alttcr intetttgtpofic uidctt 
tur,nisiper dittum mcdum.per fimilttudincm cnim d Galeno intelligi fint 
fliccmrclationemjaut rclatioms fundamentumjCgo nuiquam cxiitimdrc 



potui y quum btcperfeprincipium motui ttiiut efiettonpofiint y neque enhn 
relatio y neque fundamentum non tangens mouere udlent . fed per fimili* 
tudinem ego arbitror Jpecicm fpiritudlem acctpiendam efie y qu£ tangit* 
per totam autem naturam audienda eft formd y quefuift>eciem propagans, 
CT ad confimile copulans mouere pofiit . utrum autem mouere per di* 
Hummodum y qui ftt motus partium in tcto Galenus exiftimauerit an 
peraliumjncertumeftmibi . Sicut dutem tnter fimilid mutud uerfa* 
turattrattio, ita CT inter difiimtlta , cr contraria uerfari propulfatio* 
nem quandam mutuamconfentaneumeft credere.quod quoniam in miitis 
manifeftum eft nugisjnfra certius oi~tendctur y uunc adreliquos elemen* 
torum confenfus V diffenfwi pertranfeamus* 

De confenfu er dtfienfuelcmentorum circd qudli* 
tates contrarias . Cap. 6. 

ESt autem cr alia magnopere admiranda elementorum Sympathk 
CT Antipatbia circa eas qualitates j qu<e contrarU interfc funt. 
ut caliditas frigiditas y bumiditas y et ficcitas. nam bas quidem con* 
traridsefie y ey fcfe mutuo deftruere dtque interimere manife* 
ftum eh . at ucro quis non miretur , quum nibilominus uideamus certos 
Mnius contrarij gradus &>rc y dc quodammcdo congaudere cum cer* 
tis alterius . quofdam uero cum qutbufdam non pcfie consifterc . qudm 
ficaliditas Jpecie totd cr natura ccntrariancnfit frigiditati.fedcer* 
tisgradibus folum y quod quomodo fe habeatjnqutrendum . Qucniam 
igttur gradus certos cr quandam intensionem habent h<e qualitates 
quos gradus phylofopbi ufque ad oclo per quandam eftimationem pro* 
ducunt dottrinjc gratid , maniftftum qubd fummus iUe gradus y qui ut 
oclo dicitur , cum nuUo gradu fui contrarij ftare CT conuenire poteft, 
fed omnibus aduerfatur . at uero ille qui. ut feptem ejl , eam non ba* 
bet contrarietatem y ut omnibus aduerfetur, fedijs folum repugndt y qui 
fuprdunum funt.cumunoautemetftatetconcordat.quiuero ut fex dtct* 
tur cuduobus confentit 3 reliquis contrariatur y qut fupraduos funt.quinq; 
ncro cum tribus cocordat y ijs dtfientit quifupra funt. quavuorporro cum 
qudttuor conuenit y reltquos quifupra funt non admitttt . quarecontrarixt 
quidem f mt qualttates y fed non tta ut qutltbet gradus cuiltbct aduerfetur 
Jed certi certis tdntummodo . quod naturaquidem itd conftttutt ut mtfta 
fieri cr confldripojfent.Yortaffeautem nec ficripoteft,utgrdduunoaut 

frdcdft. B ij 



LIBBR 

pluribus uniuf eontrdrij induttis in dlio t totti dmpliut db eoiem CT deflrui 
pcfiint,utfl.d.calidumin.b.frigidumgrdium unum caliiitatis iniuxit, 
jierinonpoteft ut .b.graiumittum rurfus ieStruat,e^ a fe repeiUt ,nc 
cumfeptemfucfrigiiitdtis conjiftat.quoniam mhil tn fe ipfum agit , ne $ 
fimpliciter,neq } quatettus frigiium,in fe quatenus calidumpernnumgrd 
dum.Sienimageret,ageretquidem inducendofrigiditdtem aliquam.aut 
crgo inducet quam babet Um,dut qudm non babet,at ed quam habet, pro* 
duci quidem non poteft,ut pote qu* iam habetur, minus uero ed qudm non 
habet, CT Um dmifit,quonUm per ittdm attu non eft,nec eftaquo fiat.rc* 
linquitur igitur utgradus itte unus cdliditdtis in.b.cum feptem frigiiita* 
tisftet er conuenUt, fimiliter cr de dlijs dicdtur. Sed hdbet itfficultd* 
tem quomodo primus itte gradus db. d. producatur in.b.GT po(t ipfum alij, 
CT quomodocumdttionefimul cr redttio fieripofiit.tdngcntibm enimfe 
fe.d. CT .b. Siquidempotentius eft.d.quomodopdtitur tfiucro impoten* 
tius quomodo dgitffi eque potens quomodo dutdttio dutpdfiio fitiquid igi 
tur quifq,- hdc inre dicdt,noftrum inftitutum tto eft nunc recenfere, quid 
dutem rdtiondbiliter exiftimcmus nos,in medium breui dffrrremm, qut* 
ddmdecldrdtionisgrdtidprccmittentcs.Primtmquidem qubd in dttione 
contrdriorumconsiderdnda eft potentid 3 per qudm fit dttio,qualis fit CT 
qudntd,deinde ittud quod inducitur,dc demum in quoi proprie dgunt . dc 
potentUquidemfempermenfurdturpergrdius ittos fecundum quos eft 
contrdrietas . quonUm enimgraduumquidamquibufdam ccntrarij funt 3 
qu\bufdamnon,uniuerfaliter nuttd dttio fit inter eos qui contrdrij non 
funt,nec ab ijs potctia refultat,fed db ijsfclum qui contrdrij interfe funt» 
ittud uero quodinducitur femp ett remifiifiimusgraius incipiendo ab uno 
uel jbrte d meiio dut minori,afcenienio uerfus fummum . Contrd uero $m 
lui in quoi fit attio,femper efi intensior grdius,defcendendo dfummodi 
tninimum. Ex bis fit,ut tangentibus fe.a. cr.b.fiue tqudlid fint,fiue dU 
terumpotentius,femper dlterum in dlterum rectprocenecejfdrio dgdnti 
cr flenim.b.fimpliciterimpotentiusjltyfrigefaciettdmen.d. cr neceffd* 
rio gradumunumprimo inducet,mox cr duos cr itd dlios confcquenter. 
quonUmiiin quoiproprie dgit,eft grddus fummus,ttt otto ipsius.d.cdli* 
di,dd quem.b.contrarietdtem habet peromnes fui graius .aget igitur per 
potentiam refultdntemex omnibus gradibm,qucdautcminducit ejt grd* 
dus ut unum frigiditatis,ddquem.a.ccntrarictatem non habet,nisipgra* 
dum unum qui eft ut otto.pcr feptem. n. non contrdriatur. Siquidem unuc 
frigiditdtisgradus cumfeptem caliditdtis ftat^V contrarietdtemnonb*. 



7 

tct.potcntU igitur pcr qum.d. dgere potest in graium itlum ut unumfri* 
giditatts qui inducitur, non refultat ex ommbus t fed ex unofolum, quare 
refistat.a.pcr folum gradumunum.quum ergo.b. peromnes fuos gradui 
agat.a.dutemper unum tantum resitlat gradui uni qui inducitur, fiet qui 
dem utneceffarioprimus illegradus inditcatur ,nec obftabitpars non paf* 
fa,quoniam cr ipfaper gradum unumfolum aget ,perfeptem enim non 
contrariatur. atuero cr fecuttdus pariter inducetur eadcmratione^.b. 
*get in gradum ut feptem ipsius. a. cui per feptemfui gradus contraru* 
tur,a.autem ingradum ut duo qui.ajb. inducitur ,non aget nisiper unum 
gradtijtoc cst per illum qui eji ut fcptem, quoniam duofrigiditatisgradus 
cum fex caliditatis itant, CT cum ijs contrarietatem ncn babent . resi&et 
igitur.a.per unum folumgradum.b.autem per feptem aget,quare necef* 
fario cr fecundumproducet gradum,& consimiliter tertium,W ita dc* 
inceps,quoniam femper maior efi potentia per quam agit,quam ea per qu* 
resiftiturgraiibM,qui introiucuntur, quxrfemper non nisi per utmmeA 
dut fvrteper minus CT minus in infinitum, idem dicatur cr de.a.refre» 
ftu.b.nam quum.a.agat primo in gradum fummum.b.cui cotrariatur per 
omnes fuos gradus, in iucatcj; gradum unum caliditatis,cui.b.non rcsiitit 
nisipergradum unumqui ejt ut ofto,per feptem enim non contrariatur, 
neccffario quidem fitut.a.primum caliditatis gradtt introducat in.b.mox 
cr fecundum CT alios eadem ratione,quo pafto tandem fit,ut CT aftio fiat 
CT reaftio inter contraru,quod non finefine quodam magno a natura w« 
(titutum est,quo mifta confiaripofiint,alia quidem inanimata terrx metdl 
lalapides cr idgenus, alia animata plantx cr dnimalid, CT tpfe demum 
bomo,de quorum miftorum Sympathijs fupereit iam ut dicdmus. 

De Sympdthijs CT Antipdthijs mistorum, et dttrdftio* 
ne fimilium. Cap. 7. 

HAbcnt ergo cr mi&aipfafympathidt fuas, CT antipathids ey 
quidem ddmirdndas . atque in primis cds hdbent, quds hdbere 
Elementddiftumc$t,imoinsignius proptcr dcnsitdtem mate* 
ride.Sicut enimignis cr aer elementdnon lucent,non fonant, 
neccalefacw.nt,necodorcmautftporem eiunt,nifi dddenfentur,itd nec 
alias uirtutes ita exquisiteo{tendunt,utiquumpcr mistionem funt codcn 
fata. Igitur cr communem ttniuerficonfenfumloci CT nexus in primis 
babent mi&d,tum utro cr eum qitic&partwi in toto ♦ Con&dt cnimfiui 



1 1 Vrffr- 



L I B ? R 

fuerint dddenfatd fefe rdreftcere y fi rdrefaftd den fxre. <tt Uero & di locdT 
clcmentoruminijs prtdomindntium mouentur,dc postremo fimilid quo<fi 
CT affinidddfefetrahunt y quodinquibufidm admirationen nonpdruam 
pr£bet,ut in magnete eleftro adamante er plantis, CT dttinulibus.qudnq. 
particulares quafdamdubitdtionesbabeant confenfus iiti.ndmfi per fi* 
militudinem(utfupr4diximus)fith£c4ttr4ftio, curnugnes non potius 
wgnetem trahit qukm ferrum, CT ftrrum cur non potius ad ftrrum mo* 
uetur qukm ad magnetem . qu£ nam affinitas cftpilorum,& furculorunt 
cum Eleftroet Adamantefpr^fertim $ ficum Eleftro affines funt, quo* 
modo ZT cum Adamante affimtatcmhabebunt y quidifsimilis eleftro eft„ 
at uero cr iUud dubium eft, utrum omnia fua fimilia trahdnt,ut lapis lapi 
dem CT carocdrnem CT reliqua, de quibus nihil conftat, deinde cr qua\ 
non fititta fimilitudo,utrumft>ctieangencrc,dtiindccidente aliquo fit* 
funtquidicdnt fim(lidefseoportere,fednoneadem,propinqu44Utem . ae 
proptere^fimile moueriad aliud,aquo perficiturmagis, quodfuprd fit* 
tiseflimprobatum. Sienimnaturagraueest,donec naturdiUd remanet, 
femper deorfuminclinabit . uidetur igitur mihi fimilia efscoportere, CT 
cddem fl>etic,qua* fefc mutuo trahunt . dico dutcm eadem ft>ctie,dutdftti 
dut propriofubiefto. uoco proprium fubieftumid d quo emittttur friri* 
tuale ittudquodtrahit.quodfepein\miitis Utet propter miflionis dif* 
formitatem: perquamftpe aliud aftu funt ,dliud potentia. pili igitur 
V furculi ddEUftrumjdrtdfse,& dd Ad4nuntemtr4huntur,non qu4 
pili funt yfedqua 4Ut 4er in ipsis inclufus eit, 4ut principium 4itui % 
quoi primotr4hitur,V rationcmatulo%iam(^habet cumeo quodpcrfe 
trahit,inquoCT AddmdS,CT Eleftrumconueniuntper.principium utri* 
quecommune.qudpropter cr Mdgnes, cr alumulta non trahunt fir* 
t4fse,per id quod 4ftufunt,fed pcr Utens 4liud in tpsis prtncipium, quod 
fimilc firro eft aut ipsi,4Ut princtpio in eo . Simile 4utem omne trahe* 
re fuumfimilesi4n4logum sit, cr potentiambabeat, confcntdneum efl 
credere: quoniamitdin clementis dpparet,CT eddemeit omnium rdtioet 
finis.lnteriumdutem fi>iritudleiUud t quodtr4hendi principium eft, ud* 
lidifsimum eit,\nterdum debile,sicuti er principium CT fbrm44qu4 de* 
mittitur.propter quoi^lu simtlium wlenterfefe inuicem applicant,alia\ 
fegmter CT impotentcr,pcrfe autem,deberefe omniaita habere,non fo* 
lumratioeit,qu£cmtubuseitcominunis ,fedCT experientia apparet» 
Nof eium prxjcntibus mtdtis e noitris medicis experientiam multo * 
rwfecimHs,pcrpendtculdJ>cncCr concinnc aptato, qualeeft intuui* 



I . ■ - 8 
^dtortdpyxide.dcmdnifefteuidimus^mdgnctemjraheremdgnetem^ftrm 
rumftrrum,tum nugnctem trahereftrrum ,ferrum magnetem.porro 
ejeftrumparud eleftriftuftularapere ,drgentum attrabere argentum, 
CT quodualie miratifuimus magnetem uidimus argentum trahere, item 
-Eleftrumnonfolumfurculos V paledsmcucrcadfe,fed Wargentum. 
uidimus quoque idem fruStum magnetis per unamfactem magnetem trd* 
herenonftrrum t per dlidm ftrrum non magnetem,per dliam utrunque. 
quoi initciumeft in una pdrte plus efse magnetis, inalid plus ftrri, it\ 
dliautrunque x-qualitcr: unie fidt diuersttas tUa traftionis . quare «c« 
mini dubium efse debct , fimilid omnia perfe,fe inuicem trdhere, nisiper 
accidcns,impcdUntur . 

NMfic Cr demotu iUoqufrdmusquoperpeniiculum itludtcmperdtimd 
gnete ftrrt dd eds pdrtes conuertitur,qu£ ad pclos fpeftant . qui ddfivti* 
lium quoque dttrdftionem reducendus uiietur .quamq funt qui non trahi 
kUomoioperpendiculumiUud putent,fedcceli uerttgine omnid pertur* 
bdnte,fefe itu conftttuere ,ut quiefcdt magis quopoteft.talts autem e(t li 
tica qu£ ad polos fpeftat . alij exi&imdttt ftrrum tUud fefe ai eas ftel* 
hs conuertere,qu£ tn polis futit,nondliter qudm herbsque iam adfolcm 
utheliotropionTragopogum,>'S Ornithogalum,quorum neutrum ratio* 
nabiliter dicitur .perturbari enim d cceli uerttgine omniajalfum eft,qudtt 
do iUd huc non pertingit , CT multd quiefcere hic uidentur .quod fi cdufd it 
Uadperpendiculumfdcerct,utique&'fine temperdmento mdgnetis di 
eum fitum fefe conuerteret.d fteUis autem nuUd dttrdftio fteripoteft,nisi 
qutdcdloreperdccidcns fit, cdlefdftis quibufddm,qu£mox per ndtu* 
ram furfum tolluntur, dutforte circumdguntur cum fole, uaporibus qui 
in undpdrtefaftifunt,V fuccefiiucde und indlidm ftunt,recipientibus 
impetum fuccefiiuum,zr in orbem,ficutiprincipium d quo generdntur in 
crbemfertur.unde dccidit quofddm tencrosflores er fblid propter humi* 
ditdtem circuue-rti cum fole,h£c dutem dd pcrpettdiculum in nauigatorU 
pyxide nuUam lubcnt dttinentidm.Con&dtprrtcredperpendiculum iUud 
declindred lined,qu£ ddpolos fpeftat,in noftro quidem hemifterio, quod 
eft a fortunatts infulisdd Catygara,declinaredextrorfump grddui circi 
tcr nouem,in dlto aut bemifperio,ultrd infuUsftrtundtds,decltndre fini* 
ftrorsu,et modoplus,modo minus.obferuat.n.qui dd nouti orbc nduigat, 
quumpuentum eft dd merididttuquoip A ftoresuocdtds infulds trafit,mu 
tariperpcdiculum:et quum in noftro mari dextrorfumfleftat apolo, iUic 
fmikrorfum uerti,utfipol:{s drftkusfit.b^erpetiiiculum in no&ro mm 




L I B E R 

ubi.c.inaliodutc mdriubi.d.dcclitubitquidem in no* 
{tromari.d.b.poloperlineam.c.g.inalioplineam.d.e. 
Kof igitur diligentius rem considerantes dicimus cclu 
fdtn^ perpendiculum iUud dd polum ucrtdtur,ejfe mon 
tcs ferri er nugnctis quifubpolo funt,ut negotiatores 
affirmdnt, quorum jpccics per incredibilcm dittuntum 
U fquc dd mdrid noftrd propdgdtd dd perpendiculum u f$,ubi eft mdgnet, 
confuetdm dttrdttioncmfdctt,propter diftdntidm dutem quum debilis fit, 
ncn mouerct quidem nugnetcm,nisi effet in perpendiculo, qudrc et fi non 
trdbit ufqucddprincipiumundcefiuxit,dtmouet tdmen,CT propinquio* 
rcmfdcitquopoteji.quod findues fortc uU<e propinquiores fint iUit mcn* 
tibusfirrumomne cdrum eueUitur,propter quod nduigijs incoU utuntur 
clauis ligneis dftrittis.propter fitum igitur eorum montium declinat per* 
pcndiculum innoftronuri dextrorfum,inalio fini&rorfumapolo.Polus. 
b.montcs magnetis ubie,h perpcdiculum in no&ro mari,ubi.c. in dlio ubi 

g. innoftroigiturmarideclindbita poloper linea.c. 

h. in dliopcr lincdm.g.e. Attrdttio dutem hsec ddAtho 

mos V ccrpufculd rcduci poffc non uidetur,quonidm $ q^ >g 

corpus nuUum in tdtddi&dntia demittipote$,quod unu ' 
continuumfdcerepofiitdb ijs montibusufq ; adno{tra c - 
mdrid,ft>eciem dutem fyiritudlc nihil demittiprohtbet, 
quod er in luminc manifc{tum eft, cuius jpeciem u fupremo orbc cr ftc l* 
Ushucufq;demitticonftdt.qu4decdufddttrd{tioncs fimilium dd corpo* 
rd uniuerfdlitcr reducipofiejupra non drbitrdtifumus. 

VeEchcncidequomodo firmare nauigiapofsit. Cdp. 2. 

MAius miraculumpr<ebet Echeneis pifcis,fi modo uerum cji, 
quodfirtur,dut firmdre nduigia,aut tardare . Qaufa fi qua 
c{t 3 nonaliaccrtccfsepotefi,qudmpartimattrattio per jpe 
ciesprtdittas fatta,partim uacuum. modus aute efl duplex, 
unus,utpifcis iUc non caufa fit eiusrctentiottis,fci fignum alterius quo& ) 
retinet,alius,ut etiam caufa fit.primum igitur nihilprohibetfaxa erfcol 
pulos ubiEcheneides degunt cosimilemjfrcciem ufq ; ad nauigia mittere, 
qualcm et montesmagnetis adfirrum in nauigijs fixum,ficut igitur fi fet 
rum fbrtiter er tetucifsime tuuigio infixum efset, ita ut ncc extrdhipoj 
fet^nonattrahcreturquidcm nautgium ai montcs illos, fed firnurctur, , 

tamcn, 



tdntenju&chctfcopulosKcheneidumdccidti fte 
tie>qu* uel ad clauos earum uel adaliud analogafitjetineri ipfas. quare 
inuentus iUic pifciculus iUeftgnudatfubefiefcopulos eos.quiftrmare na* 
uigium pofiint. Si uero non fignum eft Echeneis.fedc aufaeius detention 
nis y oportet exiftinure ipfam primo arttifiimc affigi nauigio.ut euelli non 
inde pofiit,nisi ui multa>ab ipfauero ad certosfcopulos cr ab ijs ad ipfam 
mutuo demitti uel ft>eciem uel etiam corpufcula more- torpedinis, qu* con 
fuetam tentent attraflionem fimilium, nec ipfa igitur nauis attrahi infun 
dumpoteft prcptcrresi&entiam fui, necabipfaaueUi Echeneis proptet 
firtemaflixbnemobuacuum,undefitutfirmeturtantum nauis,aut tar* 
deturfaltem. quo patto fieripofietutfirrifru&um in aerependerequidc 
fednecfurfumnec deorfummoueri pofiet > quod quidem contingeret /I 
defuper magnes poneretur,qui tantum trahere furfum ferrum, quantum 
ipfum deorfum inclinat.equalipotentia pofset: ftc enim in aere firmare* 
turftrrum . quum enimpotentiaqua' deorfum mouet 3 certafit 3 certa item 
qu* furfum trahitjeripoteft ut modo altera potentior fit t modo utraqut 
*qualis.*quales igitur fi fint 3 pendere in aereftrrum necefie e& 3 nihil er 
go prchibet cr nauigium tantum refiStere ne deorfitm trahatur 3 quantum 
ftecies ipfa in contrarium trahere nititur 3 quare firmari necefse eft. ncQ 
fkk ra quidem dici aut inquiridcbent de tam abdita re. 

De Antipathia contrariorum cr quomodo fe 
mutucpeUant. Cap. 9. 

Slcutautemfefefimilia trahunt propter conferuationem 3 ita difsi* 
milia cr contrariapropter eundem finemfcfe mutuopeUunt, CT fu 
gant.quod in antipariftasi multorum patet 3 in plantis autem er ani 
malibus maniftftifsimum e&.qu* utiaffiniaetfamiliaria attrabunt, 
ita extranca v incommodaafe abdicant . obquam caufam er candeUe 
fiamma iuxta pofito aliquo ualde frigido 3 utftrro cr fimilibusjn latus ab* 
fccdit.eft cr magnetis genus quodftrrum abigit 3 ex quo culteUi ita pre* 
pararifolent 3 ut alterftrrum ad fefe trahat, alter peUat . quamquam nos 
quumhoc experimctum in mediumolim induftum efset 3 moftrauimus non 
idaccidcre, $ ferrum abigeretur 3 quauis perpediculum in latere ubi erat 
magneSy peUi uideretur, caufam autc efse^ magnes ille eorum efset qui 
magisferrum qukm magnetem trahit.appliatus ergo perpendiculo tra* 
bebat latus in quo magnes non erat commiftus,ex quo ftebat ut Utus *U 

Tracaft, C 



L I B E R 

Ufunt nugttete temperatuneceffarioabfccderet,pr6pter quoiu idebat ur 
peUi ab appUcito magnete. Verum nikil prohibet etiam Ulem mueniri ma 
gnctem,qui ferrum petlat propter latens in eo principium,qu&i firro ccn 
trarium fit. Baiem ie caufa et cucumis recuruatur fuppofito oleo,quoniu 
dqu£ multum continct,prc fertim ium itl incremento ej\,aqu£ aut et oleo 
uonparua difcoriia eft,ct nature contrarie.quum igiturp contrarias fpe 
cies alteruab altero4tbfceiat,crementum cucumens inlatus fit,unie re+ 
curuariuiietur.Aiianton porro no maiefcit, necfc aqua aimittitpp flcci 
tatem fupficici, qut aqu£ cotraria eft,et eam folet repeUere,queaimoiu 
in puluere CT pennis CT alijs ftccis contingit: in quibus no consiitit aqua, 
feiautelabitur, aut in guttulas rotuniatur .rotundatur aut quoniam duo 
bus moiis aqua ftttt naturale exquirit.uno moio motu elementi dcfceden- 
do ai locum proprium qn potefr . poteft autem quum fup aliquo plano &i* 
tuitur,quod contrarium non ftt,et defcenfum eius non impediat,ut ftrrum 
CT lapides cr idgcnui,fuper quibus coextenditur ,et defcendit aquat quan 
tupot.alius mcius eft, quu nontotu cxtr amouetur ,fcd partes i toto,que 
rentes couenientijSimumfttum.quodtum fit,quum incidit in fubiectum,qcf 
propeUit undiq; partes.quodfaciunt multa ftccorump contrariam feecie* 
propter quod non motus elementi fit ai locum fuum,fei partiii in totofefe 
apte locantium.quantumexpeiit etbene cft, talis autemfltus eft,quupar 
tes ccntrarium tangunt fecunium minimum quo pofiint,et quo magis uni* 
t£ funt cr propinquat inuicem . qu£ omnia maxime pr£s\at orbicularis 
figura,qu£ er inpunctotangit cr breuifiimashabet ad centrum ltncat+ 
pp quoiaqua in flcca inciiens rotuniatur.Signum atit $ in Aiianto non 
consiftataquapropter ficcitatem,ii eft $ duabus exiftcntibus Adianti 
fteciebus alboet nigro,nigrumquiiem maiefcit,^ bumiitorif fuperficiei 
fit,album autem non,q, ficcioris. aihas caufas CT Utalis Cathablcph^af 
pcctus eft reiucendus,quippe jpiritualisjpecies qu£ ab ipfa ai iistantiam 
multdmproteniiturobcontrarietatem&dtitipathiam quam cum Jpirim 
tibus hominis habet,cos diuoluit ac fugat unie er homo perit. 

Cur calx cr pannits cr alia multaftccd cxi&cntia aquam 
promptifiimeaimittant. Cap. 10. 

Edquifit,utflqu£ ftcca funt,repeUant obftccitatcm aquam, Calx 
tamen cr panms cr Imea cr farina CT tpongU CSToffaV terra» 
rumgenera 9 ut fphragvs 9 V bolus armenus cr ciufmoii ficcA cxi* 




!• io 

ftcntid omnid , dqudm er liquidum omne prompttfiwte ddmittdnt.quin 
di^ jnituth imocjuo d unum c ft^uidmus tn Jpongijs CTlinck dquam quafi trahatur, 
~~ furfum ctiam afcenderejn calccm uero ddco intimc ingrcdi CTpenetrd* 
reyUt eam dtjtoluat. An ficca foraminulcnta^cr (ut dicunt ) poroft funt 
omnia: fed alidporos habent tcnues CT dnguftos, alid habcnt Ixxos ma* 
gvs CT bene coniunclos . qu£ igitur anguftos hdbent ficcd exijlentia 
dqudmnonddmittunt.ndm neque quatenus poroft funt^neque qudtemn 
pcca recipiunt.quee uero laxiores habent poros t quamquam cb ficcitatcm 
quodammodo obsiftant dqu£ ,quatenus tdmen pcroft ddmittunt.in ijs 
enim tangente aqud abfcedtt e foramimbus acr, qui in ijs claudttur, cuius 
loco fuccedit propter uacuum aqua,propter quod CT afcendtt ethm.quod 
fibcne coniuncli fint pori,penitiJumc penetrat aqud cr ddpdrticulas om* 
nes quanuis minimas .quapropter,quodcalx cr dtjfoluitur,cr incalefcit. 
dijfoluitur quidemjquoniam pcnctrdnte dquddd partes omnes remvllefcit 
earum ncxus,proptcr humiditatcm undc cr fepararidccidit.incalefcit ue 
ro fafta feparationejgncisparticulis qu£prtus dijfcerfic cr diuifie fue* 
Ydnt cr quodammodo in potentia,nunc aclu faftis atty unitis cr potenti* 
bus agcre iam.quapropter tu Calx tpfa tum cr aqud incalefctit et ftruet. 

Sedrurfus dtfficultatem non minorem habet,cur fiat ut tangente aqua 
dcre fdraminibus dbfcedat , nunquid tpfe perfe abitidn propulfatur ab 
alio,cr fipropulfatur,quomodo cr a quo propulfatur i Suntqttidicant 
propulfariderem, $ dcnfetur ab aqua,atque in anguftius cogatur, cuius 
locoipfamoxfucccdat.Sedquomodofithoc,quumdenfari non pofiit aer 
niflafrtgido,tmbtbatur autem aqua in porofa,nonfolum qu<e frigida e$, 
fed cr qu£ caltda,imo hxc magis cr citius . Condenfatio prrtered cer* 
tum terminum habet,ttltra quemnon proccdit, at motus cius acris , qui 
abfcedit,tcrminum nuUumbabet,donecabfcefferit totus. 

AlijputantpropeUiderem db aqud ob pondus aqu£ . quoniam Jf>on* 
.giofum ipfum in quo cjl aer,in aqua aliquatcnus immergitur,et partes ali 
quas dqu£ habet,qu£ aliqutbus aeris fuperil:ent. defcendenttbus ergo ijs 
qu£fuperftant,aeremindepropeUi accidit.Sed cr hoc non planefatisfa* 
cit.et fienim quantumfuperjiataqu£ defcenderepofiit,ctaercm quifub 
fidet propulfare,quum tamen uentum ejl ad lineam tUam,p qudm non am* 
pliusfuperJlataqua,quideritmox quodrurfus propeUcre aerem pofitti 
ncq>.n.dicedum ejl aerem primopropulfttum alium peUere,ct hunc aliu, 
et ttafuccefstue,quonia,quum totus dcr tUe coclufus d primo p parte pofb 
partem tatum abfcefstt.quantum efi [ccus,quem ayua occupauit,tum non 

frdcaft. C ij 



LI BER 

ultrdimpulsiofitpdrtiumderisjedcejfdt. oportetergo dliud dfiigttdre 
quoipeUdt continentcr aerem donec abfcciat totus . Vtrum igitur aqua 
non denfatione ncnponderepropellat derem y fedper frecies contrarias, 
utfupradiftumefttcontraria cr difiimilia fcfe mutuo peUerc . diftimilis 
autem cr extrane£ natur£ eji aqua CT qu£ aquea funt y cumaere y quare 
tangenSyUicinas Jlbipropulfat partes y quod uelfaciUime fit propter tenui 
tdtem acris y qui promptifiime impulfum omnem recipit. fuccedente igitur 
aqud dc pcrmdnentc femper diftimilitudine eadem y continua fit propulfa* 
tio er continudfuccefiiodqu£ y dc demumfugatotius aeris in fdraminibus 
claufi.atq; hocquide fiquis dicat y incouenicns(utdrbitror)nutluaftruet. 

Audienditdmcn er iUi funt y qui non propulfationemperfc uUam aeris 
ficridicuntjfedattrdcxionem magishumidi y quoattraclo neccffe ejl c£* 
dcre qui in poris continetur aer , dttrahere autem porofa humidum non 
quatenusporofa ( licet ui£requirantur)fedqudtenus exsiccdtd crpri* 
uatd naturdli humido . Duo enim ftccorum generd ftdtuenid funt, alia 
nanque perfe CTperndturdm ficca funt . ac talia quidemattrahere hu« 
midum nonpojfuntjed prcpeUcre magis habent y quoniam attraclioomnis 
d fimilifit. alia ucro funt qu£ perfe quidem cr natura humiia funt y per dc 
cidens dutemfunt exsiccata 3 remdnettdmen in ijs fbrma fud cr ndtura 
cum uirtutibm omnibus y quds d principio fortita eft y intcr quas eft y cr fjti* 
ritualis Jpecies y quc attrahere mtd eft quod ftmile cft, flmile dico non qua 
tenus tale per dccidens dcxu eft iUud, cuius eft jftecics , fed qudtenus pcr 
naturam cr perfe tale eft.qu£ igitur porofd funt y maxima pdrs cxsiccd* 
taperdccidcnsfunt 3 perfeduteminhumoreconititutd.propter quod CT 
porofd funt fdctd cxtrdfto humido y cuius dppctentidm femper bdbcnt y CT 
facultatemattrahenii, quod in fitimanifeftum eft . tangente igitur aqua 
nihil mirum, ft d porofo exsiccdto cr cdrente naturali humido , trahitur 
dd pdrtcs omnes quod contdngit humidum, dc talia funt y calx jpongi£ y li* 
nea cr tcrrarumgcnerd.Adianton dutcm cr pennx cr idgenus, non fo*~ 
lum$ dnguftosporos hdbednt ,fedfortdffe q, ftccdpcrfcfint y dqudmnon 
dimittunt. Non tacebimus poftremo cr caufam aliam,qu£ adduci poteft 
dihoc problenu: dicentes rdtioncmeius reinon cffe propulfdtioncm ul* 
Um y non effe dttrdttioncm qu£ d ficco fidt y fcd cffe motudcris iUius,qui in 
fordminibus clduditur y quifefe naturaliter mouet a loco,ubi pr£ter natu* 
ram tenebatur y ut cum toto fuo uniatur ac coexteniatur fecundum tiatu* 
ram.quippe Elementorumpartesnwiqudm naturaliter lxantur y nisitoti 
fpher£timkitdcoextenidntur y utnuUd earum exertdfit^cr dbfceddtd 

toto, 



r ♦ ii 

totojed omnes tqualiter in eo consifant. qui e aufa fit ut m quiinfi* 
raminibus flccorumconditurjam CT fitcticontinueturper unum cxtrc* 
mum y non tameniUic fecundum naturam cosiftatjed uiolenter.ut fi aeris 
totius fuperficies fit. a.b.c. porus uero in quo aeris 
parsconcluditur.b.f.aqua tangens ubi.f.uiolenter qui £ 
dem tenetur ker in.b.f. cuius fignum cfi&fi dirumpa* <x TT^ C 
tur porus, aer quidem qui in eo erat adfuperficiem to „ — f^*^* 
tius.a.b.c.ferrctur coextcndeturq; iUt\atque ita unic* 3 
tur,ut a-qualiter fecundum partes omnes in eo locetur, 
cr totum unum faciat equaie undiq;. Indicat hoc hon continerifecundum 
mturampartes aerisinporisclaufi. Permancnt tamcniniHisnec abcut 
dumporofum ejl in regione cr frh^raaeris.Si eniminde dimoueretur, 
neceffario aliquidaliud fuccedere oporteret t quod ccrte aereffet . cur igi 
turfuccedathic 3 itteabeat,quumnuUaratiomagts huius fit quam iUius, 
prafertimfyfihic fuccederet,cr ipfequidempari ratione uiolenter de* 
tinereturin poris, (iig'tturCriUcdifcedat,aliumfuccederenecejfe eit, 
quipariter fidifcedat,alius fuccedat oportct,CT itain infinitum. neceffe 
igitur cft primum aerem qucm cafus ab initio iUic conclufltjUic etiamper 
tnanere, dum porofum in fph^ra aeris continetur , at ubifiat ut porofum 
non iam undiq; in fphcra acrisfit,fcd aut in aqua totum ponatur,aut aqua 
faltem per altquod extremum tangat, tum qui in fbraminibus eft acr, ex* 
tra ftatim firtur cr mouetur ad locum totius ,cui fuccedit aqua . quat qui* 
dem uiolentiam aliquam CT ipfa patitur,propter eandem caufam qubd CT 
ipfaa toto fuo abfccdit, uerum minus uiolenter tenetur iUa in eo porofo cj 
aer,propter cotMenientiamnaturxiqux in utroque grauis e(t V qtun* 
damhabetanalogiam.eftautem cr aliaratio,cur aqua fucccdere dcbeat, 
cr f irfum traht,quoniam id quod trahit CTmouet,efi aer totus qui in po* 
ris condufus recefium quatrit,quod uero mouetur,e& pars aqus mittima 
qu£ in porosparuos trahitur, cr parum reflftitpropter paruitatem, cui 
idemacciditquodtrocleis per helices fabrefaftis,quumper iUas pondus 
uel maximum elcuamus, $ fcnsim cr in latus eleuatio iUa fiat . Signum 
aute qubd aqtu confimiliter attrafta facilefequatur,iUud efi,qubd fi po 
rus fit ualde latus qualit efi fi&uk, n o fuccedit aqua,nec aer qui in ea efi 
fiftula,abfcedit,in paruisautcmcr obliquis poris abfcedit .aut igitur 
hec eSt caufa ittgrefsus aqux in ea qu£ porofa funt, aut cr alU concur* 
runt, utpropulfatio,qu£perJ]>ecies fit,cr attuftio humidi,qu£ a poro* 
fo accidit. de quofatis km diftum fu. 



L I B E R 



VctnalogUrerumindgenio, XI* 

ESt pr£tered rerum confenfus ey diffenfus alius in dgendo dut flm 
pliciter aut pro certo fine . neque enim omnia in omnia agunt, fei 
ccrtafolumin certa.cjuorumratioqu^renda quidcmejt,fed in 
uniuerfum.ergo in omni attione tria prxcipue rcquiruntur,pr£* 
fertimficerticuiufdam gratia futura sit. Suntautem facultas agentis, 
aptitudo mxtcru, et applicatio conueniens.dico autem applicationem con 
tdttum,situm,mordm,cr inquibufdamorgana.h^c igitur quum confen* 
tiuntomnia,tumaftiofperatd fit ,ey obtinetur finis . V qu£ eiufmodi 
funt Analogadicuntur . siueroautomnid,autplura,aut cr unumhorum 
deficiat,aftio quidem fruftratur,aut simplictter,aut pro fine, cr h£c non 
analoga uocantur . A ccidit autem fepifsime aliquod unum,aut plura cx 
his deficere-.interdum enim agentis potentia minor eft quam oporteatjn* 
terdummaior.quarefiepc priufquam intentam inducat formam, fubic* 
ftumdut dbfumit,dutliquxt,aut in uaporem uertit .quadecaufamxgnai 
ftamma nutriri in parua candelancnpoteft . Colliquat enimi}atim px* 
bulumtotum,quodfensiminfumttm CT inde in flammam uerti debebat, 
quandoquemateriaipftineptdeft.nequeenimex terrddut dqud flammt 
unquxmconfurget,feduxpor,quiabibit. atnequeex luto nequeex lapi* 
de,nisih£c fortein aliamultaprius conuerfafuerint.qubdsi flamma fu* 
turdsit,exmi(tofiatoportet, nequeex omni,fedexsicco dut unttuofo, 
propinquo natur* igms. itx nec homo nutrietur ex quolibet,ucl etigm tc* 
nero. neque enim ex gramine uti equus .quoniam altena e ea natura a m 
turahominis.aliendautemjuntin uniuerfum y alia ob qualitdtes contra* 
rias,qu£ longe diftdnt,dlid ob Jf>trituales,qu£ contrdriorumfunt cr re* 
fugcre animxmfaciunt. aut Wqutdametiam repellunt. aliaob fubftan* 
tU modum,quieStaut duricies,aut moUicies,aut crdfsicies, dut lentor et 
eiufmodi:obqu£,dutnontrxhiturquodoportet,dut non pcUitur quoi 
cportet, aut nonmifcetur qualeoportet .fiepc autcm conucnicntia crunt, 
cr xgens , er matcria , fed appUcationis modus non conucniet,aut cnim 
non planc fietapplicatio,aut non confcntit propter figuram ucl uias cr fo 
ratnina, qu£dutLxxaplm £quo funt,dut angu&a : interdum contattum 
prohibet jpirituxlis Jpecies : tntcrdum nimis artta CT aslritta qu^dam 
tenctaut Jpectes,xut uucuum . lnterdumcontattui fit, fedmoraaut 
longior fit quxm deberet , unde exuritur materid, aut breuicr fit,quam 
oportuijfct . frpe attioni ob&xt pxrtittm fttus , miro enim moio mift* 



11 



eoinpoflta funt. alijs uiUiper longitudinemprotcndttntur \ttlijs perUtitu* 
dinem y alijs in crbcm y altfs aliter. qui modipcne infintti funt.prcftcr qut 
aiu pcr longum bcnc folubilia funt y alia per Utum y dlia alitcr . qut res in 
altcratiombus quoque aftionem ncn parum cuariat . quxdam pcftrcmo 
ecrta in&rumenta requirunt . propter has igitur caufxs non omnia in 
cmniaaguntjedccrta in certa folum . iutmen aurum er uina coUi* 
quat nthd Ufo loculo V uafc.in aurum enim er uina penetra&ct tangit, 
CT moramtrabit y CT propter acrimoniam caliditatis eliquat.ad locu* 
lum atttem cr uas debita appltcatio nonfit y aut proptcr Uxttatemjbrami* 
num y aut proptcr paruammoram. aurum nonitnbibitolcum CT uinum^aut 
propter anguftiam fvraminum^aut propter contrarietatemqualitatum j\>i 
ritualium,qu£ feiunfta eatenct . argentum autem uiuum uel auidtfiime 
cbibit,q, ftatimpenctret inforamina, et attrahatur propter funilitudincm 
ct fympathiam.olcum aqu* mifceri non uultjth\o autem mifcctur meliuc, 
pptime autem cum uino aqua . liquidort en i m d / {iJ y ene m if c ibtlia inuicem 
fimtydia non bene.benc quidem qua: aut unam et eaniem fubftantiam hd* 
bent t aut fxltcm diuidi mutuo <U minima pojfunt.aqua igitur cum aqua^cr 
uinum cum uino optime commtfcentur f quoniam unum funtyWunum conti 
nuumconfidnt.uiaumautem cum aqua bene et ipfum mifcetur, quoniam ji 
firte unum non ejl cumaquasiec continuumfacit s fei contiguum folum^ 
firma iijferat er termims y ituiii tamen cum iUa faciliter potejt in parti* 
culas minimas.iiuiiuntur autem ad minimas partcs y quoniam natura tum 
elementorum y tum liquiiorttejl y ut eorumpartes meliorem fltum habeant 
quopofiibile flt.mcltor autcm fltus efiiUe y quo partes minus distant in* 
terfe quopoffunt: cr flquidemdatur y continu& fiunt interfe, fl ucro non 
datur,quia firme non unum flnt>propinquiorcs tamenct unitt magis quo 
po(funt y partes effe uolunt et qucrut.propinquifiimus autem fltus ejl,quo 
dittant folumper interpositionem unius minimi, quoi ultra iiuiii non po 
tcfl.Si enim itftarctper interpositionem trium uel quattuor minimorum, 
m4ioremproculiubiouiolentiamfuStinerent y quarc mutuo fefcai mini* 
mas particuUs iiuiiuntyflc cnim melius locantur . que uero liquiiorum, 
nequc uttam fubftantiam habcnt y ncque inuicemiiuisibilia funt ai partcs 
minimaSytUabenemifcibilianonfunt .taliaautcm funt y qu* CT naturxe 
ualie iiuerfas habent y et dlterum lUorumfortis et compaftx mtftionis eji, 
qualeolcum y quoicumaqux plurimumiiitat naturaacreumty i%neum 
exiftens y v pingue ct fortiter miftum.propter iiuerfam igitur naturam 
fum tqu* neqne contuww fieri cum lUapoteft, ncquc pUnc CQntiguum 



LIBER 

tum % pdrticuUqutlibct iUius non benediuiditur pinguis txi&en* tUHi 
quod alteraadalteram gttrahitur (ut efl uidere)propter aerem,quipluri 
mus efl in oleo.quare non admifcetur illijedfuper&at.dupliciter.n. bent 
locanturliquida,aut quumadminimadiuiduntur,autquum alterum fub* 
fldct,alterumfupcrStat. Superftant autem qu£ leuiora funt cr cum aere 
confentiunt magis quale oleumiadminima uero mifcentur,quc aquea ma* 
gisfunt. Vinumigiturqubdaqueummagis flt,fed tamen cr aeris atque 
ignis plurimum habet, cr fl neque ipfum optime mifcetur oleo,melius ta» 
men mifcetur quam aqua.mira res eft argentum uiuum, quod liquidorum 
nulliadmifcctur,feddurioribusfolum, cr ijsnonomnibus,fedauro cr ar 
gento er ftanno,ct plumbojn qut ita imbibitur,utmoUia ea reddat.liqui 
dis autem alijs non admifcetur: qubd propter pondus fubsidat omnibus, cr 
£ diuerfc multum natur* flt,zrfortismiitionis, neoj igitur unum conti 
nuum cumaUjsfacerepote^nec^ ad minima cum ijs diuidi.efl autemfir* 
tis miftio, alia quidem in duricie consiftens,alia qux diu cr fbrtiter agita 
taefl,& mifcibilia habet ad quam minimas partes reiatta ,flc enim 
feparariinuicemnonfacilepoflunt,tum qubdpropter propinquitatem fl* 
tnilia flmilibus fefe aStritta tenent,quarc quum difiimilia difiimilibus mi* 
nutifiimecommihaflnt.flmiliain fua consimilia ualde pofsunt,proptet 
propinquitatem,tumfbrte cr propteruacuum,quodpropter eam partium 
uicinitatem plurimum obfatt,nc feparatio particularum componentium 
fidt.eftautcm mira ea miftio et compositio tn argento uiuo . Conftat enim 
e calidifsimis flmul crfrigidifsimispartibus,uerumredattisad tam mi* 
nimam quantitatem, cr ita ordinatis ut pene fefe omnia tangant, cr flmi* 
liaiuxta similia,v iuxta difsimiliasint,quod plurimumfacitad conti** 
nendam mi&ionem.propter h*c igituralijsliquidisnon mifcetur : durio* 
ribus uero quibufdam mifcetur ut auro argento ftanno et plumbo propter 
fympathiamnatur* (utdittum efl). attrahitur enim in eorum uocatos po 
ros ad particulas omnes.propter quod cr e a mollefacit: non fecus ac alU 
liquida,ut aqua,folent duriora porofa ut ligna cr eiufmodi, mollia red* 
dere. ipfum quo$ duriciem quandam cr consiftentiam recipit,siprtditto 
rum fcobcs cum eo mifceantur:attrahit enim V ex ea commiftione consi* 
ftentiam acquirit.quod plcrofq^ fallit putantes per eam uiam pofse argen 
tum conflare,nefcientes non ueram miftionem fieri,fedapparentem 3 p iux 
tapositicne quorunda conftitutam,quc facillime foluipofsint et fepararu 
Similequiddampati cr Adamantem cenfcndum eft, fimodouerumeft 
btrcinofanguinefolo mollefcere.penctnt enim er ipfe in tdamantisfb* 

rtmm 



r. i) 

Yamind usej; ad minimas partes propter analogidm t qu£ efl uel in princi* 
pio communi 3 uelfbraminum ratione 3 proptcrquod er moUefcit . qutavt* 
tem analogia particulatim ea flt y Deo et natur* notum efl.babere autem 
fympathiam ad quxdam Adamantem 3 et commune attrahenii principium, 
iUudmohrat 3 q,V paleat cr furculos trahit. quare nihil probibet cr ad 
bircinum fanguinem consimilem quoq; babere rationem.idem et citrijs ae 
ciicrejnjperfo in eorii cumulumpane 3 putandum eft.attrafta enim in pa* 
nem humiiitate eorum, atque iUic ceu alieno in locoputrefcente, princi* 
pium reliquo iatur 3 ut computrefcat 3 qua ie caufaflaccefcunt ea mala. 

Vnifonumautcmaliuiunifonum comotat 3 quoniam qu£ fimilitertenf j 
funt cori£,consimiles aervs undatwnes cr facere cr recipere natx funt* 
qux uero iifsimiliter funt tenft 3 non eisdem circulationibus apt£ funt mo 
ueri,feiunacirculatioaliamimpeiit . iftus enimcord£ 3 motus efl com« 
positus e iuobus motibus 3 uno quiiem quo cordapeUitur ante 3 hoc efl uer 
fusaervs circulationes 3 alius ueroquiretro fit ,ccria reiucente fefeai 
fitum proprium.fi igxtur mota una coria iebet cr alia moueri, oportet ut 
in fecunda talis proportio fit 3 qubi undationes et circulationes aeris 3 quat 
impeUunt cr faciunt motum ante 3 non impeiiant motum qui retro fit a cor 
da.quxm proportionem folum e£cord£ babent 3 qu£ etiam consimtlem ten 
jionembabent.qu£ ueroiifsimilem fortit£ funttenshnem,non fefe com* 
motant 3 quoniam ium fecuius flt motus, iiefl reiitus cori* retro circuU 
tio fecunda iUi obuiat V fefe impeiiunt: unde nec motus fit uUus prxter 
primam impulfationem 3 qu£ intensibilis efl. uidi ipfe in ecclefla quadam 
ubi ftatu* multat cerc£ circa faceUum loco alto difposit£ Stabant, pulfan* 
te tintinabulo quodam 3 unam iUarum trcmere, reliquis immotk permanen 
tibus,quod quum quibufdam quiprope aderant 3 indicajfem 3 admiratio mul 
ta eos cxpit.caufa non alia erat 3 nisi qu£ et in unifonisaccidit.plures quo 
quequumpondusaliquodferunt 3 eadem proportione indigent, ut quum 
alius peicmfi&it 3 aliusmoueat:fic enimflne laboreferunt. $ fi fefe im* 
peiiant quietes cr motus 3 fatiga tiofit multa et flrre tandem non pojfunt, 
Idem accidit cr ijs quipanem pinfunt,quum duo aut tres lignum iUud lon 
gumacgraue 3 modo eleuant 3 modo ieprimunt 3 Sienimnonearatione ii 
agant ut pariter omnes tcUant 3 ac pariter ieprimant, fei quum aliut tol* 
iit 3 alm prxmcrc incipiat 3 motus impeiiturCT labor acciditAn cordis au* 
tem propter celeritatem arculationum non percipitur. 

Alia uero ratio ea eft 3 qua Lupina Tympana ea iiffoluunt qua* ex agni 
no coriofunt conflataAn his enim non folum acrls motus ad impulsionem 

Iracafl, D 



LIBER 

facityftd & fyiritualis fyecies.dittum eft enim conturiorumfrecics con 
trdrid peUere. Lupo uero cr agno contrarias effe naturM conttat,fJ>ecies 
igitur contrarij unius delxtaper aerem ad aliud,peUere mxxime cr dif* 
foluere etiam poteft, no folumperfe fed adiuta aerc,pxrtim qubd den fior 
ittesitfattmypartimqubdpercirculationes cr ipfe impellat in penHifii* 
mosporos ingreffm . propter eandem contrarietatem dicuntur cr aqui* 
hrumpcnntpennas alias diffcluere . 

Quat uero braflict et rutt inimicicia eftypneter inimicici* frecierum, 
indefortajfe putandumeft accidere,quod utuq; calida eft t cr crajfxrum 
radicum,quarequummultumhumidiqu£libet ad fefetubat, fit tandem 
utiuxta fat£ pr£ humoris inopia arefcant. 

T>e ottimeftriautem partu plura fortaffe oporteret dicere. ntic tantum 
dicatur quemadmodumingeneretritici eft quoddamfcmen,quodtribm 
mcnsibm generat,undc et trimeftre uocdnt,alij fetaniumappeUant, quod 
dam uero quod mensibm nouem,itd et ingenere humani feminis quoddam 
eft quodfeptem mensibm parit, quoddam quod nouem . partm igitur qui 
editurottduomenfe,ejfe quidem non poteft ex eo femine quoi feptem 
mensibm gignit. quare ex eo erit quod nouem mensibm folet maturum 
proiucere. igitur quum ante nonummenfem editm flt, indicat immatu* 
rum effe , cr uialiqua eicttum.talis autem ut pote immaturm cr precox 
moriturm emtm eft.cuim ftgnum eft, $ certis regionibm ut in A egypto 
ottimeftres partus etiamuiuercjirunt, qubd bonita te regio nis defettui 
immxturitatis fat ispat.c ur autem iuo tantum jjnt bumxni fcmints genc* 
YijS^ ilterum feptem.alterumnouem mensibm partum edat eandem hd* 
bet qu£ttionem cur cr ingenere tritici duo flmiliter feminis genera flnt. 
caufainuniuerfum eft analogia talis agentis ad talem materiam,nam 
quis qu£Ut cur tdntdflamma tantum roboris abfumat in hora una i ac de 
fympathijs tum elementorum tum et miftorum qudtcnus mifta funt hdttc* 
nm tuditum per tranfcurfum flt. 

Dednimx Sympathijs et dntipdthijs. Cap. 1 1 ♦ 

NVnc dddnimamtunfeamus cuius confenfus et dijtcnfusnon 
minorcm etiamnum aimirationem pr<ebent . prtfcrtim eim 
qu£ cognitrix eft.namqu* uegetat folum cr in pLmtispreci* 
pueJpettatur,coes uidetur confenfuscum ijs habere,qu£ Jlnt* 

plicitcrmikxfunt.tdmetsiproptermium compositioncm qu£ crgditicA 

< I 



r. 14 

tft,exi&iment aliqui habefe plantas peculidfcs qudfddm dAioncs,qkatm 
nus organicc funt,undect PUtofcnfuquoddmparticipdreea* dix\t,quoi 
er confirmare ctiam Galcnus uidctur . Vcrum opcrdtionum qu£ organa 
infecutur,alU ab anima fiunt, ut fimpliciter mittd eft,alii ab eauti cogno 
fcitiua,quare CT dttraftiones aliqut Jimplices funt,dli£ organic£. orgd» 
nicds dicoqu£ fiuntper conjlriftioncm CT dtUtdtioncm uillorum,fimplia 
ccs autem qu£per jpecies ut fuprd diftum eft.utdentur igiturplant£ fm 
plices quidem attraftiones et expulfiones hdbcrc,quemddmodu et aiia mi 
fta, organicas dut non.neq,- enimdiedf obeundat conjl rittionefuiet diU 
tatione ututur,fed foUifimpliciter trahunt familiaria, fugatit ctut contrd 
rid.deiit tdmen ndturd illis orgdnd qucddm,quo mclius pofient hec operd 
ri.mirocnim ordineeaprocedit,trabunt fiquidem CT Elementd etmtfta 
nonorgankdydc demum cr organicd.ueru elementd flmplicifiimdmcxer 
cent dttrdftionem,mit}duero nonorgdiiicd non itdfimplicem pofiuntdt* 
trdttionemfdccrc,fedporisfdltcm\niigent, etuUqudpofiint cr fimilid 
ddomnespdrtes trdhcre, cr difiimilid undequaq; propeUere.atplant*} 
maiori etiam organo indiguere,pcr quod certa folii attraherent, cr certo 
tcmpore cont\nercnt,et digererint unde tdniem nutrmpojtent. animaiid 
porroprxterha-c orgatmetiammouent,et conftringunt } etUxant prout 
bene eft. PUntis igitur cr fi neccfiarium cft orgdnum quodddm dd dttrd* 
ftionem,non tnproprieorgdnicdmfdciunt dttrdftionc, qudrenec fentiut 
ncc cognofcunt,nisip trdnfumptionem quanda 3 q, miro quodaquasi ingc* 
nio difccrnant ,qu£ fibi couenientia funt,ct quc contraria,dc p drtificiofc 
copositas uias trabdnt cr pcQdnt.atq; hoc cfic arbitror quod Plato uoluit 
fignificare,quare nec fimpltciter dtxit fettfum habcrcplantas,fed fenfum 
qucttdam.Sienim fenfum propric baberent,sic utiq ; cr conftringipofsct 
pccpto malo,et Uxaripcrceptobono,ut paulopoft vftcndemus.qu£rdt au 
tc fortdfse dliquis,quomodo inpUntis et uniucrfaltter in ijs qux aluntur 
et uegctare dicuntur,attraftio alimenti fiat.siqdem attraftio eatenus fit 
quatenus aliquid simile eft,at alimentti quu trahitur difsimile eft,quippe 
qd alterariet tranfmutariindigeat, sipostremo afsimtUrimcbro debet. 
oportet igitur eorumemitufse qu* fupra difta funt, quifefc trahunt,per 
principtum utrisq; comune trdhi,quod fiepc in miStis Utet.qu* aliudaftu 
funt,aliud potctta,multd enim dftu et p dccidens priudtd eo funt,quod pfc 
CTp naturdm habent,remaitentc tn naturd proprid cr fdrmd cum uirtuti 
bus etpotetijsproprijs,inter quds eft et attraftio.attrahitur igituralimc 
tuajornuno qud aftu,ctp uccns talis eft,dut ipfd uut dlimctu,fed qudppi 

Irdctft. D ij 



LIBER 

talidfunt,dcflc quidem efi flmilitudoprincipium eius dttrdftionk, altera 
tfatamcnqutdammox fit,utidabtjciaturpcrquod aftu difiimilia funt. 
quo abieftodemum exqutfltdfit fimilitudo CT unio. iUuddUtem per quod 
*ftu er perdccidens diftimile eft, qudndoque quidem eft fbrma trahens 
priuataaliquofibipernaturamdcbito, interdum eftid quod trahitur ut 
dlimentum, quodper dccidens fuper dbunddt dliquo contrdrio et abijcien* 
do,perfeautem fimile eft,quare quatenus ftmile attrahitur , quatcnus 
contrarium dlterdtur. 

Defympathijsanimatcognitricis. Cap. iy. 

ytyfr. y^y^ffyCT^^ hy , ^ ^ ' y vy^ o^^i \ti 

MAiores autemcr magts admirandos confenfuscr dijfcnfus 
eahabet anima t quat cognitrix cft.primum autem recipia* 
mus cognitionem omnem tum fenfuum,tum phanta fi*,crin* 
teUeftus,per easfreciesfieriqua; friritualcs uocantur. por* 
rojjyecies hafce reprefentare non folum res,quarum funt frecies, fed cr 
rerummodos .dico autem modos , figuram fitum magnitudinem locum 
motum quietemcrrelationes multas,ut fimile diftimile dextrum fini* 
itrum cr idgenus.interquosmodospra-cipui crmaxime intrinfeci funt 
conuenientia cr difconuenientia eius,quod offtrtur cum animd . omnis 
enimoblatarcsrecipiturquidemabanimauclutiamica CT conuenien$> 
uelutiingrata CT difconucniens .atque hi primi quidem funt, cr flmplim. 
ciftimi confenfus, cr diffenfus rerum cum anima.a quibus duo etim effe* 
ftus primi cr flmpliciftmiab anima fiunt,conftriftio CT dilatatio . quip* 
pe recepta ingrati cr difconucnientis Jpecie, conftrtftioanim£ cr mem* 
brifit, recepu uerogratiet conuenientis laxatio cr dilatatio. qui motu* 
quomodo ab anima fiant,nonparuam habet dubitationcm . quoniam ton* 
trariafunt dilatatio CT con&riftio,contrariaautemperfeab uno non pof 
funt fieri,nisiforte ad unum ccrtum fuerint,condenfmur quippe elemen 
ta, rarefafta qttum fuerint,ct rarefaciunt fe condenfatajcd boc ad unum 
certumeft,quoucniantadeum fltum cr terminum, qui tUis pro naturai 
debetur.der quoquefiloco ignis pondtur, defcendit, fi in loco aqu£,dfcen 
dit .fedhtc fiunt non ut contraria,fed ut ai unum tettdant.at conitriftio, 
CT dtlatatiomembrorumnonad unum eft,fed modo magis,modo minus 
utrunq ; faciunt,quin imo et ab eo etia termino ftepc recedunt raritatis et 
densitatis, quifdrmx m&i debetur,quatenus mtfrum e&.quoi p naturatn 
ficripoffe nonuidetur.fi igitur dnima per naturafacere contrdrios tUos 

moM 



MusnoHpoteft.quidperdeoseritquodipfos faciatf Suntquiinbkai 
inftintfus natur£recurrant,dicentes habere animalis naturam inttin* 
fiu* quofddm,per quos mouet,proutbene eft V mdgis expedit.fed certe 
Jtocnon aliud cft, quamedndcmqu£&ionem repetere.fi enim insxinftusil 
le eStprincipiumperfe eorum motuum, oportet ndturam effe. mtura du» 
tem omnis una eft cr unius faftiua, aut plurium quidem ad unum . hi au* 
temmotus ncque unum funt 3 ncquc dd unum, imonon folum interfe con» 
trdftj,fcdform£ mifti contrarij* 

Tortaffcigiturdicendumcftficutielementumplures habitudincs CT 
plures motus haberepoteit,unu,fcilicet ad locapropria,aliuportiuin tc« 
tojtaer anima.qutfformamembrieft^poteftplurcs habere babitudines 
cr motusi unumquidem ad motum elcmenti pr£dominantis , dlium par» 
tium intoto.erhuncc[uplicem y dlterumqudtenus fimplicitermistum quod 
dam eft,alterumqudtenus eft formacognofcens ,utroq } enim modopdrtet 
in toto moueripoffunt.nam quatenus totum itlud fimpltciter miftum eft,fe 
fe partes in eo cr condenfant et rarefaciunt y quo ueniant ad certum iUum 
tcrminum,qttitotieonuenit.atueroer quatenus totum iUud ognofccns 
efty fic pojfunt in eo moueri partes ut bene eft.fi enim non cognofcentU 
poffunt per naturam flmpliccm dcbitam cnexiftcntiam fibiparare,cur CT 
cogncfcentia CT fentientia bonum cr malum non itidem pofiintfeft igitur 
dnima quodammodo una natura,quodammodo non una.una quidem quate* 
nus mebrum fimpliciter mihum cft,cuius eft fbrm* i dc talis quidem unius 
factiua eft,aut pluriumad unum.non wut dutem eft quatenus cognofcens. 
fic enim quum d diuersis moueturjtuerfa etiam jit,dut faltem ncn eodem 
rnodo fc hdbens.qud.re CT ut tdlis plurd cr contrdriapoteft ejjicere, quo* 
nidm non ut fimplex,<Tuna natura agit,nec inconuenit partes in toto mo 
ueri una habitudine,qu£ toti contraxid est fecundum dliam habitudinem. 
nam CT in dlijs mittvs partes interdum rotunddntur in toto, et nondefcen 
dunt,interdumdeftendunt cr nonrotunddntur,tumcr ferdrefdciuntdc 
condenfant,nuncdfcendentescontratotius naturam,nunc defcendentes. 
qudrenec inconuenit conttringi cr ldxdrimembrum,quatenus cogncm 
fcensultraeumterminumrarefaclionis,quifibi debetur,quatenus mtsVt 
eft.neq; enbn repugnat eundem motum eidem effc uiolentumfub una ram 
tione, conueniens dutem fub alia. igitur recepta fcccic ingrdti et difconue 
nientis ruhil repugnat membrum conttringi,fic enimpartes melius ejfeet 
fitum habent,quonidm taftus jit fccundum minimum quo potcft, et retra* 
fiio 4 nocentc « contu uero fi boni ergrttiftccicf rcciputtur *b aninu M 



L I B E K 

iildtdtio fit,quohim pehitifiime pdrtes omnes id bonu recipiunt, aliopi 
totumnon benebaberet,nisifecundum partes omnes fiueretur eo bono. 
primiigitur CT flmplicifiimiconfenfus cr difienfus animx bifunt, etpri 
mi motus animalk con&riftio cr Uxatio. ex quibusparuk principijs mox 
dd magnos et admirdndos fensim peruenire atiimal potuit. primum dUtem 
iefympdthijsfenfuum CT diuipathijsprofequamur. 

DcfcnfuumfympdtbidC dntipdthU. Cdp. 14. 

Mlrdprofitto ed concordid eft,qu£ inter fenfus er eorum obie 
ttd uerfatur,fl tcmperdtd flnt.dlioqui fl exceddtit non folum 
nonconfentUnt cum fensitorijs, fed ea perturbentet corrum 
pdnt.Soniigitur(utdbijs ordUmur) fltulde magniflnt,flni 
ihis dcutiyfl nimisgrdues,fl dft>eri,fi multi co nfusi, ft prorfu s in foliti CT 
ignoti,fl unifbrmes dc demum si immusicisint,omnes per molcftUm rcci* 
piuntur.cdufe dutem occult* admodum funt.ccmmunis uero omnium rd» 
tio e(t,ingrdtos eos offerrifonos in quibus anima incommodam cognitio» 
nemfdcit.qucniam.n.finis eius cr perfettio,e& ipfa cognitio, ad hoc du* 
temrequiruntur cr bonusorgdniftatus,& uirtuspotcns cr applicatia 
conuenienSydc modus receptionis idoncus,tum quidem p dift>licentiam ani 
marecipit,quu autuirtus laborat, aut organuuimpatitur,aut applicatio 
impeditur,dut incommodc recipit.qui igitur imbecilles funt, aut circd au 
ditum dolent,fonos pen eomnesfirre non pofiunt. uerum caufa non accidit 
ex ipsisfonvs.at sifonus ingens ipfe sit commotat organum propter circu 
lationesaeris,tuet uirtutedifsoluit,et applicationc tollit,undeet cofun* 
di anima accidit etterreri.similiter etsidcututualdesit fonus,ct ttridu 
lus dpplicdtio uim pdtitur,qudsi in angu&ofatta.tum et membrana audi» 
tus quasi itta offcnditur,uiuie et contrabitur repente, ac cum ea simul et 
neruuliquidam ufy ddrddices dentium,in qucm locum fubito incidens no 
uus dcrhorroremqucnddmcircddcntes fdcit .grduis quoc^ plus xquosi 
fonus injirdtur,plus deris mouet q fensitorium firdt, tum et applicationc 
ualde amplam e xpofcit.djper uero efl,quifirtur per i n<equdlem fupcrfim 
ciem.qudre circulationcs aeris confundit,etft>ecicm quasi fiattam ad feu 
fum defirt,unde cr finfatio simul uaria fit cr confufa,ad quam nec appli 
catio conueniens adhibetur. Vniformis autem iccirco moleftus redditur £ 
nihil addifat atit»u,Coatta nihilomitiusintctionemfiuftrdddhiberc.Cur 
gutcm ignoti w ualie infuctifoni timorem incutUnt,mox 4icemus,quum 



ie thncre agemus.qua uero de caufa fiat,ut qui immusicifunt,moleftiau 
diantur,musiciueroCT certis conftantes numeris,fiuucs grati^ reci* 
piantur,dtfjicultatemnonparuamhabet. quanionec numeri, necin uni* 
Uerfum quantitas uUa perfe poteft ejfeprincipium ullius aftionis . per ac* 
cidens autem CT ut modi eius quodperfe eft,quomodo concurrant nume* 
ri,nonfatis patet. Vtrum igitur ut quidam dicunt, qubd anima maxime 
musica ipfa flt (utTima-us tradit ) musicis etiamfonisgaudeat,an rbt* 
tboricummagis efthoc . cr Timti genentio anim* poeticum quiddam 
eft,nihil aliud fignificarcuolens,quam$ anima ex maximis rerum per» 
fiftionibus conkat . ad numerosautem qui infonisfunt equidem non uideo 
qtum cognationem habeat . Fortajfe tgttur dicendum eft flcut in nume» 
ris quidam integrifunt,quidam frafti,ita et infonis quiiam iiUegri, qui* 
dam frafti dtcuntur . integri funt omnes perfe foni,qui uocem unam fa* 
ciuntytma autem uox quc tota fimulmouet,jrafti uero qui uel unam uocem 
non fimul totam reddunt,fed perpartes,ueluocem unam cr infuper par* 
temeius incluiant. Siigitur integer fonus ad aurem ueniat,fiue unus 
fuerit,fiueplures,colutiinuicemfuauioresaccedunt,quam fi jrxfti ue* 
niant.unus quidem,quia ft uocem non unam fixcit,fed per partes ai 
unamafcendit uocem,ajper quodammodo eft, cr inatqualis atque indittin 
ftus, S i uero uocem unam totam reddat,et ut dicitur rotundam,di&inftus 
eft atque iccircogratus.Similiter CT fiplures fint,jraftiautem,aut om» 
ves aut aliqui molefti funt,fiue uoces non reddant unas,fiue unam cr i/i« 
fuper partem includant.in omnibus enim inxqualitas qutdam eft cr indi 
{tinftio.at fi uoces rotundt omnts ueniant, tum et ordo quidam in illis eft 
ttdiftinftio.omne atit ordinatuet di&inftum deleftat.quod et Ariftotcles 
pgnijicareuoluitcircaproblemmata . Numeriigiturquatenus numeri ni 
hilperfefaciuntad fuauitatem, et moleftiaminfonis, fedfolum quatenus 
peripfosmoiifonorumnotantur,quiautdi(tinfti,autconfusi cr afeeri 
tdanimampertingunt. quamquam de his plurafbrtajfe oporteret dicere, 
mnc autem tantum diftum fit,quantum attinet ai propositum . 

Eadem cr circa uifum contingunt,zr propter eafdem caufas. humett 
enim fl ingens flt ,ab animaftrri non poteft,quoniam et ipfum uirtutem et 
%pplicationem difiipat,quod cr colores quoqifaciunt 9 qm nimiulucit hi* 
bent,ut albi cr rubri fl er fulgidi flnt,medij uero $ temperatiores fint 
gratiomnesrecipiuntur,CTinteripfos uiriiis qui temperatijiimus eft. 
tum qui illi funt proximi utputuceus cr flauus . niger uero qubd priua* 
Uoqucdamfitlucis 9 init}uf ieU^atfpaxmm^uoqueconj^eftui inguM 



1 1 b b m 

pdritereft,$ dpplicdtione mulu indiget & indiftin&it eft . In faporihu» 
quoq^ qui ttilde acuti funt,ut Eupborbij Clematidk CT flmilium molcfti 
omnesfunt.fbrtaffcautem cr fcnfum taclus feriunt.quonUm calidifimi 
funt . calidiquoq^ funt ftlfus amarus et dulcisfcd fa Ifusacuitatem habct 
baud ingratam,quoniam diluti fubtilis no nibil habet. propter quod afftcr 
no eftjcdtqualitcrfenfum tangit. at amarus contra inequaliter tangit, 
$ ex terreoaiu$to conftet, et in craffi fubbantia fit.quarcafltcra ett il* 
lius applicatio cr corifufa.dulcis ucro fuauiftimus omnium rccipitur,quo 
niamexcejfum in miftionc nuUius habet,fei omnium conuenientem mifcei 
iam ex aereo multo er aqueo,cum quibus qu£ terrea cr ignea funt,minu 
tifiimefuntconfracla cr rctuniecommifta.propterquod a-quahfiimefen* 
fum attingit cr ut unum,quamobcaufam e rotundis confare PytUgori* 
ci aiebant. e frigiiis autcm ponticus acutis oppofltus eit.qui e multo ter* 
Teoconftatnonplanedigcfto, hoc eft nonexattecommi&o,fedin rudi CT 
crafta fub&antiaconftituto J propter quod er iUe afj>ereftet inamabilis. fi 
uero in eodem terreo plus aqueihumidiadfit,acerbus fitfapor. qua et ip* 
fe ajper ejt cr ingratus,minus tamcn cf pon ticus propter iilutioncm.q, fi 
minus adhuc terrcflus aute fubtilis aquci bcne commiiti affiierit , acidus 
uocatur fapor,minus adhuc ingratus.fi ueroterreum fubaduftumfuerit, 
fubtile autem,multoautemaqucobene cnmmiftum,acetofus fit fapor.in 
uniuerfumautemterraingratumuidetur faporcmfaccre,^ inequalis flt 
, ac ficca cr frigida,humidttas uerogratior uidctur, quoniam tqualis ei\ 
n<$ tt leuis .q, ficum caliditate coniunfta fit,omniumfuauifsimahabetur.quo 
niam er calorgratifiimus eit anmt£,propter quod aer maxime adfuaui* 
tatemfaporumfacit,aquaucropropterfrigiditatem minus .ignisporro 
cr ipfe,nisiacrimoniaofficiat,proptcr caliditatem ad fuauitatem condu* 
cit.multumprttercarcftrtutrum miStiocxminutifiimis confiata fit,*T 
ijs qu£ unum facere apta fun t, an aliter. quds ob caufas diuerfe faporum 
mit\ioncsfiunt.quarumali£grat£,aliaiingrat£ aninuefunt . ingratiftm 
tna omnium iUa cft,qu£ non aliam habet appeUationem,nisi $ abominabi* 
lis dicitur,ut luti {tercorum V quorundam mcdicamentorum.lwrum aw* 
tcmdigc(tionuUacft,nec miitioqutadmum flt,fcdpluriumconfusio, 
quorum alia amara funt,alia acria,alid insipida,alia aliter fe babentia,<0 
qu£ nec dpplicatio conucniens efse poteft, nec dikinftio, nec ordo, nec 
demumfamiliaritas uUacumanhna.proportionaliter autem fe habcnt,€T 
odores quorumingratifiimus eft,qui foetidus appeUatur, quicfr abomina* 
bUiinfaporibHscQrrcjjyondcttnamzr bic ex ijs paritcr rcfultat , qud\ 

nuUam 



r; 17 

nuuUmhabentdige}iionemnecrationemmiMonU,fedconfusionem e mu\ 
tis ac diuersis.qualidfere funtputrefcentia.in qmbus difscluta miftione 
euaporatiodiuerforum contingit.Oportetpr*terca& iUud non ignora* 
requbd contrariarum mi&ionumcontrarUqucqucfbmxfunt, cr com 
trariarum fbrmarum contrarit quoq; funt fairituales jf-ccics in repre* 
fentando.propter quod in faporibus cr cdoribus ittudprccipue accidit, ut 
quorum contrarU funt mi&iones,ittorum quoq; cr fapores et odorcs con 
trarij sint . quare nec qui uni animali csl:grdtus fapor aut odor,etiam al* 
terieft gratus.Sicuti nec eifdemomnia nutriuntur,^ diuerfe sint diuer* 
forum miftiones cr diuersis gaudentes,quod cr intcr bomines quoq } eflr 
uidere: quorumalij uinum,alij acetum 3 alij cdrnes,alij aliafaitidiunt, uc\ 
natura uel morbo. Vorrb V circa t iftum eadem quoq; fceftantur . fua* 
uifsimus er maximc conueniens efl iUi calor si temperatus sit,tumcr 
humiditas,quoniam leniseji cr equdlemtaftumfacitnonajperum. miftio 
quoq; ittauoluptuosifsima cfl,qua: dulcifaporumproportione refpondet, 
in quadecoftio efl optima, et mifcella rotunde confcfta, temperata autem 
qudlitdtibus,qudleeflfcmen . propterquodfuauifsimaomniumcfl uolu* 
ptds,qu<£infeminisemifiioncfentiturined pdrte,qut pariter omnium 
titilUntifsimaefl. Ingrata uero taftui perfe efi frigiditas,maxime quas 
cum siccoconiunftaefl,propterqucd terra^CT eain quibus dominatur % 
ingratifsimafunt.Figura pcrrb cr partium situs,qua; tdngunt, non pa* 
rum faciunt ad uoluptatem er mole&iam ittius fcnfus .undcqu£afl>cr4 
funt cr quasikamatefuperjicieiingrataanimffunt.lngratusprarterca, 
CT dolorofus efl et fenfus itte,qui fit feparat&partis a parte. nuttus enim 
conucnictior efi situs partium mcbri,q continuatio tttdru,qua refepara* 
ta partequicquid aliud fubingreditur et tangit,inimicifsimum aducnit: 
fub ingreditur autem ut plurimn aer. funt tamcn qui dicant feparationem 
ipfam fentiri,unde CT dolor infurgat,^ uiolencifsima res sit fcpardtio. 
quod certe dict non pot,fiquis bene dduertdtquid flt pfe fepardtio, no.n. 
aliud efl q locdlis motus,dutpdrtes itt* due fcpdratt.motus dutperfenon 
fcntitur,nec numerus iUc,niff quid aliud fubsit,quodpfe senfum moucat. 

Dc primis effeftibus quiflunt ex confenfu et diffenfu fenfuu.Qap. i c 

SEntiunt autempartes cr membra animalis quandofyquidem perfe 
fold,animali ipfo non fentiente nec iudicante fe fentire . Interdum 
4 nimdifimulfenticntc partk fenfationem cr iuiicatitc. nam motujt 

fracaft, £ 



L I B E^R 

^nUmtjUo inteftina & uetufuccum trahunt CT deponunt,& tdrcfuen^ 
tnraiemittcndacxcrementa,tumuenarum&' cordis dilatatio cr con» 
ftriftio er idgenusperfequidema membris fiunt,animali tpfonibil fen* 
tiente.urin£ autem emijlio er ficum, cr tufiis,et fternutatto cr ir.t,et tr. 
mor cr prozrefiio non sinephantasia fiunt,CT iudtcio animalis. quxdam- 
etiam impefrante uoluntate proueniunt.Stmpliciores aut et natura prio* 
res uidenturmotus ,qui fine pbantasia fiunt. Fieriautcm iUos per fenfum 
quendammmbrorum crcdendumeft,con&riftioncs cnim cr dilatationes\ 
non nisiper boni CT mali receptionem quandam fieripoffunt,ut dittit ejt. \ 
propter quod natura qu£ ab imperjefttfitmispgradus ai pfeftifiima pro* 
greditur s ammaliaqu£da ftcit,qu£ uegetantfoliict fentiunt, sine totius 
pbatasia,fed mcbris folum p taftum bonu et malum coprcbcndctibus ,qua 
les fpongU funt. quapropter de membrorum mottbus,qui sine pbantasis- 
funt primobreuiter agamus,mox er de phantasU sympathijsagemus, 

R eaffumamus igitur quc fupra uniuerftliter difta funt,jj>ecie omnem 
qu£ ab anima revipiturjecipi quidem uel uti bonam et conucnientem,uei 
utimalam cr difiidentem.dd h£c autem primos cr simplicifiimos amm£ 
tnotus effe con&riftione et dilatdtionem, hacquidemreceptabonif^ecie, 
iUam,mali.ab his crgo cr alij deinceps fiunt cr quidem admirandi inter» 
dum in eodemmembro,interdu cr inannexis.quippe recepta nocentis ffit 
tie et fafta conitriftione,fepe paulo poft et dilxtatio fit,quod alioqui mi* 
fum uidetur.fit autem fepetam uehemens cr fubita dilatatio iUa ut excu 
tiatur nocens.uerum motus iUinon fecunium idem cr fecundum eandem 
rationem fiunt. Siquidem constriftiofit,ut tangatur nocens fecundu mini 
mum quo potesx. dilatatio uero mox fit, quoniam minimum iUud quod tan* 
gitjmfirre nonpotefl iUum cont4ftum,tumquia ut miitum um patitur 
nimis astriftum,tum quiaut fenticns, eo insitupersiftere nonpoteit,qui 
bus de causis repentina Uxatio ftt,et f£pe tanta ut excutiatur tioccs. $ si 
txcuti non detur fed neceffario int\et et insiftat, tunc alternatim fit nunc 
tonfoiftionuncdtlatatiOySic.n.menibrumquietem quandam crpaufam 
ddoris inuenit,ut acciditin ijsquosphalangia pupugere. mterdum fit et\ 
motus trcmulus,qui cr ipfc coposituseft edtlatattone etcoftriftionc.ue* 
rum dtffcrt a priori: in illo enim utrunq; motufaaebat aninvt, inboc lax4 
fio fitapondere membripropter debiUtate, conftriftio ueroauirtute GT 
ab anima,qu£ ubipaulispercefiitponieri,quali reaffumptis uiribus con*- 
kringit membru ac fuftinet, quem motum alternattm facit,quonia fuftine 
re fcmper fl ueUet m\ma,de ficeret 3 quare meluu quod jj>oteft,facit.\nter* 



«f. I 18 

i um recepu ff>ecie mati non conftringitur ntemlrum, fed dilatatur. quod 
maxime fit quum intrinfccum eft nocensiconftriftio enim ipfum auget,di 
latatio minuit 3 quoniam fic rcfugit anima . quo pafto cor fortaffe cr ucn* 
ddatationes fuas faftitant.introrfum enim quum caliditas magna fit t fittt 
fiammari ipfum accidatjtum fefc Uxat ac dilatat , ftc enim minus tangit i 
porrb faftadiUtatione rurfus conftriftio fit,quimotus eft naturalk y mcm 
bro redeute ad fitum proprium.utriq-, autem motujfua confcquuntur be* 
neficUjnaturx cognita>nam adpriorem dilatationcm fequitur attraftio 
noui aeris, a quo refrigeratur cor t ad codriftione uero fequitur expulfio 
eiufiem aervs calefafti, etfimul fuligitium multaru circa exiftcntiu.qux! 
quidem bcncficiacognita Deo et natur£ funt,non autcm ipsi cordi.qu.tre 
quoiammodo perfc jiunt a cordcyquoiammoio per accidis, pcrfe quiient 
fi consiicretur cor ut pars totius naturt, qu£ res oriinat ct fincs ncfcit. 
pcr acciiens autem quatenus cor efi iuturuqu£dam una pfe. que quiicm. 
non aliui agit nisi quodperfe cr p naturam poteft,ai quod fi cr finisfcn 
quatur a natura totali intentus,per accidens fit quantum ex fe efi. non.n, 
fefe diUtat cor primo etpcrfeut aerem nouum trahat a quo refrigeretur, 
ftd ut minus ungat intcrnum nocens,nec coni\ringitur ut expeUat fuligi 
ues } fei ut redcat ad fituproprium.qua tn uicifiituiine tempericm acqui 
rit.fine qua uiuere non poffet. Sape ct quiidam aliud maim molitur mc« 
frum recepta nocentisjpecicnam conftringcdo fefe in unaparte,deponit 
uoccns inaliampartem,quarurfus conftrifta t depomtur idem nocens itt 
alum,crex hacrurfus in aliam,quo pafto tandem intotum ledensabijci* 
tur^ficinteftinafeccscr cxcrcmenta.uefiicauritumdeponunt.iresqui^ 
iem mira^ unum membrum nunc has nunc illas partcs contrahat, et mo« 
do hos uillos^modoillos^quasi ratione quaim uutur.non efi autem ratio 
ilia, nisipartium motus in totojnquo qu£libet ita locatur ut melius ex« 
peitt. tantus cjl confenfus earum interfc cr in toto . propterquod fiepe 
non uno moio moucntur omnes, cr uiUi omnes, fei moio hi,moio iUi reli* 
quisquiefcentibuSjCritacunftisactoto meliusfe habentibus quo pcfiim 
bUefit . Sicutautcminreceptione mali diuersi contingunt motusjta, 
C inbcni receptione uarij efjvftus fiutU.fi cnim per totum membrum re« 
teptumfuerit bonumjtumdUatatio cr laxatio totius fit,quo p.trtcs omnes 
profundebono fimulfruipofiint(ut diftumeft).Si ucro non fecundum tom 
tumreccptum fitbonumfedin partefolum. tunc non dilautio totiusfit, 
fci aut con&riftio magis totius 3 aut partis faltcm, qu£ bono carct ad cam 
$artem qu* habct , non funt autem confcnfm ify cr dtjfcnfus Untum, 

■ H 



L I B E K 

infimplici$utntembrketeorumpdrtibus,fcdetinteY copotiU uifuntur' 3 
CT ed qu£ noneontinuafuntjed contigua, altero alterifamulante cr cott 
fentiente.uno enim affcfto cr alia consimiliterafficiuntur. propter quod 
diuinum dicebdt Hippocrdtes effe confenfum inter mcmbra . Laborante 
matrice, cr autfurfum,dut in latus retraftajtd cr reliqud coafficiuntur 
membra unumpoft dliud, uteorum nuUum audeat motum cottari,omni4 
quietemagunt,palpebra! clauduntur ,reffiratiouix fit, cr cunfta dc* 
mum y itj immota mjnent,ut ne pes quidem aut digitus dimoueri qucdt fl* 
ne mole&id.Cdufam Gdlcnus putat $ d matricc frigiditas qujciam ftupc* 
faftiua non alrtcr elcuetur dd mcbrd rcliqua, dc in Torpcdine pifce effun 
didccidit.quodquidemut ddmittdtur,potcsl: nihilominus ftne eo ftupore 
dd flmplicem membrorum confenfum referrt(ut mihiuidetur) .pr^fertim 
quod (tupcfdftum nuUum dppaxct membrum.fed CT dudit mulier ct calet 
dc rubet.non mouetur dutem uUum membrorum ut confentiant primo ajfc 
fto,qucmconfenfuminmultis alijs eft uidere . dolenteore uentriculi m* 
curuatur corpus totum.in calculo fitus quosdam natura docet , fub qutbus 
mclius nos habcmus,qum omni alio modo. et in dolore capitis fcpe cculos 
itd claudi accidit,utfl aperbricogds molcjhjiimefacids, cr dolorem du* 
gcis.itd ergo cr affefta mdtricencrui cr ligamentd qut dd iUam pertin* 
gunt,contrahuntur,aut flmultenti tenentur,mox fucccfiiue cr crurum 
ncruicr dorfl,V didphrdgmdtls,W pettoris,®' alicrum idem faciunt. 
ac demum totum intmotum per&dt. qui fitus cr ftdtus uti nugis conuenies 
4 natura eligitur,nec pdrtes mclius in totolocdri cr consittere poffunt, 
ita dffcftoprimo membro.cuius flgnum cft qubd fidimoucds membrum ali 
quoi, muliertorquetur,et molc(tidmpatiindicdt.tantus cftconfenfus in* 
ter membra,qux quamquam diuerfa flnt qualitdtibus er ndturd, animam 
tdmenunjmfortitdfunt.qutratdutcmfbrtajfcaliquis utrum dffeftd un4 
prinupdrtcfpecies eius djfeftusunjdddlia membra mittatur,an plures 
fint fpecies,quot er membra cr aflvftus.mhilautem prohibct nec plures 
effe jj>ccies,ncc primam mitti ai alia membrd . fed fdtis efl dliquod primu 
cffedffefttmpcrquoddnimdqu£undinomnibu*eft,poteft pdrtcs omnes 
in toto mcuere ut mclius cft,et locdre.ftcut.n.in uno mebroflmplicircce* 
ptd boni ucl malijpecie non fecundu totum fed in partc folu, totum t n fltu. 
quarit quo pot,meliorcm,itd cr in toto dnimali q <f non utiq ; flt foes boni 
et mdlijed in dliqua parte tm t poteft tn totum ipfum etpjrtes i eo mcliori 
tnodo locari,quo pojtibile flt.de quo cr nonuUd mox dicemus.ac defympd 
tbijs et ant ipdtbijs fenfuu et fmpiiciu mebrorum p tunfcurfum diftuftt. 

Dc 



Veconfcnfibus CT diffenfibus phantafi£. Cdp. !*• 

MAioref mn/fo CT nwgfc admirandifunt confenfus iUi C dif* 
fenftu,quifiuntft>ccie boni Vmali ad phantasim delatd. 
per quam non Um fenfws aliquis iudiatjed animal ipfum. ui 
dctur enim eafacultM quasi toti deputata, uti miniftra et co 
gnitrix eorum y qu£ ad totumpertinent. Habetautem phantasia confcn* 
fum quidemcum totojed cum corde maximumacprecipuum.jlatimenim 
CT corcifiemfl>eciebusafficitur,quibm CT phantasia y fiue boni fuerint 
fl>ecies y fiuemali.porr6 CT cor cumuocatisfriritibus fupraq credi pof* 
fit y confentit y dta^ ijs utitur uti famulantibus .quam ob rem deutroquc non 
paruadubitatio efi.ac primumde corde quomcio afficiatur a phantafl* 
s fteciebut.ftenimnoncognofcitperiUMtquomodomoueripoteft 
ftringi cr dilatari y diximm enim fieri hec ab animaquatenus cognofciti* 
uaeflJuerocognofcitperiUaitUtrum nefenfu aliqtto cognofat folum, 
<tn cr tpfum habet quandamaliamcognitionem maiorem q fenfus . fi qui* 
dem per fenfum cognofcit tantum t quomodo igitur ajficitur er mouetur 4 
fteciebws omnium fenfuumt oportebat enim folum ab uno moueri coirflo. 
atfimaiorem habet cognitionem q fenfus y habet ne cr ipfum phantasiam 
dut consimilem aliam uim y quoi certe nonfatis uiietur . porrb dcfririti* 
bws uocatis difjicultdt quoq^ uel maxima efi y quando conftat moueri eos ad 
omncmpartem cr furfum CT deorfum, CT inUtus . unum autem tantum 
unum poffe uiietur facere.ipsiautem unum quidfunt,acfepcrati etper* 
fe exiitentes in animali>quin imo ne etiam cognitionis participes ♦ A i 
prioremautemdtfficultatempoffumus cum antiquioribus dicerc cogni* 
tioncm ineffe cordi non folum fenfu maiorcmjed ct phdntasia, tum g, non 
modocadignofcatqu£ cr phantasia,fedctiam CT motum fenfationem^ 
ipsiusphantasi£ y tum$etintcUectusquoq; actioncm ad cor pertingerc 
manifeflumcft y atq} eadcm cor iuiicare bona CT maU y qu£ CT int eUe ftus 
cognouit y utpoteprinccpsmembrum:cui y ficutifcnfus CT phantasid intel 
lcftusferuiunt cr mini(trant,itd CT inteUeftus cr alu facultatesincor 
ueluti regem eiultimum oriinaU funt.Signum cuius c\\ eisicm affici 4t- 
que ultimo affici y ut pote finem,quoiantiqui omnes opinatifunt . Verum* 
tamenficuiuideaturnonhaberealiam cognitioncmcor \qu£ tdftufit, 
fafta tamen phantasid quorunddm nihil prohibet fi dixerimus cor non cif 
dem freciebus cognofcerc,poffe tdtnen CT con&ringi, CT HUtdri, CT fi* 
gu terroris ,cr ir$ cr gauiij pr£fefirrc 9 quonkm *nim(ut diftum eft) 



L I B E R 



undeftintotodmmdli. dd motum dutem pdrtium alicuius totius dnimdti 
non eft neceffarium pdrtes omnes,qut mouentur perfe cognofcerebonum 
CT mdlum,fed fufficit ejfe aliquod primum cognofcens, per cuius cognitio 
nem totum ipfum mouetur in fuis partibus,ut bcne eft,modo omnibus,mo* 
do quibufdam.lgitur receptaboni Cr malijpecje in phantdftd,totum ani= 
nul mouetur in fuis pdrtibus, modo una modo alia,ut magis cxpcdit.mom 
tur autem principaliter cor,quoniam inde origo eft uirtutum ommum, cr 
de ipfo totum maxime foUicitum eft.Dc jpiritibus aute rette iUud dici ui* 
dctur,$ et adpdrtcs ocs mcuctur furfum deorfum, et in latus,et feparati 
etidm funt a membris alijs.fi enim continui forent cum iUis,impeUt quidem 
nonpoffenthuc CT iUuc fine membrorumofjvnfa CT dtftrattione . qua de 
caufi feparatosiUos natura ftcit,ueruno ita, ut quafiathomiqujcdam^pfe 
ionsifkdnt,hic V iUic diftintti,fed magis continuos interfe effe ceu nubc 
quuniamputandum eft. Vtrudutemdnimdtifint, dubitdtioapudocs tion 
paruaeft,ndm animatos non effe indicium eft,^ et in finguine funt cr iti 
femine,h£c autem nec fentiunt,nec nutriuntur ,quoniam organis carent, 
gnimd autem fine organo effe non poteft,at uero fi animati non funt, quon 
modo adpartes omnes moueripoffunt. Vicendumfdrtaffe animatos efie 
ftiritus eot filtem,quipartes mcmbrorumfunt.animdtosdutem efse not\ 
tdnqudm mtmbrd perfe,fei tdnq partes membrijunt autem partium a\ia\ 
quteprima: dicutur,ut clemctd,qu£ ficuti in mi(tcfunt,ita funtanimaU. 
quarequumpotentid quoddmmodofintwmiftojtdet potentia funt ammd 
t<e.dli4edutemfuntpdrtes,qu*fccund*dicuntur, quec quoiammodo attu) 
funt,quodamodo potentia utpartes organici membri, dftu enim funt, quo 
niam efic fuum habent et fignaripofiunt,potentia uero, quoniam ex cmni 
bus tcrtium quodddm fit,quod perfe tale eft.dtc^ hoc modo et friritus par 
tesfunt carnvs,ncrui,ZT ofits,Cr altorum. ex actione emm jpirituum cr 
temperie ab ijs ddtd cum alijs ex quibus componitur cdro et neruus,fit ter 
tiumiUudquudcarodppeUatur cr neruus cr os . quorumprjcipua pars 
funtftiritus.igitur quod pcrfe dnimatum eft,cdro eft, CT neruusjpiritus 
dutemperfe animtt non funtjed folum ut partes. atque ita fi fint, facilc 
erit oStendere quomoio moueri ad omncs pdrtes pofiint, nam cr ipsipio» 
uenlurficutipartes intoto ut bene eft.cognofcente igitur phantafu quoi 
mali CT boni eft,w hac ucl tUa parte nun^ bene fe habet totum,nifipartc$ 
eumfitumqu£rant,quo totumbene habet.quare laborante ccrdeadipfum 
muenturfeiritus,qn4si opem Idturi.quifinis in ikttura quidem animalie 
$jl er Deo cognitus cr cQmnmiruttur*, non dutcm ipsis Jfririttbus . qui 



f ♦! 1* 
tMettmdiutipdrtetintotofinempre&avt naturx itotum . nfhil dutcm 
ihconuenit partes in totc motuiCr furfum V decrfum, V tn Idtus jtrri 
<wr fuprd diftum ejl) .inconueniens dute efietji friritus tanq unum quii 
pfe exi&ens in diuerfa dgerentur. quo autcm modo cr illi moueantur,qui 
tnfanguinefunt,fiquisquerat,dicendum fbrtafiemoutri tpfos alio modo 
uel attraftcsab ijs,qui primo utpartes animitt mouetur,uel ccnfcquetes 
propter contmuitatem quam cum ijs bdbent.e tatUo igitur confenfu quem 
phantasiacum corde habet et'Jpirtttbus,iUiprimo fiunt qui afftttusanimi 
Akuntur,gauiium amor fpcsrifus ddmtratto ecfiafis tr&ttia timor ira uc 
recundia ccmmtferatio tt fi qui alij funt.de quibus bene crit, fi nonomm* 
qu* dd ipfos dttinent,dtqu<tddm tamcnobiter cr ptr tranfcurfumdicu 

D* Gdudio cr dppttitu. Cdp. 1 7. 

QVodigiturreceptaboniff>eciegiuiitifiat, nem : ni dubiunr 
eji. uerum non proprie gaudtum dict uidetur, quum flne 
phantdsid flmpliater membrum dliquodperfe bonum reci* 
pit.fed tum magis quum ammal ipfum iudicdtjquod p phdi% 
tdsidm fit,utdtftum eji.uideturenimgdudiittotius dnimalk dffcftus qui* 
dem ob bonum apprehenfum. apprehcdxturautem bonum,et ab inteUeftu, 
uerum quia hoc comune non tftanimalibus omnibus ,uidentur dutcmgau* 
derecmnia,propterhoc,gaudiumphantasi<c attribuiturmagK, qu^om* 
nibus dnimalibus eft commnk dut perfvftioribus.Siigitur pra-fensfit ba 
num cr habeatur,tum fimplex fitgaudium cr fruitioboni.fiuero appre 
bendatur quiiem per phantastam,prxfcns dutem non fit cr non habeatur 
dut non benchabeatur,tunc appetttus uocatus fit,hoc efl motus dnimtdi 
profequendambonumnonhabitum,dutncnbene habitum. nihtl entm eft 
dliud appetitus (ut et nomen fondt) q motusdnimx ad profequendit bonum 
cblatum, non autem hdbitum,propter quod dppetitus ex gdudio CT triHi» 
tid quadam compositusejl. quatenus enim bonumpercipitur,edtenus gm 
dium fit,triftitta uero quatenus nb habetur, aut non comode habetur,qud, 
proptcr mouetur anima ad confequedum. fit enim motus omnk ai id quod 
non habetur.primus autcm et fimplicifiimus dppetttus fit,quum bonu qui* 
demrecipitdtiimd,nondumdUtemprofunde CT pemtijitme habet . quare 
dildtatto fit cordis,quo fecundumpartes oes fruatur bonc, interdum ani* 
tna fecundum unampartem habetjccundumaliamnon, unde cr dltus ap* 
fttitMsinndfcitur^tfecundumomnts pdrtes frudtur, quarcdut pdrtcm 



IUER 

fȣ cdretbonodialim mouet,dut utrdnque inuietnt dfirlngxt, dUt bo* 
num illud fuccefiiuede undpdrte indlidtn deponit . quo pdfto ab infanti* 
bus ddmotoddmammiUdmore,primum dftriftio oris fit undequdqnc cir* 
cd mxmmiUam et fuftio laftis,deinde y ut etdli£ quocfc pdrtcsfrudntur,dt* 
trdftio fitldftisde pdrte inpdrtemufquedduentriculum.qu£ quidem at» 
trdftio non folum flmplex efl a faecic fdftd,fed V orgdnica, hoc ejt pet 
ton&riftioncm er dilatdtionem uiUorumfdftdm permodum diftum quo 
pdrtes in toto mouentur,prout expedit fcecieboni perceptd per phauta* 
fiam . non funt autem himotus cr ordoxnter membrd abfq; finenatur* co 
gnito,qudmqudmpdrticulariamembra flmpliciteragdnt. wterdumobld* 
tumbonumnuttomodohabetur,fedfeparatum efi,appetitus nihilominus 
fitadprofequcndum,undcdnimalipfumfefcduttotum mouet dd bonum, 
autpartemaliquamutmanum,quomagispotiri potcft . uerum aftio h£e 
ncnftatimfitnatoanimali,fedinquibufdamlonge poft, crnon nisi iam 
phantafldhabenteexperientiammultorummotuumut lacertcrum etalio 
rumijsferuentium,quopaftotandemprogrefiio fit.quippe eparuk prin* 
cipijs cr motibusadmaiorcs er dcmumad maximos perucnitur . tantus 
eji confcnfus partium GT inter fc cr in toto. Porrb Jpccierum qu£ ut bo* 
natrecipiuntur,ali£ fiunt cumabieftione contrdrij , quod per fucccfiio* 
nem quandam fit,ey in tcmpore ut fedatio fltis, er uniuerfaliter prima* 
rumquaUtatumreceptio 9 ali£momcnto,ej finemotupcrficiunt ut uisio. 
qu£ igitur cum motu accidunt v in tempore fiunt , deleftare magis ui* 
dentur,quialongiorcftuolupta4, cr diutius producitur. qu£ uero mo* 
tnentoperficiunt,qudsiflmulfiant crfaft£ ftnt, deltftant minus . atque 
hoc modofehabentqu£gaudium faciunt.quoniam autem CT per phanta* 
fiam er per inteUcftum homo apprendere cr appetere bonum potefi, re* 
Uqua ueroanimaliapcrphantasiam folum, appetitus quidem in hominc, 
qui pcr inteUeftum fit uoluntas dicitur . qui uero tam in hcmine quam in 
dlijsanimalibuspcrphantasiamfit,appetitusfimplcx dicitur. cft autem 
cr uoluntasmotusanim£adconfequendumbonumper intcUeftum obld* 
tum nonautem hdbitum.confultat quidem inteUcftus cr ratiocinatur,ey 
bonum oftendit cr eligendum,quooblato fi non habetur, motus fit animat 
dd confequendum,qu£ uoluntM dicitur , Aflvftusporro alius,qut exgau 
dio proficifcitur ejl amor uocatus.duo enim quuadgaudiumconcurrant, 
receptio,fcilicet boni, cr caufa fiue res,qu£ bonum ittui producit, fl qui* 
dem consideretur anima quatenus bonum recipit et apprehcdit fic quidem 
fimplicitergaudeUiueroconsiieretHrut cr caufam refricit qu£ gau* 

dium 



h 21 

iium Uludfacit in ipfam,f}c quidcm amorfit t hoc tfi dcsiderium quoddam 
quo CT iUircibene efseoptatur,quiamor uocatur.$ enimamor eiufnodi 
fitjUudmoftrat. $ resiUxfi bene habent t l£tamur,fi male.tr iftamur. 
quapropter amor perfe caufam rcfticit fecundum fe y qux gaudium facit 3 
quem affeftum magis exprimit nomen beneuolentix. cr fimpliciter quide 
nonaliud efl amor q beneuolentia rei qua gaudemus : g, fi rem ilUm tn 
uoluptatem noftram utrtamus 3 non amor efi 3 fed libido : amor enim perfe 
omnis purus efl 3 cr nikilaliud uult 3 nisi ut bene fit illi rei . quem amorem 
nonfolushomofed CT alia animaliahabcnt 3 quibus phantasia CTmcmoria 
inejl 3 nam CT filioseatueriuidemus, CT ijs escas parare . propter quoi 
cr diuintrcscjl amor 3 cr anaturapropttr finemiiuinumdatus. 

Be triftiti4 CT oiio. Cap. ig. 

SJcut igitur recepta boni CT conuenientis fpecie Uticia fitjta rtce* 
ptajpecie mali CT difienticntisjri&itia innafcitur.que proprU tri 
ftitiadicitur quum animal ipfum iudicat per pba tasiam } quamquam 
etiam triftitia dicatur,CT quum membrum aliquoi perfe mali (f>c* 
ciem recipit. eji autem cr in trifctia appetitus fuus, hoc efi mctus ani* 
ma; 3 fed hic efi ad euitandum malum 3 qui efi primus cr fimplicifiimus ap* 
petitus 3 quiintriflitiafit.Suntautem plures moii quibus anima malum 
tuitat 3 primus efi refugert qua pottft,propter quod conftrmgitur mem* 
brum.flcemmfecundumpartesmultasrefugity nifi intrinfccum fit ma* 
lum.tunc tnimdilatatur y utdiftum efi.quum uero conftringitur fi diu fir 
reeumfitumnonpotefi 3 tumautmotumfacit compofitum moio dilatan* 
dofe 3 modo conftringtndo 3 aut motu tremuloagitur 3 aut excufsionem ho* 
centis tentat s membrofefe repente, CT impetu quoiam laxante.quod qui* 
demin fimplicibusmtmbris fintphantajia motis naturaliter fit, eomodo 
quo diftum efi.in animali autem iudicante per phantafiam maiori quadam 
truditiont fit 3 cdofta iam phantafia plurium motuu. quis moftrauit A fel* 
lo rudifiimo animali quum pungitur peUem primo conftringere, mox re* 
ptntinoquodamacgrandiconatufaftoeandem laxart CT diftendere y 4c 
ptr eummotumledens excutere.nempeprius natura docuit conftrittio* 
nem facere recepto nocente 3 mox CT eadem dilatationcm docuit. partibus 
queprius con{tritta:fuerant>nonpotentibuid;u eo fub fitufiare.quorum 
motuum ubifemel edottafuitphantafia, tum quafifutta arte quadam cr 
memQriapromptijtime tum cxcufionis motum operatur . operatur autem 

fracaft. F 



L I B E R 

moiobocmoio dlioingenio, moio peics aimouenio,moio ntdnui, moio 
dlid mcmbrj per qut nocens abijcitur. $finuUo moio propcUere, CTdmo* 
uerepojfeiuiicet,dnimal ipfumfugit cr dmouetfefe d nocente . Sicut 
dutem ingauiioerat CT gduitum fimplex CT dmor,itdin triftitid eft cr 
fimplex triititia cr oiium.tr iftitid quiiem,qudtenus anima fub reccpto 
malo male babet t oiium uero,qudtenus caufam rcfjpicit ,cui male uult. eSt 
enimoiiumiefiieriumquoiiamquo male optamus caufie,d qua trifid* 
mur. eft autem cr inanimalibus omntbus aut perftftioribus fua maleuo* 
lentid,inquibufiamquiiemccnj]>icud,in quibufiam obtufior,in quibus 
imperfeftdquxidm eftpbantafla.Suntenim animalium qu<c jolum rcfw 
gere d malo nouerunt,queiam uero que etiam repellere poffunt .bominum 
dutemalijnaturdtrii}cs fitnt,dlijld!tdbuniimdgis. triftes funtqui con* 
trdrijsrefiftcreminuipoffunt,Utdueroobire nonfunt iionci,Utdbun* 
didutem,qui CT diUtdaptifsimifunt,cr triftibus mdxime poffunt refU 
ftere .quiigiturpjucicalorisfunt cr exdngues dc debilcs ut fenes cr 
egri cr conujlefcentes pjrum refiftere contrjrijs pojfunt,qujre ut plum 
rimum triftes funt.porro cr hi, cr quimekncolicinatura funt, cr dmd* 
rhris fanguink di Utdminus idonei funt , quare nec cd uti Xetd reci« 
piunt,ut facftdculd ueneres commeffationcs conuentws lufus , cr id ge* 
nus.egri quidem cr pduci cdloris quid non poffunt cr iijpofitionem non 
habent,meUncolici uero quid dd cont rdrid itfpofiti funt . Irdcundi uero 
cr ipfinonletdntur,quidird non flnetriftitid quadam ett . qui uero op* 
timefanifunt 3 cr multodbunddnt fanguine,cr eo quidemdulci CT leni 
nondcricrbiliofocrmcldncolico.ijqutdem quoi cr maxime rcfiftunt 
contrdrijs, cr quod optime dijj>ofitifunt,omnia ftre ant nti Utd reci» 
piunt,dututiminus triftia,quare CT adfocietates CT cantus CTjpeftdcu* 
ld, cr lufus, cr dltaidgenus maximepromfuiit . unie CT iuucnes, V 
pueri maximegdudentes funt . alij prxtered maximc amant, qui fcilicet 
CT laHinatura funt, multa enim recipiunt uti graU , tdlium autem ejl 
*mor.dlijpdrumdtnJnt,qui CT triftes naturd junt,plurima enimodere 
propter contrariam cau fam,qubdomniaferc uti ingrata recipiunt,in ijf 
dutem oiium uerfitur. Sunt porro quineminemfereamant.nam quent* 
tdmoiumwter animalii qu£ddmfitnt,qu£ retiqua fereomnid oiere,CT 
profcquuntur,ut ferpentumgcnus,itd cr inter homines quiijmfunt,qui 
rehquos oiio babent.quod cr inguftu quoque dcciiit . in quo iijjpojitiom 
nes qujeiam inneniuntur, qu* eiulia fere omnia abomincntur . Sicut 
igiturin hisprdudquxim conftitutio cft in Ungiu^cr ftomdco longe ab 



I. 7% 

td<fU£oriinario 3 cr ulplurimumficrit naturd fotttjtity inter.tn 
m.dtum fpccics,cr mtcr homincs ipfos ccnfcnium cft,in quibufiam alie* 
nifimamabcoquoiutplurimumeft, Conftitutioncm effebumorum er 
complexioniSypcr quas reltquos oiio habent, ali* his opintones funt, alij 
mores,aliui color 3 alius afrettusjanguis eorum cxnofus tu biius,etqiu* 
dam foriiia melancolia reitiians, qutbufiam quiiem frigens, quibufium 
txukm . qui CT infolentes funt , cr fuperbi, reliquos iefpeclui babcn* 
tes 3 aifeipfosomniatrahcntcs 3 inuiiipr*cipue utpote malcuoli, atque 
ita fe babent tri(titia cr gauiium, 

De timore. Cap. 

QVbiaut CT timor triftitia qtuiam fit 3 manifeftum eft,om* 
ncs enim ex malo aliquo timcmus.fi igitur malum prxfens 
iamfit 3 crleiatiam 3 triftitiafimplcx fit.Siucro prxfens 
non fit, fei immineat ut affuturum, tum timor uocatus cr 
pauor fit . nihil cnim aliui eft timor 3 quam triftitia ex immincnti malo . 
primumautemquoiintimore fit 3 eft fuga caloris introrfum : ciusqui* 
demquicxtra cor eft 3 uerfus cor, cius autem qui in corie in pcnitif* 
fimacoriis.propterquoitimentcs cr paUcnt, cr tremunt calore ie- 
fcrcnte membra . fit autem in timorc maxime concurfus caloris ai cor 
V fuga 3 quoniam cr laborat maxime cor . In fimplici nanquc trifti* 
tiaprxfentemaloinaliquo mcmbro phantafia quiicm fit cuitanit ma* 
lumin ea parte 3 aut per con&riftioncm 3 aut per motum tremulum, 
aut pcr excufiionem,aut aliter . ipfum autem cor pcrfe non laborat. 
dt ubi freciesmali immincntis aiphantafiam, cr ai cor fertur ,ipfum 
quiiem perfe laborat . quare maxime ai ipfum fit caloris concurfus. 
fitquiicm interium 3 ut crin fimplici triftttia laborct cor 3 ut innun* 
tio caffl filij in prWio, autfugati excrcitus er eiufmoii , uerum iif* 
fert Cr hoc a timore 3 quoi in timore fimul cum triftitia fempcr anima ui* 
detur fatagerecr confllium qu£rere 3 unie confuniitur cr trcmit.in 
nuntio autmfugati excrcitus fok triftitia fit . cuim flgnum cft, qubi fl 
mntieturfugatumeffeexercitum, aihuctamcn incertum fit,tremor fi* 
tnul cr timorcum triftitia iUa iungitur,eoqubianimafatagit cr confllij 
confufa cft, cr nefcttquii faciat . proptcr quoi minus timent 3 qui confi* 
lium capiunt aduerfus immincns malum. unie CT quum de impromfo im* 
minet nutlumjimemui magis, 

P 1 



L I B E R 

V.orum autem <[u£ timorem incutere folent,multiplcx efb natura,uni* 
uerfaliter autemquorummi&iones cr naturx contrarUfuat, cr mul* 
tum diftimiles, ftcutiper inimiciciam quandam cr difconuenicntiam rec i 
piuntur ab anima,ita et ft fub moio aliquo quo nocere pofiint recipiantur, 
timorcminfcrunt.miluoquidcm GT pullo gattinaceo inimica natura eft: 
non timet autem miluut uifo puUo,% nihilab ipfo lcdipoteft,puUut autcm 
contrauifomiluoexpaucfcit,qdbinaturameiusutiinimicam cr nocere 
potentcm recipit.elcphantis autem cr cqui natura cum puUo non eft con* 
traria.uidetur autem natura non fruftra hunc timorem inftnuaffc anima* 
libus quo pojfcnt,CT fugere,zr fe tueri.quin imOjZT propter hanccau* 
fam non folum uoluit fbrmas contrarias formidabiles effe, fed et certas fi* 
guras et motut: fub quibut delata Jf>ecies timorem apportet, propter quoi 
nonfolumuerus miluus,fcd cr fiftut ftmilitudincm habens gaUinaceo 
pullopauorem infcrt. 

E(tautemanimalium inimicicia interdum cum tota ff>ecie,interdum 
non cumtotafpecie propter certa quedam,quadc caufa cum PftUis CT 
Marfts non ea ferpentum inimicicia eft,qux cum rcliquogcnere , ftue ftt 
tniftio ijs non omnmo contraria,ftue odor,fiuealiud,perquod ftecies mi« 
nut ingrataaccidat.que amicicia cr inimkicia natur* inter homines quo 
que uerfatur .propter quod alios ftne caufa odimus,alios amamus,propter 
modoscum quibut fpecies rerum ad animam ueniunt,quifunt conucnien* 
tia er difconuenicntia.Vormidolofa quoque cafunt,qu*uti prorfus igna 
tapcrtinguntadphantaftam,dicoautcmignotanon quantum dd uniuer* 
faleittud,quodcognitionemfacit,utcolorfonus CT idgenut:fedquantum 
ad coniunfta,qucfub ipfo uniuerfalilatent.quum enim nefcimut qu* ftnt, 
cr anbona,an mala,tum ignotumiUudpertimefcitanima, qubd phantam 
fla fiat dc fub latente,atque imminente malo.propter quod cr noftit , CT 
folitudinis,cr maris,et pr£cipitiorum imago et beUiformidabilis eft. om 
nium enimhorumphantafta fit, coniunfti cuiuftiamquoi nocere pofiit, 
cuiut ftgnum eft,qubd affuefafti nihil preterea timemus,quaflfecurLbac 
de caufa fepe expauefcimut ex paruo lapitti cafu fl imprtuifws accidat, 
CT fupcrucniente nobts aliquo,uelctiam amicofl de improuifo fuperue* 
niat, timor fit,qubd nondum parata animaftt cr non cognofcat. reautem 
cognica batim ccffat timor. cadem de caufa in Ephialte quem alij incubum 
uocant,for\nidokt.quoniampcrfomnum obftruftis neruit iUis,qui adpc* 
ftus clcuandumueniunt,et prohibita dilatationc illius,memoriafubit eom 
tumqutfolentcam iilatationcm probibcrc , inter que occurrit pondut 

dliquoi 



I* *J 

alidtiodndsopprimenr. quarephatafiafitponderis nos opprimentis.hoe 
autemquumutiignotumofjvrratur timor fit t faaoautem timcre rurfut 
memoria fit terrefacientium , inter qu£ nobis cccurrit aut Dxmon, aut 
quid fimile y antiquis autem Ephialtes giga* . femper enim infcmno eapri 
mo occurrunt y qu£ max ima funt in uno quo% genere. quare tandcmphan 
tafia fit da-monvs alicum y aut alterius fimilis nos opprimentis, unde ex* 
cutimur pr£ timore.Suntporrb magvs er minui timorofa ea adqu£ ma* 
gk cr minusfumuspotentes y alijfcalas timent afcenderequodminusagi* 
lcs fint y alijnihiltiment y qubdagilcs fint y CT alij ponti anguflo committi 
expauefcunt y alijnon . Timidiucronaturafunt y quifrigtdi magisfunt, 
quales mulieres eunuchifenes et melancolicorumgenus y contra uero au* 
dentes magis y qui naturafunt calidi cr multi fanguinis cr ftiritttum . ed 
enim eft optima animtdispofitio per quam ipfi maximepotefi y cr opera* 
tur cr refiitit.operaturautem CT potefipercalorem. quare quibus is e& 
plurimus y crminusconfundanturinpericulis y CT femper confilium ca* 
piunt y cr ftparsfanguinis cr frirituum introrfumfugit y pars tamen mul 
ta relinquitur,quare nec tremunt y nec pattentficuti alij, CT fe tuentur.ti* 
midiores quoque funt ctteris paribwi y quipaucorum habent experietiam, 
multaenimijs utiignota ofjrruntur.propterquoipueris maxime infer* 
turtimor,expertiuero cr fecuri CT potentes difiinguere coniunfta cum 
re bus y pauci(ffdexpaucfcunt.Sunttamennonnuttiqui$expertinonfunt, 
q U£ fubfuntrebus y multanontiment,nondumenim nouere pcriculaque 
coniungi confueuere.propter quod CT quiplura confiderant,etplura ex* 
pcrtifunt y interdummagis timent,qulm quiadptuc* aduertunt,utebrij 
cr qui natura fimiles ebrijsfunt. 

Veadmirdtione,crB&afl,Crrifu. Cap. %o. 

SI uero nouum aliquid uti ignotum ofjvratur,non tamenphantaftam 
faciens imminentismali,tuncnontimorfit,fed admiratio fola.ni* 
hil enim aliud eft admiratio,quamfufpenfio animtfeufixio crap* 
plicatiointenta.tiam cr tenduntur nerui cr calorac uis omnis ani 
m£ ad id affigitur y unde cr intentio uocatur.fi igitur ignotum illud ut fim 
pliciter ignotumoffvratur y tunc inquisitiofolafit,idejiappltcattoammat 
adeamrem, cr^iconiunaacuiiU,adqu£moueturdeunoin aliud.quod 
quomcdo fiat difficultate non paruam habet.diximus autem de eo in ijs qup 
andisie intcHctf ionc di*s fcripufmU Si w ro quod offirtur uti i&noM 



L ! B E R 

jub fdtione offtrdtur cumfiammxgnitudinifconfuetalortge exceicntfe, 
fedrei tamenquamper opinionem ucneramur cr amamus,tunc ccftdfis 
uocdtd fit.hoc eft mcntis phantafij.-q i cxceffus quidam inddmirdtione.per 
qudmdbomnidlidre diStrdfti immotic^ reddimur,et infenfitiui.quod ma* 
xime ijs accidit,qui aut uere fanftifunt,aut flbi ex mcbncolijs uidcntur- 
hk enim cr angelorum choros cr deos uidere apparet . idem cr dnun * 
ttbus interdumeuenire confucuit ex ingenti intentione inrem amatam* 
fitpe enim ddeo mdgnd e ft, ut frccies ea in phantdfla perinde mouedt, ac 
fiinoculiseJfet.mhUenimreJirtdd dpparentidmfjcienddm flucfpecies 
def6rkuenidtddoculos,flueintrorfum.propterquod uiderefefe putant, 
CT obbupcfcunt,cr extrdfefiunt.fi ucro resfub ratione magnitudinis 
obldtdfit,fcdrcrum timenddrum ,ut demonum cr manium, tunc affi* 
ftus fuprd ecftdfimfit . qui nomen ncn habet , fed ab efjtftu horror dp* 
pclldtur,horrefcimut enim CT rigidi euadimus , admiratio enim tenfio* 
ncmfacit,timorfrigiditatem,unde quafl congelati diftcnti$ ncruos cr 
pilosjmrnotiftamui. 

Koua quoque cafunt,qu* rifum tnouerc folent . Verum iUud in pri* 
misfcicndum cft,Uticiam omnem cordis Jpirituum cr diaphragmatis di* 
latationemfacere,horum autcm dilatationem dilatare CT mufculos,qui 4 
Uteribm bucc*funt,acfacere motum ittum orb,quirifus dicitur . qui i/i 
naturafinem aliquem hdbet, quo Utitia interna in facie manifeftetur. 
quadccjufdquumdutdmicts cr familiaribus,aut\filijs,cr uniuerfaliter 
charis occurrimus,pr*fertim fl utinoui dduenidnt,ridere folemus, CT U • 
ticiam ottendere. uerum h£c non proprie ea funt,qu* ridicula dicuntur. 
ncque eiufmodi proprie rifus eft. Kesautem qu* proprie rifum mo* 
uent,funtinprimis nou*,repentin£leuesac ludicra: hdbcntcs argutiam 
quandam, cr concinnitatcm ad aliud.db hk enim mdxime ridcrc folcmus. 
qudlesfuntfdcctU, er qudt mimi rcprxfentant, cr perfondti, cr e xtra* 
neaqutdamfubitoacconcinnoquodam cafufafta,ut fl quis ad ncgotia 
fuaintentepcrgens fubito labatur .htc enim omnia utinouaojfiruntur, 
cr propter nouitatem fubitam admirationem inducunt,repentinaautem 
effeoporteremohratfacetic,qu£quumprotenduntur cr affvftate dicun 
turjeporem cr fdiemomnem dmittunt.fubitoenimfcrireuolunt.leucs au\ 
tcm rcs cffe debcnt ,dlioqui flferix flnt non rifum fdcient, ut fl qui mimus 
tft,fitp4tcr,dutqui labitur,mdle dfficidtur.porro deleftdnt hxc,quoni* 
argutidmhdbent cr concinnitdtem qudnddm.oportet dutem fcitufacilcm 
tjjc a rgutidm,dlioquitnqutfitionemfdcietnonrifum,^ 



I . 4* 

iifunt omniafubitam CT repentinam admirationem ac repentinam etUm 
deleftationem faciunt ,admirationemquiiem quU ut noua offiruntur, 
repentinamueroquUfubito oblata,deleftationemuerotum quU cogno* 
fcuntur faciUimc.deleftat enimomnis cognitio utpote animt finis et per* 
feftio,tumquia appofltamad aliud concinniutem babent,qua de caufa CT 
transiatiodeleftarefolet.deleftatioautcmomnisutpote resUta expan* 
fionem cordtsfacit,b*cautemmotum oris,quirifus dicitur . qubdautcm 
appofltam quandam concinnitatem babcant,qu* rifum mcuent, moftrant 
CT facetU,cr mimi,cr perfonati.fitcctU enim omnis arguta cft, unde 
CT falcsdiftifunt, mimiuero propter aptam imitationemmaximc dele* 
ftant.perfonatiuerocripflimitantur, nonomnes autem rifum moucnt, 
fedquipernouaqutdam cr extru»^, qu£ quatenui ta\U,dimirationcm 
primo fubitamfdciunt,mox dcleftant,flaptaflt nouitas .cft auicm ct in co 
qui caditct inopinatclabitur fua concinnitxs,qu£ dclcftat,aptifiime enim 
uidetur fieri,ut qui intente in remfuam pcrgit,rcpcnte labatur,nuUus.n, 
(ut dicifolct)potcrat iUiaccidere pulcbrior cafus.quis non rideat,quiui* 
deat duos monacos fupcr equoaliquoqui calcitret,cr deiccre iUos patres 
uelit,nimirum appofitifiima res eft, cr facctisfimus cafus . qubd fl peri* 
culum aliquodgraue ijs immineat,Um non rifus fict,fcd timor CT pictas, 
quonum res feria fit,nonamplius iocofa cr ludicra . 

Ejlautcmrifus,compofltus ex aimiratione cr UtitU motus } proptcr 
quod et quedam contranitentia in rifu eft,admiratio.n.fufcenfionem quan 
dam in anima facitjeticia uero expanfloncm,qua e rc fit ut quumproiuci 
tur rifus,non fine moleftia fiat. q J et alia quoq^ caufa coniungatur,^ non 
dcbite perfiatur cor in iUa quafi continua expanflone exiftes. AfiimiUtur 
aut rifui ct is qui cx titiUationc contingit,compreflis capitibus laccrtoru 
quorundam cr neruorum,ut ccxarum ct pUnu pedis, etfubalarum.non 
eft autcmproprie rifus,fedafiimiUtur. quoniam Cr iUc mi&us eft wotus 
ex fujpenflone et diatatione cordis rcpentcfitftis. quodaccidit no quomo 
docunq- coprefiis,ct taftis Uccrtis,et neruis iUts,fcd lcuiter tm CT pfum 
ma,acfubito pr/fito et fubitoctiadimifits,atoj itaalternatimdimotis, ex 
primocnimcontaftucrlcuiprejfionc quidam ucluti borror repcntinus 
dccidit,qui ad diapbragma et ccrpcrtingens,rcpcntinam contraftionc ct 
fujpcnfionem animtfacit.mox fubito ctiam dimiflUncruk iUis,fubiti ctii 
cejfrt borripilatio, cr cor ad propriam naturam rcdit.quodcum dclcfta* 
tione crgauiio fit cr dilatatione.cft autcmtamfubitus uter$ motns ut 
fimulpene jint fnftcfio 4nim* 1 t iiktaiio^uoi et it\ rifu qu^cotingit* 



LIBER 

prdptef(fuoi CT Vtc (fuocj; proportionalequiddamrifuicontingtt non fl 
ne molefiiaquadam.nemoautem fefe ipfum titiUat.quoniam fubita qu** 
dam horripilatio efi,quod titiUare dicimus . Subita autem fit titiUatto CT 
repentina quum anima imparata,cr non aduertcntecontattus fit. at fefe 
tangente aliquo femper parata CT aduertens anima eft, alio uero tangen 
te etiam fl aduertere ucltmus,horror nihilominws fit,quia ta continua non 
tfi animaduersio iUa,ut tamen non tangatur tanquam de improuifo. cuiut 
signumeji,qu6dsiintentifiime ,et obftinate aduertamus aut titiUatio* 
ne nonfcntimus,aut minorem. idcmaccidit et siquis capxllum alteri uel* 
licet nonaduertentijubitoenim horrefcit,quod nemopatitur sibi ipsica* 
pillum uellicans. Sunt autem alij ad rifum.promt>tifiimi,alij duriores. duo 
enim inrifu funt,admiratir>fuhtt* , ri »u»* cr ludicr*,cr dcleftatio. qui 
igitur faciliime admirantttrjj ex caufa hac aptiores funt ad ridendu.pro* 
ptcrquodpuerimaximc CT muliercul£,CT plebs facillimc ridere folent. 
grautorcsautem CT feuerioresutuiri, er I quidemphilofophi,minus in 
rifumducuntur.porroquiUti naturafunt, aut ex accidenti aliquofaci* 
lius in rifum moucntur,facillime enim Utis afficiuntur propter dtfyositio 
ncm.quareper naturam iuuenes,cr optime fani, O* qui fanguinemplu* 
rimumhabent,cr eum dulccmnonbiliofum ,non meUncolicum maxime 
ridercfolcnt.ex accidentibus uero difi>ositi quoque ad rifum funt, qui in 
l**titiaquasifuntcon$tituti,utebrij,crquibus multa adfunteorum, qua\ 
Uta dicuntur si noua sint.quare cr qui in conuiuijs funt interfamiliares 
Cr amicos, quamplurimumridcrc confueucre,imofepcadeo cfufe ridct 
ut continere nonpojlintrifum cr incontinentUnotentur. caufa efi(ut 
Ariftotclesait)qu6dipfa Utitiaquasirifus quidam efi,CT ij quodammo* 
do in motufuntfemper.res autcm in motu posita adeo prompte impeUitur 
ut contineri nonpofiit.Contra autem quiaut natura,aut ex accidenti ali* 
quo trificsfunt,ut meUncoltci,crquibus amarior eft ftnguis cr egri cr 
iracundinonfacilcriderefolent,quoniamdelcttarinon poffunt, unde CT 
aliqui uisifunt qui nunquam rifere,ut de Philippi impcratoris filio legi* 
tur.qui ob id agclafti appcllantur.nunc dc ira dicamus. 

Dcira. Cap. n. 

QVodigiturquicunque \rafcitur,excffinft aliqua irafca* 
tur,manififium efi.Qognofcitur autcm offinfa, cr per in* 
tcllettnm 3 cr per phanusiam . iraftiatitemcommune cft 

ammalMs 



dMmdlibUsMnibM y dutperfittioribut y qudrt & iis pet phdntaflam acci* 
dit y quatenus commune eftjrafci y non cjt autemira quum r.on iudicante 
animali ipfo y membrum aliquod recepto nocentc, aut ccnftringitur , aut 
ctiam nocens expeUit y Scd tum folum quum animal ipfum iudicat . porro 
nec jlanimdreceptamaliftecie phantasiam faciat y autfe contrahcndi, 
aut aliter cauendia noccnte y aut etiam propulfandi y quatenm fefe a malo 
defcndat y irafciipfumdicimus.neqi enimaut in tufii y aut jicrnutametoira 
moutri animal dicimus y nisi comuni quadam appcllatione. quaretumfolt^ 
iram uocamus^ quum er ojium fit in rcm.qu* cflv n dit . nec fblum odium, < 
fed er appetitus noccn diiUi y z r quodammodo ulcifcendi iniuriam . quod { 
quum pe r mcmbra exteriorafi a't y ut pcr manus autpeies y aut cornua ] aut j 
dentes y et idgenus alia^quibus naturaanimalia armauit y necejjariuindttf^ 
vta;eftuirescoUigere y acmox demandareadea membra,qua: agere de* 
bent.primumigitur quod fit in ira y appetitu nocendi oborto y e(t ccUettio 
caloriscircacor y ubi fedesdnima:Crui5 cft .propter quod rettc aiunt effe 
iram janguinis ebultttonem . hoc enimprimo fit, mox nifiquid impediat, 
tranfmip io etiam caloris colletti fit ad partes y qu£ nocere paratx funt . 
probibent autem quxdam eam fepe tranfmijlionem, utaut timor maioris 
periculi t aut iudictum>qubd fruftra id fiat y aut ratio er eiufmodialia. Sci 
htc accidunt.quare irjpcr fe cit appetitus nocendi caufe nos cjfindcnti, 
cx quo coUeilio caloris fit circa cor y er tranfmifiio ciufdcm perfe ad par* 
tes y qu£jiocere babent . nocent aute animalia nunc per hxs y nunc per iUai 
partes y ut cuiq; promptius eft.at homo quum non aliter nocere potcftjin* 
gua iram conccptam monilrat, aut iurgijs y aut imprecatione mali y aut ty 
blafphcmijs in dcum.qucm caufam ejfeomnium y qu* fiuntjn cpinione ho* 
minum ejt. Suntautem alij prompttjtimiquidcm ad irafcendum 3 tardi au* 
tem ad profequendam uindittam.alij ttero tardiorcs quidcm ad irafcendu, 
promptiores ueroad fumcndam uindittam y alij ad utruhque promptifiimi % 
alij ad utrunq, tardijumi.qui igitur triftes tutura funt, ct omniafercpcr 
d\ft>ltcentiam r'ecipiunt 3 ut xgri cr vi.ile aflvtti y cr ex alijs cauftstrdtLet 
qutbus btliofiorefi fanguis y cr melancolici y omnes quidemhi $ ex omni 
caufafaciUimecffinduntur y faciUime iram cocipiunt. tardius autemcxe» 
quuntur quicunq; ex his timidiores funt y et pauci fanguinis cr fiigidioris 
tum uero er prudentiures y et rat ioni parentes magis. Qontra uero qui be* 
tie ualent cr multi fanguinis funt y cr lcnioris y ferius qutdem irafcuntur 
cr non facile y quia omnia fire uel utt Uta rccipiunt, uel uti minus triftta y 
(itubideoffinfaiudicium fcccrc,tum promptijume iram cffundunt y zr 

Irac4&. Q 



LIBER 

ulcifcuntur.ddutrumque uero impigrifunt,quicunq } cdlidiquidemfint, 
CT multifanguinis 3 fedbiliofl,Gr amart,aut exuftimelancolici. prcecipue 
dutemZT irrJttonales,zr fuperbi.fuperbi enim ex omni tniuria uel lcui 
vugnam iram concipiunt ,qubd iniuriam non metiuntur,qujnta perfe eft. 
fed quantus tlleuidetur,cui illata ejl. tardi uero funt ad utrunque frtgiii 
natura,fed mites tamen,ej ingenij haud peruerfi. atque hi obliuifcuntur 
etiam iniuriarum.quod nonij fjciunt,quibtu craffus cr fibrofuseji frn* 
guis,quiq- inuidifunt cr fuperbi V prauiingenij. 

De ucrecuniia. m Cap. 22. 

VErecundia autem cfi triftitia de defiftu proprio in prefentU 
alterius t propterquamfit motus fxnguinis cr caloris ad eat 
partcs,qu* laborant maxime.laborat autem maxime facies in 
prxfentia alteriut 3 quiiudicet defeftus nuStros, propter quci 
tt erubcfcimus, cr demittimus octtlos in pudore. triftamur igitur et dolc* 
tnus cb defeftumprcprium ( ut pote malum) . nihil autem refert fiue aftu 
fiat defiftus iUe,flue fdftus fucrit,dut immineat .omnino enim triitxmur, 
etfinemo fit pr£fens 3 triftjmur folum.fi uero aliu*,aut plures prxfentes 
fint, non triftamur folum,fed propter prcfentiam laborat fjcies,quafi jir 
re non potens prtfcntiam eius,qui ms\rum dcfiftum uidet. propter quod 
natura quafi opem latura iUuc calorem mittit,calor etiam fanguinem trd* 
hit,undc rubcmut,quod in adolcfcetibus fignum bonum dicifolet. fignum 
efi enim ingenui animi, cui cura fit defeftus proprij, cr corrigifit fceran* 
dum.in fene autem uerecundia lauiari non folet,ut pote quifaftus fcncx 
correftustamennon fit,cr uirtutemnon habeat . qui igitur arrogantes 
funt, CT fibiplurimum tribuunt 3 c£tcros contemnunt, CT nihili habent* 
quique fcelerum CT dcfcftuum propriorum curam nuUam habent,hifolent 
inuerecundi e(fe, propter quoi impuientes cum exprobratione qua 
J djmnomvuntu r.Sunt tamen,qui inuerecunlijunt, ucl qubi 
dd dejcftus proprios non aduertunt,uel non cognofcunt* 
Timidi uero,ct qui alios twn nihilifaciunt,icfcftu* 
umautempropriorum curam gerentes, cr ad* 
ucrtcntes,magls folent ucrecundia cdpi.dt tk 
btc quidcm de ajjvftibus animi CT eorum 
caufis ct fympjthijs,ac antipatbijs dt« 
ftd fint pcr tranfiurjum ♦ 



De alijs quibu fiam confenfibus phdntdfl* Cdp. 13 , 

QVofiam prxtercd confenfus habct phantafla quum d memo 
rU quoruniam mouetur , aut ualic intenta eft . quippt 
alioofcitante, cr ncsparitcrofcitamus,finon aducrteri* 
mus,quoi fit excitata memoria alteriusab ofcitatione , tu 
CT fafto repente cr inaiuertenter appetitu eiufiem quoi alias anima uti 
bonumagnouit,unie ei nos fimulofcitamut .nihil enim refirt aifaciendu 
eum mottian uapores altqui pigrifuper mufculis fint,unde appetitus fiat 
cxcutiendi,analiomodo,cr ex memoria innafcatur iiem appetitus.idem 
cnim omnino fit.innafcitur aut non aduertettbus nobisfafta memoria.ad* 
uertentibus autem non innafcitur phantafia reftum iudicante.fimiliter ct 
cientealiodcerbaquariam,memoria fit CT appetitus confimilium. omnis 
dutem appetitus animamouet,cr calorem. animaautem, qu£ in membro 
cjl,quoi appetit,quafi fibi ieficiat aliquiiin co,fuggerit proportionalc 
quiiiam aut faliuam,aut quoi melius iuiicat.ficut cr in ueneris phanta* 
fiaappctttufafto mteniitur uirga fuggerente anima plurimumfpiritus, 
CT dolente membro calor Cr fanguvs concurrit.adqu* fi refte rejpicia* 
musyimpopibilenon exi(timabimus,quoide pregantibus dicitur,rcma* 
nerejcdicctinfictu fignaquorundam,qu£ ipfc auidifiime appetiucrc. 
fiquticmfafta ingenti quaiam phantafia et appctitu quoruiam, anima ex 
ijs,qua in corpore funt,proportiotuIealiquid mouct prxcipue in fangui- 
ne.ex quo quum ttutriatur fcetus nihilprohtbet figna tjusdam eius alimen 
ti itajffvftiin eoremauere prxfertim colorvs . propter quoi cd figna ru- 
bentufirc omnta funt, cr exuftiotie aliquam in fanguinc faftam o&enien 
tia.Fcrtajfe autem cr figura cupit£ rei oftendttur,quodin coproportio* 
nalianima etiamfiguxam mcntiatur.Tiademporrb pbantafia intcntd po» 
teft,CT fafcinum injtrre,twn qniiem ab uno quoq; hominum,fed d certis 
folum,quorum humores cr jpiritus aieo remotifuntanatura aliorum, ut 
peneuenena fint.ij igiturconceptoininfantemoiio intcntifiime intuen- 
tcs t ft>iritus quofiam ex oculis,crtota e facic eiaculantur,quidi tencros 
infantis jpiritusapplicitieos uti uenena fenfim abfumunt.ex oculisautem 
CT toto e corpore euaporare infetifibilia corpufcula monjlrant, frecula in 
qux menfibus Uborantes mulieres injpeftant,jf>urca enim et fqualorc quo 
da ac fitu obsita reiiuntur.legimus et familiai quafiia fuijje i Creta,qui 
lauianiofafcinum infirebant.quoi certe utipojttbile reciptcniu cfi.ext* 
jlente.n.natura quorunia (ut iifttiejl)perinie ac uencnofa,et ciaculatH 

Q ij 



I! II ft 

ex eculis eorum fciritibm ptrnicioskytiihil prdibet tio infdntefolum fed 
CT grdndiores ftfcinoafficijduddndo autem maxime. quoniam laus pro* 
priaUticidmparitJxticia autc ut dtximas dilatdlionem tum cordkyttm 
CT ftirttuum facit,tum CT totiusfdciei, etprtcipueoculorum^unicddi* 
tus quoiammodo aperitur ueneno y quoidfdfcindtoreeidculdtur.qud e re 
forte enatum ejl illud y quod prsfamur quum aliquos lauidre uclumus.be* 
ne enim prius omindntes 3 uerbd noftrd iicimus tibi non nocednt. quin CT 
aliquifunt^quidumlauddiiturjdciem duertunt y non tdntum ut indicent 
molejldm fibi effe lduddtionem 3 fei ut dfafcino cduednt . idsn enim in opi* 
nione eft perlauddtiones fafcinumfieri. Vtrum autem CT numeri quii.m 
C fgur£ 3 CT imdgines fympdthids quafiam, CT diitipdthidi habeant di 
amorcs cr oiia W fdfcinos ,W utrum uerbd cr cdntationes, cr idgetm 
ligent CT foluant,dlterius quiiemeft,cr tfinporis cr contcmpldtionis. 
Dc ingenio dutem eorum animalium qux intcUeftu carent, cr quomoio 
nidos di dlenios foctus CT telas di cdpicnias efcds tdm drtijiciofe fdbri* 
centur,et dlid eiufmoii, non nulld quiiem diximus in ijs qu£ de inteUeftio 
ne d nobis fcriptd funt } nonium dutem emiffd,neq; plane excultd CTiigc* 
&d.qucifaciemus fi uitd CT otium fuppetct nobis . dtq; ha*c dc fympdtbU 
CT antipdtbid rerum 3 quantu attinet ad contagiones pro tepore iiftdflnt, 

Dequibufiamiubijsa Rhamnuflofcriptis Cap. ultimum. 

HA ec quum iam imprejfa effent,dc uifd a loanne bdptifta R hdm* 
nufiolUuitrifs. Vcne. Dominij Secretdrio utriusq, lingut pe* 
ritifsimo^W eorumqutdiboiids litteras CT iifciplmas dtti* 
nent^multdperioftojgrdtuldtus lUeprouetere dmicitid nobis, 
fimulcr nonnulldiubid ai nos perfcripfit, cr nouas quandam fympa* 
thias propofuit.quarumrationem (lotiummihi fbret>cxpo&ulabat . iigna 
quiiem omnia 3 ie quibus conjiieratio habcretur iiltgentij^ima.nam quum 
egocdufdm,quci in nduigatoridpyxideperpeniicnlum fempcr in pclum 
jj>eftet,retultffem in montes ftrriey Mdgnetis^quifubpclo funt, iubi* 
tdtionemiUetwnnegligenidmdttulit.primum quiiema^qui ie fubieftk 
polopartibus fcribunt y nuUi iicut montesferri^et Mdgtietisfub polo ejfe> 
detnie $et fl ientur ij montcs,cdufd tdmen ai eos referenid non uiictur 
in noftro mari-.quando con&et in llua infuld iuxtd Populcnidm I tdlie ejfe 
Mdgnetis montes.inie enim eruiomnem magnetem quo hic utimur, nec 
Umntuuium iUac prxtereuntium perpcniicuU &i eos montes uerti. 

cportere 



I. i 7 
tportere dUtcm itdfieri,flmdgnetisfljecies perpendiculum mouet,pro* 
pinquifiimis exiftentibus inful£ iUius montibus.cur enimnon magis mo» 
ueant,qudm quiremotifiimifunt fub polot 

Adh<cc autem CT miras quafdam propofuit antipathids, qudrum utta 
crat.^ utjiat ut impofito oleo in chdrtd,itd dptdtd ut ccntincat , fubicftui 
ignis oleumquidemcalefaciat,chartdmdutcm non . alid erat conflmilem 
babens rationem ,cur et circd pomum circumuoluto t enui ImthcOj pomum 
«b igne calefieri cernamus , lintheum nec quicqum ledi. Addebatautem 
er q, afulmine nauium malos ftpifiime uidemus tangi,carinas autem nun 
quam.Tum CT iUui quoque qu£rebat,qu£ratio ejjiciat, ut feruente, CT 
cxundanteinahenis faccaroflbutyrum ijuis modicum imponatur,ftatim 
fubfliatftruor. quoingenioutunturartijices dd prohibendumne erum* 
pdt faccarum.utuntur et dlio ingenio dd iiempurijicdndum,quod pdriter 
uideri mirum poteft.ubi enim coagulari faccdrum incipit,proijciunt in tto 
catas campanas Jum cretamtenuemcicotriconizdnt, dcfuper imponunt, 
qua campatt£ oftiumpatet crafiitudine digiti.atq; itd faccarumpurgant, 
furculis omnibus cr feculentia omni dd cretdm dttrdftd. H £c funt qu£ i/« 
le nobis examinandapropofuit.quod quidem faciemus d fuprafcripto infti 
tuto noftro non recedcntes,ut nonproprids etpropinquifiimas caufasdfii 
gndre nitdmur,fed medids et proprijs proximiorcs ,quo pofitbilc nobisfit, 

Prtmum igitur utrum fub Volo ftnt Mdgnetis montes,nec ne, fub dmbi 
guorelinquamus.fcimusenimeffe qui fcribantplanasmagis effc eas rc« 
giones,dcquo cr doftiffimus,dtcfceloqucntifi\mus Epifcopus louitn cir* 
cd eam Sarmatix partem,qu£ Mofcouia nunc dicitur,diligentem inquift* 
tionem ab incolis jvcit.qui ne eos etiam inuetiiri montes retulerc,qui Khy 
phei ab antiquis difti funt.mcminimus tamennosquafiam chartas uidiffe 
cdrum,qius mundimappds appeUant , in quibus fub polo montes notuti 
crat (qui Magnetis mbtes infcriptifuerdnt) .flue igitur fint } flue no flnt 
ij montes,tuhd ad nos in prefentidrum dttinet,quando per montes polo fw* 
bieftos, cdthcnam lUam motium inteUigimus,qui ad feptcntrionc Jj>eftant 
tanti cr tam ua&i,ac ftrri cr magnetis ftraces.qui cr fl magis dtjlant a 
noftro mari,qulm llux infidd montes,potentiores tamen fttnt ad mouen* 
dumperpendiculumpropterabundantiameycopiam ftrri, Vmagnetis, 
Tcortaffe autcm ct qui in llua eft magnes,non multa: aftionis ejl in cd mi* 
tiera.multi enimdumin minerafunt,minus ualent,quam extrafti,quod 
Jfrirituales fpccies fua hdbeant impcdimentd,flgnum autcm parum ualere 
infud mineu \lu* infuUmagnetem.q^ tdm proptnquus quum fit nauigijs 



ittdc prd-tereuntibus y perpendiculum tdmen non di fe conuertit . Xncde* 
fcereautem crferuere in charta oleum y chartam nondccendi communem 
babetrationem cumlebete 3 ln quoaqud quidem feruetjebetisfundus fri* 
get y Cr pomo y quod cr ipfum calefit linteo ittefo . Horum autem omnium 
cdufd eft antipariftasis.jrigidaenimfuntaqua oleum pomum } proptet 
quodprohibentintermediumcalefieri.Sed qucmodo calefiunt ipfa, fi me* 
diumnoncalefit t actioenimomnis contatxu fit , ignis autem nontangit 
dquam y cleum y pomum y nisiperintermediaJebetem y chartam, et linteum, 
h*cautemnisicalefiant,actantum calefiant quantum aqu4 y CT oleum, 
CT pomum y non uidetur quomodocalefieripofiint. qubd fi calefiant, quo 
pafto igiturpcrantipariftasim cr frigiditatemprohibent y ne intermedid 
incalefcant . Bicendumporosis exiftentibutlebctc charta cr linteo, 
citifiime calorem contrahere aerem y qui in poris includitur y ac per ipfum 
incalefcercdquam.porrbqukquidaqu* calefaclam eft totti (tatim y cr 
afcendere,aclocoeiusfubsidereaquxpartemmhil calefattam, qu£ le* 
betem infrigidat , qua pori non funt y atque ita continenter fieri y ut aquat 
pars cedat y <& tottatur y pars fuccedat y cr refrigeret, ita CT oleum facit t 
nam cr ipfum attu frigidum eft y ita er pomum y quoniam humidum eft y CT 
frigidum y etfemperparseius aliquafrigiddtangit intermedium y ac calc* 
fieriprohibetpercertum tempus. 

Quruerofulmen nauiummalos tangat y cdrinas autem et ff>ondas y qua\ 
iuxtaaquamfunt y non y dubitationemmaioremhabet y fimodo uerum e(t, 
quod firtur.nam CrdeL auro traditur non frriri ipfxm a ful mine y quod 
non futis certum eft y eo autem recepto, qubd res ita fe habeat y promptior 
quidempoteft effcratioinNauiquam in Lauro.nam anter.iusfiriri a 
fulmine facile eft y qubd alt£ funt y alta autem a fulminibus peti in prouer* 
bioetiameft.caufa autem eft y qubd fulmen uapor eft quidam miftionk 
fvrtis y qui in altisgigmtur y cr extrufus e nube in latus acquirit impetum, 
quare alta maxime frrit.lnterdum tamcn impetus in ima incluiat y uerum 
ubiantipariftasiminuenit aut frangitur y aut cr repettitur ,dittum efb 
cnimfuprauontraricrumfieciesfugare contraria. \gitur iuxta aquas 
quum defcendit uapor y partim quidem frangitur partim repclhtur y quo» 
niamaeraquis uicinusplenus eft uaporibus frigidis ex aqua eletiatis.qui 
tummateriali ai:t!pathia y tumftirituali fi'angunt y ac repettunt fulmcn. 
quarecarinas cr proxim.u foondas y aut non tangit fulmen y aut ftsRum 
non immutat.m Uuro autem utrum talis antipathia sitjncertum eftJUud 
magisincaufaputarim,qubd laurus rotundd admodum eft, cr ccrticis 



I . i8 

icttsidc UuUyd quibus omnibus fit,ut incidens Udpcr non inhercdt . pro» 
pterquamrdtioncmnec columnds d fulmimlus td"gi miemus, qubi ro- 
tundx terfxcfc sint. 

Butyrum uutem inieftum compefcere ftruorem faccdrijigndm hdbet 
inquisitionem . idem uero cr oleumfacerc uidemus in pulmentd, si qiu 
corpulcntiord funt,ut infdbt CT ciceris lomcntdjeruorem en:m et exun* 
ddntidm eorum compefcit .horum dutem caufa eft } qubd duo prjccipuecon 
currunt,quum feruor exunddns fitydlterum eft excejfds cdloris.O" 
porum copia breuifaftd,dlterum eft obsi&entid ftruent is rei, si corpulen 
tior sit.multum enim extenditur cr in magnas dmpullas , priufquam fcin 
ddtur .propter quod CT dupliciter etidmcompefcitur exundantia ilU. uno 
modosi cdlorem cr udporesfrdngds qui extenduntur , quod fit iniectis 
figidis ut dqud y dlio moio si ipfum obsi&ens, itd pr£pares y utexteniiin 
vu^nds dmpuUas nonpopit.quodf dciutitunftuofd vucfta^diuiduntur.n. 
ipfa ddminimdSyV non ultrd diuisibtles pdftes^qux intermi&£ pdrtibus 
corpulentihumidi 3 prohibentextensionem amplam fieri . extensio enim 
rarefaftio qutddm eft.rdrefteridutem non admodum pojfunt minima un* 
ftuosiytum $ minima funt 3 tum $ tendcis mittionis^quare quti undic^ in* 
terposita intermi&aq; sint obsiftentijaciunt ut ncc ipfum obsiftensreci 
pere extensionempofiit,nisi pdrua y etperpdruds dmpuUas fdftam,qudre 
exunddntidcompefcitur^CT ftruor fttper dmpuUas crebras cr pdruas. 
unftuofddutcm funtpnecipucoleumcr butyrum, cr bene diuisibilia in 
minimas pdrticulas,dt butyrum cum fxccdro probe conuenit propter dul* 
cedinis,CT pinguitudinis fympdthiam y quare cr si modicum, sit fujftcit 
tamen ad compefcenddm exunddntidmfdccdri 3 quoniabene mifcibile eft, 
CT modicumomneinmultdpdrtibile. Qretduero imponitur fuprtt cam* 
paiueoftium, nonquodipfa dttrdhdt fccculentd , ftcuti mdgnes ftrrum. 
Sedqubdprobibcndo exhalationem inclusiignis CT uaporum ftt y ut peni 
tiftimeuaporespermeentper fdccdrum,quimox afcendentesfecu ftrunt 
dgglutiiidtas omnes fordicics y zr furfum impeUunt, qux herentcs cretdi 
propter tendcitdtem fic reddunt purum cr sincerum fdccdrum. 

Siigiturperhec CT doftiJtimoRhdmnusio t O' alijs faftum eft fatis 
tibiprtferttm Cdrdinalis dmplifiimc y miki quidem crgdudeo cr grdtu* 
lor,sindutem cr dliddesiderdntur^cxcufabit me horum confenfuun cr 
dijfenfuumtuturd,qu*ddeoindbditoeft. Siqui ucro laborcm noftrum 
commcnddbunt,dditumqi cr uidmpernQSdpcmm hHrebm fdtebmtur, 
iiQmneiebtbunttibi. 



DE CONT AGIONE 

ilBER PRIMVS. 
QuidfitContdgio. Cdp. I. 

V N C dutemde Ccntdgione profequdmur y cuius gra* 
tia tot defy mpathid etdntiputhid rerum qu£ fita funt % 
ab ijs incipientes y qua: uniuerfalid magis uidentur, CT 
dliorumprincipid . qubd igitur contagio fit qutdam 
dbunoin aliud tranfiens infeftio y uel ipfum nomen 
oftcndit.induobus enim femper contagio uerfittur % 
flueiUdduodiuerfd fint y fiuedu£ continux uniuspar* 
tes.uerum qut> inter diuerfit fit y fimpliciter cr proprie contagio dicitur 9 
qu£ uero inter duds unius partes non proprie, fed quodammcdo . uidetur 
autem CT confimilis effe in utroq ; inftftio y CT cui Contagio fit y cr 4 q UOtt 
tum enimcotagionemfaftam dicimus y quum fimilequoddauitiumutrunq; 
tetigit.quamobremquihaustouenenopereunt, infeftos quidem firtajje 
dicimus y contagioncm autem dccepiffe y minime . cr in aere que fimpliciter 
putrefcunt Lac y ZT Carnes y CTreliqud y corruptd quidem uocamus, non 
dutem contagionempaffa^niflVderipfe corruptus confimiliter fuerit. 
dehocautemdiligentiusinfequentibusinquiremus . uidetur autem aftio 
omnis CT pafiioaut circa rerumfubftantiamfieri y autcirca accidentia % 
contagionem autem accepiffe quempiam non appeUamus, qubd calefaftus 
ab aliofuerit y autfaftus uitiofm y nifiper tranfumptionem.quapropter ui* 
detur contagio y confimilis qudcdam infiftio fecundum fubftantiam. utrum 
igitur quum domus inceniio uicinx ardet y contagicnem uocemus t at cer» 
teneq ; ha:ccontagioefidicenda y necuniuerfum quum totum ipfum cor* 
rumpitur 3 primofecundum qubd totum efijed tum magis y quum in parti* 
culis minmis cr infenfibilibus qutdam inftftio fit y et ab iUis incipit, quod 
Cr nomen inftftionis oftendit.inftftum enim uocamus non corruptum qua 
totum efi y fed quodammodo y et circd infenfibilia.totumautem uoco y ipfunt 
compofitum y particu[as uerominimas cr infcnfibiles uoco cas exquibus 
compofitiofit cr miftio.exuftio igitur circd totum ipfum fieri uidetur, 
contagioautemcircdparticulascomponentes, quamquam cr ab ijs mox 
ccrrumpaturcrtotumipfum.propterqucd CT miftorum pafiio quxdam 
uidetur contagio.quoniam autem dupliciter corrumpuntur CT intcrcunt 
miftd,uno modoper aduentum contrarij y fub quo confiftere non pcteft eo» 

tingttj 




LIBEH ia *v 

rumformd.dliomoioper diffolutionem miftionk.utm putrefittfis com 
tingit ,dubitdtionem fortdffe bubet utro moio contdgio fiat, infcftione in 
pdrticulis minimk iUatd, dib£c dutem cr qudlis ttdtn fit h*c infecho, 
utrumcorruptioedrumpdrticuUrum,dndlterdtio folt y cr quii iemtm 
pdtidntur.qudre cr iUuipoteft iubitdri,utrum contdgioomnis fit putre 
fdftio]qu£idm.qu£ omnid mdnififticrd quiiem fient,ficontdgionum iif* 
ferentias primdt cr edrum cdufxs in primls perquifluerimus.nuncftlicet 
dliquomodocontdgionis rdtionemfubfigurdrc,iicemuicontdgionc" effe 
nnflmilemqudnidmmiftifecuniumfubftdntidmcorruptionem de unoin 
dliui trdnfeuntem, infcftione in purticulis infenfibilibus primofattd. 

Deprimdcontdgionumiifjvrentid. Cdp. i. 

TRiplex dutem uiietur effe primacontdgionum omnium iiffvren 
tid.dlidenimcontdcrufoloafficiunt,dlidpr<eterboc CT fomitcm 
quoq ; relinquunt,etper ipfum contdgiofd funt,ut fcdbies phtbi* 
fis drc£ elephdntidfis CT iigenus: fbmitem dppeUo ueitesligna 
CT eiufmoii,que incorruptd quiiem ipfit exiitentid conferudre nihilo» 
minusdptdfuntcontdgionis femindridprimd,cr per ipfit afficcre . non* 
nuUdporro funt,qu£ noncontdftu folo,nonfolofomite,fei cr di diftans 
etidmtrdnsferuntcontdgionem, utpeftilentesfebres CTpbtbifts, cr Ud 
pituiincsqu£ddm,cr exdntbemdtdiUd,quteudrioU uocdntur, cr fimU 
lid. uidentur dutem ordine quoim fe babere hxc,ndm qu£ dd distdns f<t* 
ciunt contdgionem,ed CT fomite et contdftu dfficere confueuere. qu£ ue* 
rofbmite contdgiofit funt,cddcm er contdftu contdgiofu funt . dd diftans 
dutemncnomnid,dt contdftu omnid.qudpropter er fimplicifiimd eft, er 
ndturdprior ed contdgio,qu£ folo contaftu dfficit, quare cr de ed prhno 
dgemusinquirentes,quomodo fidt, CT per quod principium,mox cr de 
*lijs,ut uidedmus dn omnium fit commune quoiidm principium,dn diuer* 
fum infingulis,crquid proprium bdbcdt undqutq;. 

Decontdgionc,qu*;folocontdttudfficit. Cdp. 3. 

/lieturdutem qu£ inter fiuttus contdgio uerfttur, mdxime 
eiufmoiieffe,qu£ folo contdftu afficidt.ut uu£ di uudm CT 
pomi dipomum.qudre qu£reniumeft ,quoi tidmcius infcftio* 
nifprincipiumfit . $ enim tdngentk fefe ifthtc dfficitmtur 



DE CONTAGIONE 

Adrcefcente aliquo iHorumprimo, manifeftum eft, quo autem principio, 
non manifeftum. quonixm autempnmum,unde omnit infettio in alia tran 
fit,putrefattumfuit, cenfendum e A, cr fecundum quoque confimiliter 
putrefattionem concepiffc , fi quidem contagio confimdis eratinutro» 
que infettio. cft autem putrefaitio diffolutio qutdxm mtitionis calido 
nato euaporante,at<fe humido.eius uero euxporationis principium femper 
eftalienacaliditMyfiueeain aereftt,flue in circunfnfo humido . igitur 
quoiinutroquc eft principiumputrefxttionis-, idem cr contxgionis prin» 
cipium erit,cxliditds fcilicet extranex. fed eain primum aut ex aere ac* 
cefiit 3 aut cx alio, CT contagio nondum dicitnr,in fecundum autem acccf* 
fit ex ijs particulis infenfibdibus,qu£ cuxporxnt eprimo % CT iam contx* 
gio eft,quoniam fimiUs eft in utroque infettio. potctt autem euaporans e 
primo calidum in fecundumfacere quod aer in primum 3 et flmiliter putre* 
fxccre,imo magis propter analogiam . 

Quqniam autem quat euaporant e primo particuU, di* quiiem funt cali* 
d&et ficcat,uclperfeuel ex comiftione,alix funtcalid* et humid* fimili 
ter uelperfe,uel ex commiStione,uidentur que calidx funt CT ficc*,ap* 
tx quidem exurerc magis,putrefacere autem mmus,qu£ uero calidat CT 
humidatfunt,e cotrarioputrefacere aptat magis ,exurere uero minus. hu 
midum enimpartes eius,quod tangit, e motlit, ac laxat, beneq^feparabi* 
les reddit,calidumautcmfurfum toUtt ac feparat, unde diffolutio mittio* 
nisfit euaporante calido er humido innato,quat putrefattio erat. quapro» 
pter exiftinktndumejl calidxs , CT humtdas pxrticulasaut perfe, aut ex 
commiiVonc humiddt,quai euaporant c primo,cjfc principium CT femi* 
nariumeius putrefattionis,qua:in fecundo fit, dico autem humidas ex. 
commi&ione,quonixmineuxporxtionibusquat contingunt in putrefcen* 
tibus,mifceri ut plurimum accidit pxrticulas minimas, acfic principia fie 
ritum generationumquxrundam,tum cr corruptionumnouarum. aptifm 
fimaautemeft xdputrefxttiones cr contagiones inferendds ex commi* 
&io,quat e calidis fit cumhumidis . infruttibus igitur, qujt contagio ac* 
ciiit per h*c prinapu ficri putxndum eft . xt uero CT in alijs quom 
que omnibus, qiyc putrefccntia fefe txngunt,fianxlogx fint,idem eue* 
mre,CT pcr idem principium extftimxrc pxr eft . principium autem 
ftnt pxrticulat ifl* infcnfibdcs , qux? euxporant ,cxltd* quidem 9 CT 
acrcs fcihuimiscjmm^ione ,quat icinceps [cmiturU contxgionum 
duantwr . 



XIBER h }• 
jyecontagione^quxfbmiteafficit. Cdp. a}. 



VTrum autem cr ea qu* perfomitem contdgionem affvruntper 
huncmodumO' peridemprincipium fiant, dubitationem ha* 
bet,quoniamprincipiuquodcjlinfbmite aitcriut nilurx uide 
tur cf]e 3 fiquidem ubi in fbmitc fecep it a primovifcclo illic diu 
iifiimcpdurareferuariy; icorruptumpot.ut admiratione non parua pr& 
beant,qu£ etphthifict ct pefiiletcs tetigerejccluli^uefiesjigna^et id ge 
nut.ftpifiime.n.uidimw uirut iUudp duos et tres annos feruatu.at parti= 
cuitqu£ e putrcfcctibut euaporant null* tam diu pdurare poffe uidetur. 
fedprofiftopp hanc caufam nemoputaredcbet.nonidem effe principtunt, 
quod infbmitc cfi cumijs s qu£ folo contaftu afficiunt.qn particulf que eua 
porantc primo d ctedem et in fvmtte pariter referuaripoffuntydtqjta ferua 
t£ idem facere>quod cr tumficiffent^quumeuaporarunt e primo. $aute 
tamdiupcrdurareferuariq;po)iint in fbmite y fiquisperfuaderi uult, CT 
minut admirariydebet fe in confimilibut excrcere.non ne uidemut alienu 
odoreminligno^cr ueftibut cr alijs pcrmuitumtemporit afferuari, nec 
nuda quide lUic qualitatc ct fine fubicfto exiftcnte, fed corpufculis magit 
cum ea minimit.at q ; effugictibut utfum.quid de fuligine etfumodicemut 
in parietibut obduftofnon ne et hsc ex mimmarum particularum admifiio 
ne tinilura fitfqu£ diutifitme durarc incorrupta confueuit , ac talia cer* 
te infinita alia funt . quorumomnium rationem fi quis fbrtc requirat,e 
duobus dicimut maxime dependere .quorum alterum eft fubtilitat,alte* 
rum eftfortitudo cr conftantia mi&tonit.propterfitbtilitatcm igitur pe* 
netrant, cr inforaminibut quorundam conduntur,undc nequcaeri fubie* 
cla funt y nequc multis extrtnfccarum alterationum, propter ualidam au* 
tem mi&ionem durare pcffunt aduerfus multa.efc uut ualida CT fbrtit m/« 
ftio duplex,altera in duricie con fiftent, ut ferri lapidum, CT eiufmodi, 
quorum infenfibilia minima annos per multos uiuunt , altera in lento* 
rc quodam, CT multa elaborataquc mittionc conftituta . dura igitur y CT fi 
nonfuntfeminariacontagionum,at lenta elaborataque cffe poffunt . ek 
autcm eiaborata m»ft/o, qu£ e ualde minimit fit bene inuicemagitatisC ut 
in ijs qiu dc fympathia dtximus) .accidit autcm talcm miicionem ficri in 
euaporationtbus iUis , qu£ conclufie funt , ubimn difpergitur , quoi 
euaporat, fed ualde agitatum minutifiime commifcetur. quod fi lcntorcm 
quoquc a<cipiat,<J ualida miftio fit, CT apta fcruari in fomitc . cuius fi* 
gnum efi^ qutecuno^pcrJbmitemafficiHnt^omnialenta glutinofaq^ con* 

H ij 



DE CONTAGIONE 

fl>iciuntur y etpropter hocfoU ea t qu£ talia funt y fbmitemhahcre poffunf, 
qu£ autc lenta nonfuttt, fed aut injlccoperfe conft&unt y aut multoaqueo 
abundant y aut apt a cttiHimealt crari^a qu idcm p utrefcentia contagiofa 
effepoffunt y adid quod tattgunt y fbmitcm autem non relinquunt. qubi uel 
nonadherefcant et glutinentur y uel cito alterentur . propter quod mar* 
cefccntes fruttus contaclu quidem affi c iunt y fbmite aut non. plurimo enim 
aqueo abundant y ctquod euaporat lentum non eft.lenta uero agglutinan* 
tur quidem, Cr rejident itt tjs y qu£ tangunt, cr propter fortem miftioncm 
nonfacilcalterantur.q, fi analoga sint cum eo y quod tagunt y ftatim conta 
gionem inferunt, fi uero non analogafuerint, et quod tangitur non aptum 
quidem cft afjici ipfumjed feruarc tamen feminaria y tum fbmes fit. CTna* 
ftummox ahquidquodanalogumcumprimo fit y nonaliter incip\t y ac CT 
primumftciffet.nihd enim refert y fiuealiquid ftatim tangat y ftue mediante 
alio.non funt autem apta omnia y utfbmes fiant y fed folum qu£ fbraminulen 
tafunt et calida y autparumfrigida.inijsenim CT condipoffunt fcminaria 
contagionumpropterfbramina y cr non alterari nefy ab ipfofbmite y neque 
abcxtrinfecif y nificaplurimum excedant.proptcr quodaducrfum ignem 
nondeftnduntur.igiturneq^ftrrum.neq; lapides y cr eiufmodifrigida cr 
nofbraminulenta y idoneafunt y utfbmitcs fiant.lana uero et panni y et ligno 
rummultajdonea magisfunt.quodigitur cr qua-fimitcafliciunt commu 
neprincipium habeant, cr communem inficiendi modum cum ijs,qu£ con- 
taaufolo y ex bis mantftftum effepoteft\ difjvrunt autem miftione y qubi 
hvs quidemfbrtk cr lcntaflt y in iUis debilis, cr non lenta, CT propter hoc 
tliafimitem relinquunt y aUa non. 

Vecontagionequ£addift<insfit. Cap. p 

MAiorem autem tum admirationem y tum dubitationem pra* 
bettt y ea qu£ non contatlu folo y non folo fbmitc y fed cr ad di* 
ftans etiamcontagione faciunt.hippitudinis gcnus eft y quo 
quilaborat omnes folet inficere y quiin ipfum frettant. notifm 
fim£funt Cr peftifTr£frbres y cr phthifis CT aliamulta y quorumlabe co« 
habttant es y quamquam ne etiam tangant y coafficiuntur. borum igitur y quat 
naturafit, cr quopattoiduitium propagctur, dubitatio non parua eft. 
quaproptcr accuratifiimedehoc eft inquirendum^quoniam maxima pars 
h£cefteorumqu£inueftigamus. Videtur autcmcontagio hxc CT altc* 
rws natur£ cffe t crper aliudprincipium fieri . primum qu iitm quia pe* 

Jliftrarum 



LIIBR !, 31 

fiiferdYUm febrium non nulU funt 3 qu*horis iecem 3 dut duodecimpcr* 
&unt 3 £gro nthilcaliiitatis 3 mhil frtgidttatisfentientc.prxterea fi lipput 
ttUum lippum reddit 3 alterius quidc natur* uiictur ^fftttus ifte.qucmam 
uifio non per caliiitatem 3 aut frigiiitatcmfit,fedper uocatas frccies CT 
fimulacra rerum. Porrbfubita er penevmomentaneupenetratio harum 
contagionum iiemprorfus ofteniit.&atim enim cr ittu (utdiatur) oculi 
penetrantpertotumanimal 3 ey necant. quodnullaalia qualitatum nota» 
rum 3 tampromptefacerepoteft 3 qubdcontrarium habeaut. aide qubi fl d 
notis qualitatibus fteret b*c contagio y ai debtlius quiiem,0' mtnus refi* 
iiens femper propagaretur 3 quoi certe fieri tum uidcmus, quanicfdpe ii 
quoiiebilius eft,aut nihtl 3 aut minmpatitur . ut oculos quidcm phthifts 
non carpit teneriores ielicatiorescfc cxiitentes , pulmones autem corri* 
pit.poftremoquumhtc contagio miic^, crai omnem partem ftratur, 
vnitari quiiem uiietur ftirittulium motum 3 qui in orbem ftt.corpcu uero 
qu<enotk qualitatibus conftant unum tantum motum babent furfum aut 
deorfum.quare alius impetus 3 alia uis effe uiietur harum contagionum,ct 
nenenis aut Catablepha; anim4liafiimilari,non autem reliquarum conta* 
gionum moium cr naturam fequi, 

Qubdcaufaccntagiotium, qutaiii&ans fiunt 3 reiucendd 
non fit adproprietatesoccuitas. Cap. 

QVi igitur occultas proprietates iniucunt paruo negotio ab 
his fefe difftcultatibus extricant,pcrpauca rationem orm 
nem earum contagionum ad hafccproprietates refirentcs» 
quoi cr in alijs multvs omni foUicitudine liberi CT fecuri 
fattitant.bene igitur erit dc his proprietatibusbrcui, qtudam percurrc* 
re.ftmulenim cr iUttd aperietur,quodnam effe pofiit harum contagio» 
num principium . Supponendum autem eft nobis 3 quum decem fint rerum 
omnium genera,attiuatamenprincipia effc tantumfubitantiam CTqua* 
IttAtem. conftat enim neque quantttatem,neque ad aliquid, neque ubi, ne* 
que alia (ut fummatim dicamus) efftftiua cffe,nifi pcr accidens.porrb fub* 
hantiam pcrfe nihtl aliui facere, nifi locales motus furfum,ieorfum 3 ra* 
refdttioncm 3 cr conienfttionem,CT circuiarem . hienima fvrma rcrttm 
fiunt . reliqit£ ucro atttoncs a qualitattbus proueniunt . qualitatum uero 
ali£ matcrialcs dicuntur,caliium,frigiium 3 humiium 3 ftccum 3 lux 3 odor 9 
fapor,cr fonus^lia-ftiritHdles Hocantur,qu£j^cciesfunt,0' fimuUcrt 



DE CONTAGIONE 

mdteridliim fiue fint cum ijs uniuoce,fiue non.ut lucis lumen,faports Uc* 
ro cr odork , cr fonifeecies nomen non habcnt,nifi faporjmen er odori* 
men,ey fonimen uclimus effingerc,ficut d lucc lumen . Similiter cr cali* 
ditdtk ey frigiditdtis,ey dlidrumjjyecics nomennon habent, con&atau* 
temed<cffetumcxfensibus,tum ex inteUeftu . quod igitur materialcs 
qualitates multa pofiint efjicere manifcjlum cft, nam prime quidem uo* 
cdtcomnidgcncrdnt ey idtcrdntJecundcuerodppeUatalux odor,fapor 
ty fonut,n\hil quidem interfe agunt,quoniam contrarix non funt , fenfut 
tamen mouent,fcd ty hocijs mediantibus,qud' Jftirituales uocantur . H<*« 
rum uerofriritualium $ aftio multdstt 3 et uis in tuturd similiter eft ma* 
niftftum(ut in ijs diximus qu£ de rerum fympatbid cr antipathia fcriptd 
funt)namty fcnfus cr intcUcftummouent, ty principid funt motionum 
indnimalibus,deindc cr motus locales uidcntur fdcere attraftionem cr 
fugam. tumnuUx ctiam cr primas qualitatcs producere, ut lumcn quoi 
caloremgignit. H*c igitur quum itd fint,qudrimus quidem ab ijs,qut oc* 
cultdi prGprictdtesinducunt,qudndoaftioomnis,ueldfubftantiafit, uet 
a qudlitdtematcridli,dutfrtritudli,quondm principio dicdnt dftionem 
bdnc fieri,qud contdgioncs produci uidemus . dc certe si d fubttdntid CT 
formdfieriafferdnt,quidoportcbdt occultdm proprietatcm uocdre.fei 
uocent utlubct,nihiltamen edfbrmd facere poterit 9 nisi locdles motus, 
Surfum,dcorfum,rdrcfdftionem, tycondenfationem,contagionem autem 
non,qu£ perfe locdlis motus no eft,fed mdgis quorundd corruptio <y quo 
rundamgencratio.siueroqualitate aliqud fieri dicant, siyuidem mate* 
riali,nihilignotumafiignabunt,nisi fortc ignotum quiddam qualitattm 
gcnus effingant,quod neccaliditds,ncchumiditds,ncc siccitds sit.quoi 
ccrtc effwgi non poteft. si dutem Jpiritualemaliqudm qualitatcm in eau* 
faponant,poterdntquidemnotiorifaltemuocabulo uti,ty Statim dicere 
jpirituale aliquod contagiones hafce producere . fcd ccrte neque hoc ad* 
duccrc pro cdufapojfunt.primum quia Jpiritualtd hdctamdiu folum du* 
rare confueuere,quandiu pnefensesttUuiyd quoeftuxere, nisijortefue 
rintininteUeftu.atquxad diftans faciunt contagionem ,abfente ctiam 
primoperdurant mhilominus , tyinfbmite, cr inaerc,quinimo de loco 
ddlocumfiruntur trans etiammaria,quod signumeft ccrpus effe,quod 
cr dejirtur cr perdurat,longeaprimofehabens. quod si dicdnt corpus 
Mticfceffehoc,qucddelocoadlocumftrtur,agcrc tamen per fpiritualem 
qu>ilitatem,profefto cr adnon necejpria recurrunt , cr inconuenicns 
ufiignant, si entm rcfte defimtd contagio eft, oportct talc in fccundo ficm 



iibbr i, n 

ri,qudleinprimofuit,cridemcffein utroquc prituipiumjdem^ Win 
quarto CT quinto,CT indlijs, que contdgionem reapiunt. tale <tutem non 
botettfdccrcuUumfriritudliumperfc.pcr accxdcns quidcm tuhil probm 
Ut (pirituxlid enecxre CT diffoluere etixm mistionem dliytam fugdndo 
queddm contrdrid,quoi er fitorfdcerepoteft, CT Cdthdblepke animalit 
dfbcftM(utdiftuminfympdthijsfuit) . generdredutemtdlc m fccundo, 
quxle in primo fuit non poffunt friritudlid.gcnerdtio enim omnis pcrpri* 
tnxs fit quxlitdtes . oportet dutem in bifce contdgionibws non putrefa* 
fttonemfolum fieri,fedaprimis feminxrijs, CT xlid quoquc gigni CT 
propdgdri,queipsis sinulidndturasint,cr mittionc. nondUterqudmfri 
ritwsindnimxlic fdnguinc folent dlios sibi consimtles gcnerdre , quod 
fbiritualiumnullumefficereperfepoteSt. quxob cdufam CT incontdgio* 
mbus quedddiitdnsfiunt idem effecommuneprincipium, CT eundcm in* 
ficiendimodumper qudlitdtes notat cenfendum eft,quodcr Ari&otc* 
Urn cr Galenum existimxffc sine dubiouiierepoffumus.dtffrrunt Mtem 
barumcontxgionumfeminxria,cr abijstfue folo contaftu afficiunt O* 
4b ijs,quefbnutefolo.fed primn dicdmus,quopdfto di dikxsferri pofiint, 
crquomodo in orbem moueri uideantur , cr qua ratione uim tantam 
fbrtitd sint, CT tdm cito penetrent, CT qudles sint earum analogie, tum 
demum quam difjrrentiam habcant ad aUdfemirurid, difjinicmw. 

Quomodo feminaria contdgionum dd diitdns fcran* 
turcrinorbcm. Cdp. 7. 

EKgoiUud inprimis inquirdmut, quomotu dgdntur feminaria ilU 
contxgionum,quandolonge cr adeos,quidt(tanted ferri mani* 
feStum ett ,quod multiadeo mirantur.eft auteminterprimarejpi 
ciendum dd consimitia,quo minws ddmirdri pofiimm . quis puta* 
retecepeCT allio Uchrymas nobis ,uel elonginquo elici,e pipere trtde 
ptharmicafternutdmentum, e crocofoldno ftricno fomnum concUiari,e 
trdftxtionemetdUicorumxpoplcfticu homincm fieri fexbdUnt nimirunt 
€X omnibws his dc circunquaq^firuntur infensibilia corpord,quorum di* 
merfeditionesfunt, cr fxcultxtes.mdnifeltifiimum xiit hoc dpparet inijt 
qux corrumpmturct putrent .principium dut motus eor-i corpufcubrunt 
adocs pxrtcs,pxrtimquidemperfe cit,pxrtim xb xlio dxtur . perfeigitur 
ejtxporxtioomnis furfmfirtur, quoicr infumo cr dlijs multis JpeXtri 
$otejl?llquis ne[ciatxuxpQTit'mcn\QM{A cdilw tffe, db rffof jj ftili i 



DE CONTAGIONE 

€idit,&inUtM, CT deorfumpoStremo peUi, qttoi prjccipue duxhus 
caufis eucnit,altcra ejt objiftentia aut dcris, aut tabuUtorum CT eiufmo* 
di,inqu£ incidunt,qu£ primum exhaUnt partes . ubi igitur ultra firri 
nonpojfunt, peUuntur quidem er tn Utera ab ijs, qu£ fucccdunt, cr h£c 
db alijs,donec acciiat repleri totum. altera cau fa ejl aer ipfe, qui euapo» 
rationem omnem fi tenuis fit, er bene folubilis diuidit ,ufque etiam ad mi* 
nimas cr non ultra diuifibilcs partes.ea enim efi elementorupi cr liqui* 
dorumomniumnatura,ut fitum conuenientequ£rant,quanttm pofitbile 
efi.Conucnientifiimus autem fitus efi 3 quum partes continu£ interfefunt, 
dutji continux effe non pojfunt,minuf tamcn interfe distent,quo pofitbile 
flt.fic enim minorem uiolcntiamfuftinent, ut in ijs diximus, qu£ defym* 
pathia traiita funt. quade caufa aer continenter eam euaporationem di* 
uiditmagis, cr magkdoncc ad eas ueniat partcs, qu£ non ultra diuiii 
cr fepararipojfunt.Tattd igitur innumerabiliiUa iiuifione multum aerit 
replcriaccidit,cr circumquaq; mifceri,quoi et infumo manifcftifiimum 
efiuidcre.proptcrhasigiturcaujat, CT quxcirca contagiones continm 
gunt euaporationes,circunquaq ; feruntur, cr acris vtultum occupant, 
quoniam exhalatio omnis multum iiffuniitur, magis autcm furfum cr 
primo,fcitamcnmox cr ai latera,cr postrcmo ieorfum acciiitfirri.ac 
flc cr cohabitantes pofsunt inficere feminar\ah£c,cr nonfolum in fomi 
tc,fei cr in aere percertum tempus feruari,iiutius autem infimite . quo 
autem moiofiat,ut tam parut quantitatis cxifientia ncn alterentur fal* 
tcm meiio inaere expofita,priorem habetdubitationem, nam qu£ tamfir 
tis cffe miitiopotefi in tamparuaparticula,ut inaere diu confiftere ua* 
leantpr£fertim,qu£induritienonconfistunt .fedccrte qux lentafunt, 
crglutinofa quamquam paruifiima fint ,pofjunt quidemfi non omnino 
tantumquantum,dura,uiuere y atpaulomwittpoffunt. dura quiiem prc* 
ptertrk refislunt alterationibm maxime, cr qubd in paucaquantitate 
plus habint materix, CT $ propter terram plus habcnt fiigiditatvs, cr $ 
partcs nonbene fubtiliari et rarefieri pojfunt propter denfitatcm . quoi 
fierioportet,ficdiiitasiniucidebct.prioraigiturduo cr filenta nonk* 
bent,£qu£ac dura,at tavtcninpartthabent er ipfa.tertitm uero habent 
non minus,quamdura hoc efi dijjicultatem fubtiliationis propter partium 
tenacitatcm,cr quodmi&ioeuddcminimkconftat.tenacitas cnimfacit, 
utpars.nonfacilcfecedatdparte.tnistioueroequkm minimts jadta bene 
unitis aduerfus alterationesomnes ualet, quoniamsi rarefieri cporteat, 
(tatimprt&ofunt partesterr^quxprobibcant, iuxta %uoilibeL.mim* 

mum 



Digitized b 1 



tlBER T» ' T 33 

• mm fltt.fi uero denfari neceffc fit y prtito funt ignkpartes propter prx> 
pinquitatem y qut fimiliterobkent .quadecaufa non folumdura fed CT 
lentafefe definiunt &b alterationibus multvs fi mediocres fint y magnas att 
tcmnonfirunt. propterquod cr abigne abfumuntur feminaria omnium 
contagionum y CT ab aqua etiam frigidifiimafranguntur. quodfi curiofior 
quifriam lUud qutrat y cur intrinfece faltem non alterentur htc femina* 
tia y quum e diuerfis fint mifta 3 fciat iUe non effehanc folts feminarijspro* 
priam qu*ftioncm,fed CT alijs multis communem,ut piperi calci euphor* 
biopyrrhitilapidi cr metaUicis y ct alijs pluribus.que quum e diuerfisfint 
mi(ta y alterationem tamen nuUam intrinfecus y aut nuiltus momenti patiun 
tur y fedannosmultosimmutata perfeucrant y ut mirum fitlapiies annos 
miUe cr duo miUia durare. caufa omnium eft y g, mijiio qut e diuerfisfit, 
ad tam minimasparticulas redatta efl y $ prcptcr paruitatem, exceffmn 
nonhabentparticuU interfe iUum,qui requiriturad agendum.qua de 
caufa dum mi{tio iUa eopatto perftat,dum igncatpartcs feparatt funt ty 
iiJ^erft y fepulttq;inalijs y alterationuUaintrorfumfit y quare cr piper, 
Cr cuphorbium.O' reliqua trattata manibus frigida fentiuntur . at ubi 
cafu ahquomi&io iUafoluitur cr mutatur y GT partesquteiufdem ratio* 
nk funt, m unum coeum y et maicrem qnantitatcm,& potcntiam ad agen* 
dumacquirunt y tumattufiunt y e?aguntiam y unde cr calx,cr pjp er> ey 
cuphorbium iamcalidapercipiuntur, quum prius potentia folum calida 
effent y attu uero aliter fe habentia.propter eandem caufam nec feminaria 
intrinfecus fefe a\terant y quamquam e diuerfis conftent,ut pote mifta . * 
dutemintampauca quantitatc uit multa ineffe pofiit,declarat fulgur 
quod non aliud ejlquxm uapor.declarant CT euphorbij CT piperis y CT fil 
miliumparticuUminima' cr efugientes uifum.quibus tanta uisa natura 
tributacjl y adeorejrrtignemin materia denfa contineri y quamqium p 4rn 
uafit y talia quoquefuntfaninariacontagionum. omniaenim acria p er f c 
funt y qiumquam in lentore confatutajutet ipfaattu fiunt a calore ani* 
malis fubtiliante eammiftionem cr unientepartcs confimilcs.taliaautem 
tdhumcres CT ftiritusnonparuampctentiamhabent.quarc crperderc 
etiapojfuntpauashoris y fiadft>iritus analogasint y dcquomox largius 
iiccmus.cadem cr ex oculis lippicntibus eiaculari poffunt in alterms octt 
lum cr consimilcm infittionem inftrre y qu£uisio quidem non eftjed ui* 
tiuminoculo. Quod autem in ammxl penetrent cr nonnuUa citifiime, 
nemomiraridebet,simodumquoingrcdiuntur consideret . ingre diuntur l 
Mem cparuisporiser ucnis^ Mtrijunma^^ hisinjlwj 



15 E CONT A G IONE 

/[ejpejtjdtn ufque dd cor.uniti penetraUonii mo diii_eJi Per prop^tfiotUM 
1 C Tqudfi fo bolm.primd enim feminaria,qu£ adhxfcrunt e uicinis humo* 
fJbui adquos hdbent dnalogidm, ccnfimilu fibialu generant cr propa* 
gant,CT hcec aiia, dcnec totu humorum nuffa etmolcs afficiatur.aUuijno 
fii** f duiejlpe r dttraftionem , qu£ intro fit, tum tnjpiratione per anbclitum, 
tum ucnarumdilatdtionc.fimul enim cum dere qui dttrahitur ingrediun* 
tur commiftd contdgionum feminarid,qu£ ubiinlrodufta funt, non cddcm 
fdcilitate regredmtur per expirationem,cjua ingrejfd per infpirationem 
fuere.quoniamagglutinanturbumoribtn cr membris, cr nonnuUa etiam 
ft>irttibus t qui contrarij ftcciem refugicntes,fecum et inimicum ad cor /r* 
runt. non enim d icendum eft_(ut quidam aiunt )ju enend CT cqntdgiones 
{pr£cipuecorpeterc~dtqued?vred i.uti inimicum, quajlcognit io CT uo* 
1 luntas ijsinfint .tdrdiui dutempenetrant,qu£ perfe minus dcridfunt, aut 
]\n le ntoremuTto fepultd^ CTdndlogiam hdbentid dd crafiiores humores,et 
qu£per uetidi trdhuntur.celeriui dutem qu£ per dnhelitum cr qu£ fub* 
q tiliordfunt,ZT dcrimonUmaiorii adfpiritus autcm dndlogd. fortajfe 
'jj dutem CT dlius eft penetrdtionis modui.cmnis enim euaporatio de dngu* 
ffb~indmplumfd^iUimediffun4itur.quarequumminores CT dnguftiores 
fint uen£,qu£ circafumnu funt,maiorc<ucro continue qua uerfus cor 
itur,indefit,utVcontagioqudmfaciUimeex dnguftis uenis in dmplat 
diffundatur,ubietiammdior eft calor,dtque dd coretidmftrdntur, nifi 
quid obftet. Quodigitur CT qu£dddiftdtis fit contdgioper idem com* 
mune principium jiat cum dlijs, cr per eundem modum, cr quo motuftra* 
tur,crquomodopenetret,Crtdntdm hdbeat uim,haftenus diftum flt.quo* 
modo dutem particulari CT proprid quadam naturd db dlijs dijjvrdt, nunc 
dicdtur.dbijs igiturque folo contdftu dfficiunt diffvrre uidetur,quod h£c 
injvrtimifcionc conftitutduidetur CT lentore quoidm,iU£ ueronon. db 
ijs ueroqu£ fomite folo cr contdftu inficiunt, differunt e£qu£ dd di* 
ftansprotenduntur,qu6dudlidior ddhuc miftio ijs inejfe uidetur, crfub* 
tilitdi nuior,propter quod cr penetrdtit magis,crmaiorem aftionem bd* 
bent. hortaffe autcm cr dntipathid dddnimalhis cft,non ea folum 
qu.e materialis dicitur,fei cr Jpiritualis etiam, qu£j]>iri* 
tus poteftfugare et calorem qui humorum miftio* 
ncm contmet ,propter quod CT maxitne 
poteb putrefaftionem infcr* 
re,dequoetiam mox 
dicemui . 



V 

V 



Dc dndlogidcontdgionum. Cdp, Z* 

COntdgionum uutem dndlogU multiplices quidem funt, er nuxi 
me ddmirdnd*.peftto]qu<tddm eft arboribus aut fatis,animalium 
nuUiobeft.contrdqutddmtdngitanimdlidjfttk cr arboribue 
pdrcit y zr intcr dnimalid, htc hominem cdrpit, illd boues, HU 
equosdutdUd,fedCT ineddemfpecie,qu£ puerk Vtuuenibw eft con* 
tdgiOyfenum neminem l*dit,W e contrario nec qu£ mares,femper etiam 
mulicres dttingit.promifcueuero dlij certas peftes fenfere 3 dlij non, cr 
dlij interpeftilentes iUefi uerfantur,alij non.inter membrd porr 6 eft, er 
fuddndlogid y lippitudonuUimembronocet nifioculis,pkthifis uero noit 
oculis,quamqudmdelicdtioribus 3 fedpulmoni, Alopecix CT Achorcscd* 
putfolumtentdnt .dt uero cr in humoribus , quxdam uni ejt contagia 
dlij non,qtt<edam omnibus. dlitejpiritus prxcipue pcrdunt , quorum ow« 
nium ddmirdnda quxddm ratio eft.afiimilantur autem cr aliis multis,de 
quibus omnibws dtximus in iisqu* de fympdthid,ubi etidm communes cdu 
fas perquifiuimiH,qu£ uei ad rutionem agentis referuntur, ucl materir, 
uel appUcationis.propter qut non omnid dgunt in omnid, fed certa in cer 
ta folum,qu£analogadicuntur.particulares autem, V proprias analcm 
gias nec m&itutum ncftrum eft dicere,necprudentis inquirere.fdt.n. in 
pr*fcnttfit,fi non proprtds cr propinquifiimas cdufas ,at medias tdmen 
fciamus, cr dd proximas nttdmur qudntum pro fubtctta mdterid ddbitur» 

Vtrum contdgio omnis putrefattio qtudam fit. Cap. 9. 

NVnc iUud inquiramus utrum omnis contagioputrcfattioqueda 
fit,Gr anomnisputrefattiocontagiofa.uidetur atttcm putre* • /yff/fcjit }r* 
fattioomnis contagiofaaut fimpliciter,aut faltem ad conti* , 
nuam partem,ad aliud uero contagiofa non omnis eit,quonidm l <W onnm 
dd dgendum multd ut diximus requiruntur . omnem autem contagionem ^ ctbp<' n^t c(. C- 
1» putrefattione quadam confiftere dubitationem firtajfe habet, qttoniam °J ^ _ <±J~2. 
rabies contagioqu*damuidetur,putrefattioautcmnon. fimiliter cr ui* \ o ' 

num quum acefcit ab alio contagionem quandampati uidetur, putrefattio 
nem autem non.nam quum putrefcit,tum CT fitet ?T inguftabile eft,dce= 
tumuero fudue eft , CT putredinibus etidm refiftit . fed certe cr ete 
putrefattiones quxdam funt exiftimandt.ucrum iUud circa putrefattio* 
nes ejb inteUtgendu,quod interdum fola mifti dijfclutio fit t et fold eudpt* 

I U 



DE CO MT AGIONt 

Ydtlo numidUtfy mtutti cdloris,ge/terdtio dvtem noua nuUd confequitur\ 
dtq^btc simplex putrcfatiiodicitur . mterdumin ipfd euaporatione si* 
tnul et generatio aliquaprouemt,aut ammalis } aut alterius quodfirmam 
unam et certam habet, Vmi&ionis rationem ac digeftionem fuam. inqui* 
bus igitur simplex fitputrefaftiogeneratio autem nulla,cr fetox fit CT 
*bominabilisfapor,proptercaufamqu* infympathijsdtfta eft . ubi uero 
generatio aliqua intercidit 9 et digefito ordoq ; partiupro certa fvrma,tum 
fcpenefyfttor fit,necj; abominabilequicquam.tgitur V uinum quandofc 
quidemsimpUcitcrputrefat,cr marcorem contrahit, et ingratum ingu* 
O (tabilec^ eft.l nterdum non sim ^UcitcrputrefcitJed CT simul generatio 

Itab^lMerreoJubtilt aiufto cumplurtmo aqueo,miftumtUudfit,quod- 
Acetw^j^ami.cuius cr forma fua eft, ey digcftto, cr ordo partium,et 
faporCT odor. $ autempr£cedat putrefaftio aliquaprior,dcclarant, CT 
lac,crpituita,qu£quumputrefcereincipiunt itatim acefcunt . Inrabie 
quoq^ putrefaelicnemquandamaccidere cenfendum eftfafta cvntagione 
ab alio, latet autem nos.quoniam qu£ in uiuo animah putrefaftionesfitit, 
non admodum mamfefta* funt.uerisim ile eft autem ita fe habere,qucniam 
er canesquumrabiuntfebrequadam corripi folent . si igitur in omnet 
contagiones induftio fiat,vmnesquidem in putrefaftione quadamconfifte 
re uidebuntur.quod cr ratio quoq^ perfuddet, quoniam nuUa alia euapeMl 
ratioaptior effe uidetur dd contdgiones inftrendaT, quam quaTltTputre» ) 
fdftionibus fit.quoniam autem diximus contdgionem effe in infenfibilibut/ 
particulis,primo qujrat fortaffe quvs,utrum parttcuU iUa* corrumpantur 
quidem an alterentur fo!um,ad quos dictmus quantum quidem fufjicit ad 
putrefafttonemfaciendam,von neceffe effe corrumpi particulas ipfujed 
alterari fclum,quatenus dtffoluimiftiopoJ?it,cr euaporare caltium cum 
humtdo innato,nihiltamen prohibet CT corrumpi etiamjed no neceffe ejl 
quatenusattinetadfaciendamputrefaftionem.quoniam autem putrcfa* 
ftiones omnes di continudm ftltem pdrtem confimilem putrefaftionem 
inferre aptc funt.fi omnis quidem contagio putrefafttoeft, uidebitur qu i* 
dem contagio fimpUciterCr communiter dittaputrefaftto quxdam con* 
fimilit de uno in aliud trdnfiens ,fiue continuum illud fit } fiuc diuerjum.ue 
rum hxc ncn eft ed qudproprie contagio iiciturjed illa qux . nter dtuer* 
fa uerfutur.quod CT fi etiam proprijfiime uelmus contagicnem confide» 
rdre,qu£in morbisff>cftatur CT non folo contaftu ajficit,erit quidemcon 
tagioconfimilis deuno in almd tranfiens putrefaftio , cuw Jiminartd 
\ aftionii 



LIBER I, 3? 

dttionk multt funt,in fortidc lentd miftione con&itutd, dc antipdthidm 
ai animal habentid non folum matcridlcm, fed CT fpiritualem etium , ex 
qua definitione rdtioomniumeorummdmfeftd eft,qu<e arcacontdgio* 
nemuidentur . . . . . ( w*-v.'u ~ ■ *Aikj lm^, . •. ) 

Cur morborum dlij contdgioft fint,dlij non, cr contdgiofi 
cur lenes fint. Qap. 10. 

IMprimkigitur curmorborum alij contdgiofifint,dlijnon, crquo* 
moiofiat,ut dlij drdentiores quum fint,<er grduiores nuUamtd* 
men inftrunt contdgionem,dlij ueroplacidiores,mitjoreiq; exifteifr 
tescotdgiofiplurimum flnt,quoicerte dubitatione qudnddm habct. 
ft enim contdgio uim et dttionem fequitur,qui dcutiores funt morbi uide* 
rcntur mdgk contdgioft,fluero diuftionem fequitur contagio(ut multi 
meiicorumputdnt) fimiliteruiderentur, qui drientiores funt contdgiofl 
inctgvs.q, ft CT putrefattionem multdmfequitur contagio,in pluribm qui* 
fcm multaputrefattio fit,contagioautem nuUd.ergomorborum quicunq; 
abfq; putrefdttione fiunt ,nuUi quidem contagioft funt,quoniam ut dittum 
eft,contagio non ftne quaiamputrefattione fit.lnquibus ucroputrefattio 
contingit,requiri quidem dcumen dtcimus,fi contdgio ftqui debet,fei no^ 
fufftcit dcumenfolum & potcntiddgcnii,uerum crlentor quoq; requi* 
ritur, cr fortis dtq^ elaboratd miftio(ut dittum eft) fimiliter neq; diujtio 
nem fequitur contdgio,fei ft qud in contagiontbus dduftio accidit, illd fe* 
quitur mdgis,quam origo contagionk ftt.nec ftmiliter omnem putrefdttio 
nem fequitur contdgio,qudmqudm larga fit,€?multibumork,fed eamfo» 
lum in qua femindrid fieripofiint,qu<e cr miftionis fitfortis CT in lcnto* 
re conftitutd.febrium igitur multx drdentifiim* funt,ut qu£ e colerd,fei 
in ftcco conftftentes,e quibus qu* eudporatparticuU,feminarid effe non 
poffunt contagionis in alio,ftue $ miftio earum debdis ftt,ftue $ non aihe 
teant cr agglutinentur propter ftccitatem. dt qu<ecunq; foriidm habct 
putrefattionem cr ccnclufam,itl<e feminaria gignuntad inftrencbs con* 
tdgiones idonea.fordidamautemdicoputrefattionem ,inqua no fitfupet 
ficialis putrcfattio CT euaporato ieius,quod putrefcit,fed profundd CT 
4d totum.condufam autem uoco in qua nonabeunt CT exhalant qux eud* 
porantpirticulx,fei quoiammoio conclufebcne a: diu agitantur CTmi* 
fcentur 3 lentoremautemhabentes.ficenim V fortvs fit miftiocr gluti* 
ncfajenes autem dppdret contdgioft morbiprtcipuefebres t quxcu^ con* 



DE CONTAGIONE 

tdgiofe funt y propter id^profunia fit putrefdftio,in quimultumhtmidz 
cudpordt,quod tum leittorem inducit,tuet acrimoniam hebetat. \n quibue 
autcmacume crdrdormultusfentitur,inijs fuperficiales nugispdrticu* 
U euaporant calid* er sicc£,proptcr quod ncc contagioftjunt. 

ln quo conuenit cum uencnts contagh,*? in quo 
differat* Cap. li. 

COnueniunt autem et cognationem quandam cum uencnis habent 
nonnutta; contagiones,quoniam sicut iUainimicicia quadafrau* 
dulentehtentiaperduntanimalet corpetunt,itaet cotaghncs 
qutdamfaccre foletit.propter quoduenenofas folemus quafdam 
febrium appcUare.difjirunt aut interfe non pdrum,q> uenena nec proprie 
putrefaccrepojfunt,ncc tale infecundugigncrc,qualc inprimofuit prin 
cipiumcr feminarium.cuius signum cji, $uenenaiiad alios contagiosi 
no funt.caufa ueroiccirco cjl y $ uencnorum eji duplex genus.alia.n.fri* 
ritualiqualitate enecat,qualis cstfcrpentumaximapars et Cathablepha: 
dfrcttM.aliaueromatmaliqmlitateoperdntur.qutigiturptt 
lcs ftccics agunt,corrumpere quidem po[funt,fugando calorem innatum,. 
et triftitiam intolerabile ingerendo .gcnerare aut nihil simile pojfunt,qm 
generatio ois a primis qualitatibus fit.propter quod in ucncnatis nihil tale 
un J faftum uidimus ,quale eft quod a Vipera ct Basilifco cmittitur. eor« 
ucroquspmatcrialemqualitatem operdntur t dlid calidafunt,ut uocat4 
cauftica cr urentia } altafrigida utopium er hyofciamus CT idgenus.ue* 
rum qux calida funt urcntia y omnia in sicco funt cosiftentia y quarc ct cxi4 
rcre magis dptd funt,cjputrefacerc CT contagione m inducere. $ si qu£* 
dam d medicis putrefaftiud dicuntur,hoc tamen impropric dicitur, simpli 
citerenimcauJticafunt.appcUatitautcputrcfaftiua h£c, iUacau{hica t $ 
cauflicacrustam CT uocatamefcaramprius faciunt^uocataueroputrefa* 
ttiuauefiicamprius inducunt y quasi in his calor naturalis cuaporct y sicut 
in ijs qux putrcfcunt.ucrum proprie cauitica CT iUa funt, ut Arfenicum 
Auripigmentum Pythiccampe ct Cantarides qu£putrefaftiua dicuntur. 
Ceterum non putrefaciuntjcd urunt.e qutbus quod euaporat feminarium 
contagtonis ejfc twnpotejl,ut potc siccum. qutigitur uenenorum caliiai 
cr urcntia funt y propter hattc caufm contagiofa non funt, qux uero fri* 
gidd cr (tupefactiudfunt,piitrefaccrcquoquenonfolcnt y quare ncq; h£c 
contagion*minferre.\tdigiturdifjiruntqu£ contagiofa funt d uenenis » 



w i I B B JR. I» (l ;f 
T)f alijs difjvrentiis contagionvs. Cdp. 1 2. 



SVpcrcft nunc ut dc difftrentijs alijs proftquamur dc carum causk* 
ncquccnimomnes uno modo contaghnes fe habent.ali£ in nobis 
primo fiunt generantur in aliquo,mox ab tUo in Aium tram 
fcunt,alt£ extrinfecusprimo ueniunt , CT faft£ dc uno in aiium 
propagantur, cr ali£ per fumm.t errant, cr uix cutim carpunt,xli£ foli* 
diorx occupant,alt£ cr interm,CT alitomnia tam interna, qukmextcr* 
na . qu^dam porrb promptiftime inbxrcnt, cr afficiunt, qu^ixm ferius, 
V alU fe ftatim mamftftant,ali£ non niji longe poft . ahqu£ ad b£c le* 
txles funt,aliqu£ sine uUouit£ periculo . omnes autem in uiuo corpore 
nxt£ inftftionem iiffcminire,in mortuo non. cr corporum alia fufcipiunt 
fdciUime,dliidut nunquam,aut cumdfficultatc. undc er illui qu^ripo* 
teft utrumpestilcntijs dffuefcere poftimus, ficuti uenenis. 

I/i nobis igitur primooriri feminxria contagionummaniftftum eft, non 
folumifcabie dchoribusphthifi,fedinfebribus etixm,qu£ peftiftr£ di* 
cuntur . cdufd e& , qubd in nobis cr humoribus notiris putrefxftioncs 
fieri nihil prohibet ,qu£ CT fordid£ fint , cr conclufc ,d qutbus fe* 
minaria iUafiant,qu£tumlenta,tum cr jbrtis miftionis ftnt . h£cautem 
contagioncs inftrrc,diftum eft fuprd,ac in dliquoprimo ita fieripoffe,nc* 
tnodubitdt . iUud fbrtdffe dubiumeffc poffet, utrum Cr tfl fecundo quiafm 
ficitur,contingat ftmilitcr fordida cr concluft putrefaftio, dnnon . ft 
enim non contingit ,quomodo in ed nouafeminaria fiunt, qu£ tertium ali* 
queminficcrepoftint. at ft contingit,aquonam fit,qudndocdufe c£dcm 
in fecunio non funt,qu£ in primo fuere , fi quidem in primo cdufe fue* 
runt obitruftioncs,plenituio cr malitia humorum er ftmilia. in fecundo 
ttutem nihtlhorumdieffe necef]eeft,quandouidemus tempcrato ZTpro* 
hc fanoexiftcntcaliquo concipere tamcn ab alio contagioncm, folis femi* 
narijs fufficientibus inftrre. Dicendum igitur cr infecundo fordidamac 
conclufamputrefaftioncm fieri,fordidam quidcm,quoniamprofunde cor* 
rumpitur 3 quod a feminarijs recipit putrcfxftioncm,propter multam inbe 
fione et dftionem corum atq; analogia.talis dttt ct conclufa eft,ppmultdm 
eudpordtioncm,quc fit.a^ et ft non tdlis pcrfe effet,nihiltamenrefrrtdum 
profu ndd acc iddt. omnino. n . tale in fecudofuit,qualc in primo prtncipium 
CT feminariumeft,quoniamdiftum cftcam feminarijs ineffeuim, ut ftbi 
fimdepropagare, cr gignerc pofiint,ftcuti CT ftiritus faciunt . in primo 
igit ur uufefucrunt ft£,qu c pap im folent putrcftftiones in nobisfxccre 



DE CONTAGIONE 

cbfiruftioncs plenituiines CT humorumprduitdtes,dquibusfafta putre* 
fdftio fordida cr conclufa plurimum,dccidit inde fcminaria endfci,qudf 
dpta jint inalium contagionem transftrre,fiue in eo fuerint cdufx cr di* 
ff>ofitioncs,qu£ inprimo fuere,fiue non,quare analogum humorem naft^ 
in fccundum Cr tertium CT alios contagionem apportant . Quod uero 
(tt extrinfecus quoq ; tn nos ueniant principia et fcminarid contagionum, 
CTin nobis nonprtmofidnt,fimiliter,quoque manifejium eft,quonidm fe* 
pe uidemui populariter uagantes morbos,quas epidemias uocant, quorum 
alij communesquidem pluribus aut ciuitatibus,aut regiontbus funt,fed 
non contagiofi,qui comunes tantu dicuntur.alij uero etia contagio (i, tdeft 
quifemelinunoconceptiabfy aeris diftofitione iUa communi,contagio* 
nem in al\um transftrnnt,at(^ hi non communes tantum dicuntur, fcd con 
tagiofifimul^qualesfuntpejlilentix^utiea qux circum Grxciamuagatd 
c&tdc qua Thucidides fcrtbtt,CT qualcs iUx^qux no&rk annis apparue» 
ve in I talia ab alijs lenttculx,ab alijs punfttcuid appeUatx.reftremui etia 
infolitam anni. ic i ^.contagionemqux inboues folum irrepfit uifa pri* 
mo circa Foroiulienfemtraftum,mox fenfim cr ad Euganeos delata atcfc 
inde inagrum noftrum.abftinebat primobcs a cibo fine caufaalia mani* 
fiftd.jfreftdnttbui autem in ora eorumbubulcis, dfteritas quxddm cr par 
uxpuhulxpercipiebanturinpalatoCJ oretoto,feparare protenm inft* 
ftumoportebat arcliquo armcnto, alio qut totum inficiebatur . Paulatim 
labes illd defcendebat in armos, crinde ad pedes,ac quibus ea permutatio 
fiebat,fanabanturfere omnes. qutbus autem non fiebat,plurimapars inte 
ribat. Harum ergo contdgiouum,qux extrinfetui ueniut, potifiima caufd 
e(t aer,quamquam ex aquis cr paludtbus,Cr alijs nihilprohibct eucnire. 
dptifiimus autemefl der,tumqubd faciUime O proprias cr alienas infc* 
ftionesconcipit,tum^necejpirioeoutimur ad uitam,fed iUud maxime 
dduertendum e{t,quod aer interdualterat folum calefaciendo,infiigidan 
do, bumeftando,cr exficcando, tntcrdum non folum alterat,fed cr ua* 
pores extraneos innosimmittitjnterdum non uapores simplices,fcd CV 
feminaria contagionum. dtffvrt autem feminarmm contagtonk a uapere 
simplici,$ uapor alterabtle fatvs eft corpws ,mistioncm nonhabcns ftrtcm 
inlentore,qudleeJtfeminarium. cocurrunt tamen uapores innos impor* 
tdtimultipliciter adpmrefaftiones qux fiunt.primoenim CT cbitruunt M 
ieinde CT locum habent altenx calidttatis CT bumiditatis,tum CTimmifti 
humortbus tnamabiles iUos reddunt cr ingratos membris,unde CT refpu* 
Htttur etrelinquuntur anatura^ac sicputrefcunt.fcminariaucro nonfo* 

Utm 



tum h£cfaciunt,fedmdximcfaciunt,dc ftmul Cfconfimilid flbialiaceu 
fobolem procrednt, qu£ dd alium deUu contdgionem inferunt . Si igitur 
uapores fimplices in nos aer importet,non iam contagio cft,nec a-gritudo 
perfecontagiofa,niftprofundd er ccnclufaputrefattio fiat,quxnecfimi* 
liter fi ad dcrem comparetur, contagio dicitur, quoniam non efl conftmilis 
in utroq* in{eftio 3 fed ftadalium comparetur 3 qui fecundus flt,W tertius, 
CT quartusjam contagio dicitur,ejr a>gritudo contagiofa . ft ueroab aere 
feminaria ftatim immittantur contagionis in aliquem primum, et contagia 
diciturabaereaccepta, cr adaliumaptdejt tranftre.idem enim uitium 
CT aer paffus eft, quod cr itte,cui ittatum eft . idem er de terra cr aqua 
dicatur,nam er ipfa interdum uapores folos in nos transftrunt ,interdunt 
cr feminaria ipfa contagionum.quibus autem de caufts tumaer, tum aqua 
ey alia inficiantur, cr modofcminaria coirtagionum concipiant, modo ua 
pores extraneos , cr modo alterent folum,recipiendum eft nobis uti 
notum.lttud fortaffe magis deflderaretur , utrum a caelo cr fyderibus 
eontagiones uUceperfe depcndc.tnt,quando aftrologi ficpe quofddm fu* 
turosmorbos CT Epidemias pradicunt , quemadmodum Syphilidem flue 
Gallicum uocatum morbum prxdixifte ipfos conftat multo antequam appa 
ruiffet . fed certe(quando nihil a cotlo huc demitti poteft y quodproxime 
tangat)mfifpiritualcaliquodfculumcn,fcutalc dliud/fiddea rcfticia* 
mus,qu£fupr«.dea(tionibus jpiritualiumdiftd funt,uidebimus d ccelonul 
las contagiones perfe fieripoffe.pcr accidens dutem nihtlprobibet, quaf* 
dam ab ipfo fieri,dcpnedici ctim ab attrologfs poffe,quifcientcs ea quat 
*fyderibusperfeutpluriuumfiunt,poffiwtfimul<cr ittd prd-uidere quat 
per dccidenscum illis.,ut plurimum coniunguntur.poffunt autem perfe fy 
derd cdlefdcere,dd calefaftionem autem fequitur et tuporum plurima ex 
gquis etterriscleuatio 3 quimox uarias ctdiuerftf corruptionesefficiant, 
modonouas,modo confuetds,modomagn.is,prout ej-fyderum conftitutio* 
nesfehabent.lgiturhasconfldcrantcsdtlrologiac dofti, qu<e apportare 
folent,pra>nuntiant effrclus,quiquamquamperdccidcsdfydcrtbus fiunt, 
utplurimum tdmen concomitantur ea,quxperfe fiunt.mhil enim prohibet 
qu£damperaccidenseffe,0-utplurimumeffe.aptiftimatautem funt ai 
magna cr twuaproducenda ittdtfydcrumconslitutiones, in quibus plures 
Planetaruminunum coeunt ,pr<efertim fub infigmbus aliquibm earum 
ftettarum,qua> fixtdicuntur.raro enim fit, ut quum eiufmvdi conuentm 
fiunt,notabilem aliquem partum CT portentum non cddM, fel de hH pk* 
td fbrtaffe opcrteret dicerc ♦ 



DE CQNTAGIONE 

terfummddute errdtit fcdbics y porrigo y pdpuU y lcprd CT circd cdput 
dchores aree ophiafis cr idgenus.borum autemomnium femindrid craf 
fiordV minus dcrid^ queintinu petunt. h£c enim fuhtdiord funt, CT 
ncrid mdgis y cr ddfpiritnalu magis dnalogd.corumdutcm qu£ in fummo 
infidentydlid fummam cutim tentdnt y dlid profundtus immerguntur,qut in 
dcnfiorinuterid funt y qiules jphdceli CT efiiomeni CT cdrbunculi,et ele= 
pbdntid,cr fyphilis morbus,V idgenus. Cito dutem dfficiunt, qu£cun<fc 
femindriorum in dcrimonia multd confittunt y et fubtilid funt, prtfertim p 
anhelitum cor pctcntid,quorum dndhgid eft ad fpiritus dut dd fubtiliores 
bumorum.dt quorum materiddenfior efi y cr dndlogd dd humores crdfiio* 
rcs,cd tdrde ferpunt y ut f yphilis er rabics .mortuuautem animal contdge 
tdm no ferudtjqudtenebdtur uiuens. quonum femiiuru contagionis iuu 
cumcdloreinnatoextinttdfunt.pdrdtiorduerofunt ddcontdgiones cor* 
pord,dd eas quidem,qu£primo innobii fiunt, immundd quidem cr ualde 
bumidd ct cdrnis ac firdminum conStipdtorum. ddeas ueroqu* cxtrinfe* 
cus ueniunt pdrdtiotd funt, qutfirdmind dpertd er Uxd babcnt y cdlida 
autem CT humidi.difficultcr dutcm recipiunt ct ferius,quibusfrigidd eft, 
erficcd denfdcfr corporis conftitutio.propter quod fcnes er dnicul <c mi» 
nwi corripiuntur y q iuuenes.dttendend£ tdmen funt dnalogit contagionu. 
qux unum mdgis q dlium tcntdnt .minus item recipiunt y quipcr ocium uU 
trn trdducunt,5 ucgetes CT negotiatorcs . quosdam porro uidimus y qui 
in meiijspeftilentijs uerfdntesfecurieffe confucucrc, dequibus qu&dm 
fuolocodiccnw,cr utrum confuefccn peftilenttjs pofiimui . 

T>e fignii contdgionum. Cdp. 13. 

SVnt dutem et indicid contdgionumfud y quorum alid pr£nuntid funt 
futurdrum y dlia pr^fcntes moftrdnt,dc corum qu£pr£nuntia dicun 
tur y dliddccclofummuntur y dliddbdcre y dliddb ijs,qu£ circdttrm 
rdscr dquat funt y quorumqu£ddmutplurimum uerdcu funt,ali4 
f^pe.qudre ncc per omnia prognoiticdri nifiprobdbiliter, licct . In coc* 
U igiturquum eorum fyderum y quipldnet£ dtcuntur, uiies undm in pdr* 
tcm plurtsconuenire,ut fcpe acciiitplures y dutfeptcntrioiulesfieri,dut 
Aukraitsjitc nonet coniungictUm inuiccni y tum fcito in ed pdrte muta* 
tienesmdgnMcircdterrdsfitturat.dcprimum quidem bumiditdtes plu* 
tintds fubUtis udporibus multis e terrd cr aquii,mox ficcitdtes non pdr* 
um confccu:iirM,confumptiMdniemudporibi<i cr exuttionc circd ter* 



f<M Cr dcremfaftd.hxcdutem folent CT putrefdfthnes dppdridre,(fubi 
ficoniunftiofyierumiUorum fu plurtum quiiem fub maioribus edrum, 
que fixx- iicuntur,tumW prxiicere potes infignem aliquamportenii 
contdgionem.funt porrb cr ajpeftus quiiampUnetarum,qutbus a&rono* 
mihxc portenta trtbuunt,qui necomninonegligeniifunt,necfcmpertin 
mcnii. cx dercporrbfuaquoq ; iniicia haberi folent ,ac primum quum 
multxcrebrxq; incenfiones iUx apparent,que infupremdregione e uo* 
cdto hypocaumate fiunt , ut cdientid fyierd comctx trabes xges CT 
iigenus,p utrefaftionem circd terramfierio&eniunt. omnia enim hxce 
fomite unftuofo cr lento fiunt.hoc autem moftrat uapores,qui aterra toi 
luntur,talesquoque ext(iere,quodpotifiimum circdputrefaftiones con* 
tingit.notareprxtereacportct,cr alias infirioris aeris con&itutioneSt 
neque enim fine fufpictone efi, quum aut duftri plurimi perflarint, er iitt 
incubuerint,dut cdligines quafidm prxter moium certam regionem ui* 
deris occupare, er flfufcws et ueluti puluerulentus aer folem iiu triflem 
reiiiierit.tum uero ttbi maxime cauenium erit,quum uentos quofidm 
fuerisconfricatusex earegioneperfirri,ubi pefitlentia graffetur . noi 
folumautemtimeniumtibi fitjfeifugienium^quum eaquxfub iiuo po* 
nuntur,ut obfonia C 3 " lintea,et ii genus,marcoremqueniam etfitumcon 
trahunt.fei cr aqux quoc^ fud fignd iant,quum inuniantflumind cr iin 
reflagnant.quumlocapaluiofacxnofaq; reltnquuntur . quum maria pin 
fces emortuosplures in littortbus icponunt. Terra quoque ubiplurimam 
jnfeftorumgenerationemprofirt,putrefaftiones conceptas nuntiat. qux 
nifi totx in ed ammxlia abfumptx fuerint,contagiones fube ffe ieclarant, 
potifUmum autem iflhxc porteniuntlocustx ,quarum fiepe inmmera* 
bila ac penc infinita generatio fit,hocautem nvn folum mo&rat md* 
gnamputrefiftionemprxcefitjfe,fei fepe nouam facit .tolluntur enim 
quafi exercitus ingens,cr in certas euolant regiones, quxs ubi late ie* 
populatx funt,iUic fepe commoriuntur,unde mox immcnft corruptio fe* 
quitur.qualem in Africa contigifjelegimus anno. 118. ielatvs ad litto* 
ralocufiis incredtbtli numero,atque ibi emortuis . fimiliter CTm GaUiai 
tueniffe anno. Hbq.memorix maniatum efi.ln \talia uero anno. 1478. in 
dgro Fcrrarienfi Mantuano Veronenfi Brixienfiq, er uicinis alijs quum 
ingens increutjfet earum multituio,pdulo poft miferania pefiilentia fecu 
td efi.quoi crannis fuperiortbtts etiam contigiffet,nift iei optimi clemen 
tia et mortaltum curaprcuiitjjet.quotempore tantu eius generis animxn 
tum uiiitmt,qudntudntcd t nun^ uifum futffeputdiulum ej\. quarumpars 




DE CONTAGIONE 

mltdinhuiut fupicrvs \tali£agris refedit,pars uerfusGaUias euolauit 
diebmfeptem nonfufficientibus migrationi tanti exercitus. Idem fcpefa 
ciunt er cadauera ctfcrum in pnelijs.quin er cibi nonnulli funt ,quorum 
ufusfiequensnunc has,nunc lUxi mfecliones producunt ,ai\j Elepbantwn 
alij fcabiem,alij carbunculos,alij alia.mterdum er animalia, quxfub ter 
radegunt,folentnonnuUasinfittionum fignificare,quummulta eorum e 
Utibulk cr proprijs laribus in apertum exeunt. 

Sx-pe exiguus mus 
Auguriumtibi trifledabit,teUurefub ima 
Quem non uUus amor tenuit,fed in aera apertum 
Erupit fcrobibus,uit£q ;j atq; immemor ufus, 
Etparuos natos V dulcia tefta reliquit. 
\pfa etiamteUus ceu nbn ignarafuturi 
Quum tremit,atq; intusgrauida fufrirat ab aluo, 
Signadabit. tremuereurbes cr uerticetoto 
Tormidauit A thos,timuitq; fub equore Nereus . 
Quippe crebriterr£ motus cripfl nuntiant cotagionesfuturas^qm exha 
latio,qu£ intus ccncluiitur,non folunoxium quiddamacquirit,fed etiam 
gignitur ex ipfls maxime putrefattionibus,qu£ fub terra fiut. Adh ec et 
cumuides carbunculos multos Vexanthemata etbubones enafci, timere 
quodammodopotes . Fr^fentesuerocontagiones indicant,eas quidem, 
qu£ extrinfecus ueniunt, multitudoeiufdem morbi,tam crftnon quando 
cunojmultieodemlaborant morbo,contagiofa efl £gritudo.ejfe autem 
contagiofam cognofces,crexgenere morbi,et ex ijs,qu£ fequun* 
tur. eas ueroqu£primoinnobisfiunt,contagiof£iie flnt an 
non,cognofces flmiliter cr ex genere morbi, CT ex 
bH quc fequuntur.fed iam de contagionequid flt, 
CT quo patto fiat, cr quibus principijs et 
quc fint contagionumdiflvrenti£ 9 
ct caufie, tum et qu£ flnt ea • 
rumflgna communiain 
uniuerfum di* 
fium hacte» 
nus fatic 



3* 

DE MORBIS CONTAGIOSIS 



JLIBER SECVNDVS. 
Deftbribus contagiofis. Cap. i. 

D HAEC confequens ejfe uidctur ,utde fingulis 
contagiofts morbis,quinobis cogniti funt,agamus,qui 
fint, cr quibus de caufis ftant, cr quomodo dtffcrant 
interfe,ab iis incipientes,quorum cognitioneceffaria 
magis uidetur.tales autem funt febres, que in conta* 
gione consijiunt.de quibus tanto accuratius e&agen* 
dum y quanto plures earum noua inusitattq; annis no* 
flris apparuere. in uniuerfum autem de omnibus pauca quidem a maiorh* 
bus noftris pro tanto negotio litteris mandata funt . quid autem simpU* 
citer sit flbris crquomodo fiat in prtfentiarum nobiseflfupponendum. 

Contagioft autem uocantur non qu^cunq; uicinum cr contiguum /?«« 
tnorcm poflimt inficere,fed illxt folum qux in alium consimilem inftrre in 
fcttioncm ualent , CT qux dittafeminaria contagionis perfe includunt. 
Harum uero qu£ contagiofe dicuntur,ali£ peflilentes uocantur,ali£ non 
pe flilentes, CT peflilentum qutdam simpliciter peflilentes funt, quxiam 
mlign* tantum appeUantur,quasi mcdi* inter peflilentes, cr nonpefli* 
lentes.quippe contagiofarumfebrium, quxdam utplurimufalubresfunt, 
quxdam ut plurimum perdentes, qutdam uero partim falubres partim 
perdentes,a quibus multi quidem euadunt ,multiuero pereunt . in dubio 
quiplures sint,quales qu£ lenticuU dicuntur. 

TteuarioliscrmorbiUis. Cap. i. 

EK go dc iis contagiosis primo e agendum,qu£ tam cr jj conta- 
giofcfunt^peflilentestamennon appeUantur,q, maioriex parte 
filubressint.tales autem uidentur iUc quaxqui arabulibros tran* 
{tulereVarioUs cr Morbillosuocant . peruariolas inteUigentes 
eas quam cr uulgus uaroUasuocatex similitudine arbitror puftuUrum, 
<juiuaridicuntur.permorbiUosautem,casquas uulgusflrfas nuncupat, 
afcruorcfbrtajfcdiftas.Deiisautcmgrtcinon uidenturfub alio egiffe 
nomine 5 e xantbermm, Juoi notncn V mim ttiam apui ipfos xe$t* 




DE MOR, CONTAGIOSIS 

ritur .eontinguntig\turciufmodifebres prxcipue pueris rdrouirk r<t* 
rijume fenibus .uidcntur autent CT omnibus femel in uitd dut dccidere 3 dut 
nptt effe,qu£dcciddnt,nifipr<ecox mors hominem toUut.no ftcilc dutem 
dignofcuntur ddeffe,priusqudmpu&ulf ipfe mdlumproddnt.flgnd tamett 
qudtddm prtcedunt ex qu\bus fujpicio ejfe potett, ciufmodi dffuturdm ft* 
brem,dcprimumquumuidespopuldriterquoddmmodo uagarigenusid ft 
brium,pucr dutcmcft ,quiftbrit,tumfufpicari potes communiiUo tcncri 
morbo,ncccffdrium tdmcn non cft,qudre cr dlid fignd fteftdto, fi conuer 
fxtus eft cum dlio dfjvfto,fi luccnt oculi,fidorfitm confrdftum fentitur, fl 
fdcics rubet.febris dutem continetcr djftigit, morofdrquidem mdgis qukm 
p\orddx.h<ec cnim primum indicid dppdrcnt.tum intcrrogd nunquid alias 
fcnferit ciufmodi ftbrem,quc folct exdnthemata illd dpportdre.rdro cnim 
fit,ut quifcmel afjvftusfuit,denuo etidm pdtidtur. tumuidc fl quid d nd* 
turdddcutim pcU\tur,ndmut plurimumcircd qudrtum diem, dut pdulo 
poft,dppdrcre folcnt primum quidcm fpdrfe quxdam ceu nucuU ruben* 
tes,mox mdniftttius inpuftulds concrefcuntjnterdumhumidiores CTud* 
ris fimilesjnterdum ficciores CT fimiles ij< cxanthcmdiibui, qu£ ex cd* 
lorefolentpueriseucnire,quds uulgus fujjvrfurds uocdt.Vtrtq; mox tc* 
nuiqudddmpituitdZ? fdnic rcplentur,dc per ipfds foluitur agritudo, 
fdciUime quidempucris,dtfficilius dutemgrdndioribus. proptcrquod md* 
ires optare folent febrcshdfce filijs dduenirc quum tencrdin <etdte funt„ 
Xontagiof£\giturfunt,quonidmquod cxhdldt in putrefdftionc lentum 
•aimodum e)l,cr femindrium contxgionis in dlterum, eo pdfto quo in alijs 
Jieri diximus. mdiori dutcm ex pdrte filubres funt,quonidm ebulitio hec 
pitrijicitfhquicddm fdnguinis eft. ncque cmm contemnenii junt , qui di* 
^cuntinjctticnem a Jjngtiinc menitruo contrdftdm in utero mdtris,fecerni 
per ciufmodi ebulitionem er putrefaftioncm cius,dc fic deftcdri fangm* 
nem per qudriddm qudfi crifim d ndturd fxftdm.propter quam cdu fam om* 
nes jtrt hunc dffvttum patimur ,quonid omnes edm infeftionem menftrud* 
lcm deferimus d uentrc mdtris.qud de cdufx non perdit, ut plurimum fc* 
bris hxc perfe,fed purgdt mdgis.pu eris uero bcnignior eft, q ddultis .quo 
nidmfiquiper jetatc tenerdm edin fanguinis infeftionem non expurgdnt 3 
fignumeft ejfe mdle idoneam fepdrdruquare mox quum ingrandiori £ta 
tc ftt fepaxdtio iUd,contingitqmdem ui multd,et afjiigit mdgis. mtnus au* 
tcm quum moUior eft fanguis, GT aptior ut fepdrctur ab eo Labes tUd, ob td 
ctidm quumfemel dccepit non rcucrti prttereu folet, qucniam fecrcta 
idmfitinfeftio t uifd tdmcnqudndo<lue fuit bis <tcccjifie,qu\bus fcUicet 



• 



LIBER II, 40 
prlus non exdtte fecreti fuiffet. Si igitur fanguis pitu ito jior fujustuU 
Htrifbrmes fiunt albtsotundcc, mucorc quoiam plenx . si uero biliosior - J 

extitcrit, puftult sicciores erumpunt. analo^ia autem eius contap joniis/ Af2**h fffl 
dd eam ftnguinis fuoerfiuitatem eft qux e menjtruo fan^u ine cont raftq j £7 
fuit.quareai eos jolum analogaejt h£c mjcttio, quibus purificatio fan* 
guinis non ejl fatta.propter quoincc omnes inftcit 3 tiec humores omnes, 
nec plura de his dicantur. 

DcpeMcntibusfcbribus. Cap. 3. 

NVrtc de pcftilcntibus uocatis profequamur } quarum ali£ } ut 
plttrimum pcrdunt uere pefiilentes uocat£ } ali* multos folum 
perdunt } malign£ appcUat£ } communi autcm uocabulo omv.es 
pefiilentes nuncupari folent.de qmbus dccuratifiimc perqui* 
rendum efi.omnes cnim peculiarem quandam CT rationem 3 et curationem 
babere cxi$imant.qu£ autempecularis ratio sitnondum pUne ajtigna* 
tum uideo . quidambreui fefe abhac dtfficultate explicantes ad occultas 
proprictatesrccurrunt . dc quomultain fuperioribusdittafunt, quxhic 
non alitcr repetentur } tanquam nihil diccntibus et docentibus, qui difficul 
tdtcs propositasper ignota foluerc (iuicnt.Galenus uero interdum uide» 
turdicercpejiilentcsfibreshabere quandam ucnenositatem } cr per hoc 
dif]vrredbdlijs,interium peculidrc ijs ineffe } utputrefattio circd cor sit, 
quandocfe quidem in fubStantia eius,quando<^ in contentis. dequo rettum 
t ft rationem habcre.nam quid sit ucncnositas lUa non declarat Galenus, 
Vutrum ueram uenenositatem inteUigat } an magis afiimilationem quan* 
dam interficiendi.q, si ueram ucnenositatem intcUigit oportcbat dicere 
in quo consifieret.uenend.n.dutp mdteridles qualitdtes dut per jfciritua* 
lesnccat. quod uero dicit peculidre effe his ftbribus y ut aut cordis jubjian 
tiamputrefaciant } aut contenta } rurfusdubitationcm nonparuam habet. 
^ua derc MONTANVS ciuis notver primarius iam CT nunq fatit 
Uudatus in rc mcdkd } cr in quem si pytbagcrice loqui licct, Gdlem ani* 
vtd migraffe uidetur } [ubtilitcr quide multd differuit pro Galeni placitis , 
quantum quiiem uidere potui ex fcriptis quibufdam, qtt£ fub eo orditu* 
riam medicine Fdtauij legente ab auditoribus notdta CT Uttcris mandaU 
fucrc.qux qun forte ad manus noftras tumpcruenifict, quu CT ipfe de bm 
fce fcbribus fcriberem,fufrcnfum me ddmoiureddidere,quucgoalU uU 
fbrtefortun* wedcre.tMmu inceptis nosxris^sijUxc uoluiji^nQnfolum 



DE MOR. CONTAC5I05I5 

timor 6boriebatur,quomodc m ihi ipfe con fiderem deuianti ab eorum catlt, 
fed CT rem ualde arrogantem uidebar aggredi,qui cr a primo Galeno cr 
aSecundodijfentireauderem.quocirca quu quufidecreuiffem retrafta* 
re qutcunq, de cd materia fcripfiffem,rem tamen cum quibufdam amicis 
communicaui,qui ingenue confulentes perfuaferunt , qua* ego iam fcripfif 
fcm,tamet fi uidercntur nouo caUe procedere, emittendatamen effe non 
per ajfcrtionemaliquam,fcd utiprcblemmata magis.qua> igitur R O N* 
T A N V S nofter ex Galeniplacitis tradit,h£cftre funt . 
tebres qu£ peftiftra: uocjtur difjvrre ab dlijs,qu<e in putrefaftione confl 
&unt,$ peftilentuputrcfaftio uel in fubstatiacordis fit,uelincontentfs. 
inalijs uero iam necputrefafta effe cordvs fubstantia,nec cotenta.transn 
tnitti quidem adcor uaporesputridos,atqiaccendere tucor,tum cotenta. 
putrefacerc aut non.fy ficoueniant, utputrefaciantjamfebrem peftiUn 
tem effe , porrb peftilentcm omnem ftbrem hefticam etiam effe,fiquidem 
fafta putrefaftione in corde autcontentis,fieri non poffe, ut iam confirma 
ta non fit,atq^ hincitU contingcrc,qu* in peftiftris apparentftbribus,no 
fentire fcilicet tgrum fc febrirc,pulfus non magnos, non citatos percipi, 
maxima mortalium partem perire.couenireautempeftUentcs frbrespar* 
tim cumputridispartim cum hefticis,cum putridis quidem,quia omnino ft 
breshac aputredine pendcnt,cumhefticis uero,quia iam confirmata fit 
febris,uerum neq; fimpliciterhefticas dici deberc,ncc fimpliciter putri* 
dds,fcdpeftilenteshcfticds CTputridas . Vcnenofitatemautcmearunon 
aliui effe,qukm gradum putrefaftionis largioris circa cor. 
Atq ; h<ec fere funt,qudt ego fcriptd uidi.qu* fi bene cofidcrentur no par 
uas hntdifjicultates,acprimu$progrejft(s hicno declaratcurpefttlctes 
jebres contagiofc Rnt,quod peculiarequiddam et proprium uidetur cum 
ipfis iungi.prdeterca fiqueratur cur in ijs putrefaftio eft in corde aut con 
tentvSydicere quidem uidentur caufum effe,quod ingens et larga qusdam 
fit putrefaftio,per quam accidit cr cor aut c ontenta infici.fi ucro rurfus 
queraturcur fiat ingens iUaputrefaftio,contingere dicunt cx pra-para* 
tionc hoc eft nimia humiditatc,qu* ud intrinfcca eft,uel extrinfecus ac* 
ccdit.quod ccrte non minorem babet difficultatcm.\nam primo mirum ui* 
detur in deccm miUtbus hominum,qui inpeitilentia pereunt, eam effc pr% 
parationeminommbus,pr£fertimo 9 u\demus innumeros exaftifiime fa* 
nos exiftentes,cr nuUo uitro humorum deprauatos ,concipere tamen con 
tagem iUam ex foia conuerfitione cumpeftilentia ajfvfto , aut ex tUius uc 
frbus.quiinan igitur in bocfccit iUam ingentem putrefaftioncmfquum 

nec 



IIBER II. «I 

ttec obdruftiones ficerint,nec bumiditas dut proprid,dUt ab dere dcquiflm 
ta,quare aliquod aliud prtnciptum afitgnari neceffe eft,quod in caufa flt. 
oportebat prtterea declarari qualis nam effet ea ingens putrefaftio,num 
quantitate ingens er mole,angradu aftionis . nam fl dftione ingens,cur 
ardentiflimx caufones CT furentes non tamen pejiilentes funt : quin imo 
nec iUt,qux ex eruginofa colera funt. fl ueroquantitate ingens eji,quat 
necefiitas erat pon cre cor ipfum putrefieri. poterat enim fufjicere quan* 
titas illd ingensputrefaftionis. hdbec cr illud dubium eft,jiadeoingens 
ejt putrefaftio,cur non fentit xgerfeftbrire,quum alis alwquin minork 
putrefaftionis inflummattonem inducattt,nec recurri ad heftiam poffe ui 
detur,quandomulto antequam bcftica fiat,putrefaftio tlla ingcnsfit, 
imocaufxcurbeftica fiat 3 efl putrefaftio circacor,iUam autemfacit in* 
gens putrefaftio per corpus reliquum.cur ergo prius non fentitur, quam 
heftica fafta flt. possremo CT mirum lUud uidetur in hisfiebribus putrc* 
fcerecoraut cr contentd . ftdtim enim uideretur animal perire, quo* 
niam ne xryfipelatatolerarepotejt delicatifitmummembrum. nonperi* 
re autem bominem (tatim mamfeftum eji,fed maiorem partem pefte afft* 
ftorumultra quartum cr fepttmum uiuere,quin imo C? multos euadcre, 
quodcertefieripojfenonuidetur,fifebrisiam heftica confirmata eji. 
Prxtered cur V diU heftictnon funt pejiilentes,quandofibris confir* 
mata efi incorde,ej- ft Uapores putridi circa coradtd uenerunt, ut pof* 
fint facerebefticam cr confirmdtam calidttate in corde, uiienturetum 
pojfeejr putrefactionem facere,aut in ipfo,aut in contentis faltem, qucd 
fi )it,neceffario perire oportere peftilentcs omnes uidetur.atq; hxc funt, 
quxdubitationemfaciuntcirca pofttionemhanc . quare non tacebo qux 
ego prius conceperam,paratus opinionem mutare.fl minut fatisfacere ui* 
debuntur.lnbxrendotgitur ftmdamentk iUis ,qux circa contagionum na= 
turdmiaftafunt,dicopejtitentesfibresab alijs putridis difjvrre inmul* 
tis.primuminprincipiodgentejeinde cr in materia feu modo putrefit» 
ftionis,ac demum in accidentibusprcprijs,qux fequuntur . quippe in alijs 
putridis principia cr caufie putrefaftionis funt,aut obitruftto, aut pleni* 
tudo,aut malitiahumorumin quantitate uelqualit.tte . uoco autem prin* 
< ipta bxc agendt,quia caufie funt cur d caltittate loct putrefiiftio fiat. in 
peftdentibus autemjebribiis,rtullum horum perfe caufa efi,CTprincipium 
putrefaftionis.poffunt enim effe in altquo menfurate humores, poteft abef 
fe omnis obftruftio,omnis ptenitudo,pejlilentid tamenab alioconcipt. 
oportet igitur ejfe aliud prtncipium perfe eius contdgis.nihd quidem pro* 

lucdft* L 



DE MQR. CONTAGIOMS 

hibetquandctf; Cr difrofitiones adeffe,fedsecidunt quidem quantum 
ad id quodperfeagit.tqueenim putrefadio fit ,fiuc adfint , fiue non,quin 
imoilludfieripotejt y uttn aliquo prxparatumfit, itit pbtcgma y aut co- 
lera ut putrefcaitt ex pra'dtftis prmapys,minus tamen corripkntur a 
eontagione,quamhumor aLius, qucdanalogianonfitad tllos . cjuare nec 
omnes putrefaftioncs,qua' circaterras cr aerem fittnt y etiamdiJponunt 
ad cam y qu£ circapeftem uerfatur,fed certx folum. fi igitur reftc tradi* 
tafunt y qu£decontagioneanobis funtdifta,principia quidem contagio* 
numperfe funt femin.iria ipfa y de quwum natura tanta turrata funt y quai 
quidcmtametfi communi quodamprmapio cum uaporibus cr bcicalidt* 
tate conucmunt tn agendo, peculiarem tamen ^uandam fortita naturam 
funt y zr rattonemputrefacicndi. inprimis emm dtximtts babere ea uim 
CT aftioncm multam y tum cr miittonem fvrtem cr claboratam, nec non et 
mi&ioncm in lentore conftitutam, ac demum non materialem folum antipa 
thiam ad calorem naturalem cr adanimamipfxmjed cr friritualem.hcc 
igiturquumitafe habeant,longe diuerfam putrefaftionem ab alijs fa* 
dunt.fi quidem in alijsfuperficialis quodammodo fit putrefaftio, non pro 
funda,et fordida, in bis autem profundtfitma et ad partes uel penitifitmas 
eius quodputrefit. quodquide iccirco accidit^primoo^ fcminaria non par 
U£ a&ionis funt,quemadmodum fimpliccs uaporcs,fed longe maioris, pro 
pterf7rtemmi$tionem,propter quamnec ctto cr facile alterantur,fed 
perftant CT aftionem continuant.propter lentorem autem agglutinantur 
ualde iUibum^ri,ad quem babent analcgiam.in quemincumbentia.citodif 
foluunt,aftiuamultumquum fint V bumida,adquodnon parum adiuuat 
ftiritualis antipathia,quc naturalem caloremfugat et propeUit,a quo de* 
jittutus kumor citocontrabit putrefaftionemprofundam,fit etiam putre* 
faftio ida non profunda folum,fed cr ualie larga,hoc cft multarum par* 
tium,quoniam femtnaria hinc inie difrcrfa funt, cr h<ec alia ceu fobolem 
generat, itta alia.refte igitur dicebat MonUnus magnamputrefaftionem 
in peftilentibus febribus fieri,fed rationem non dedit perfe id facientem, 
4pignans bumiditatcm contraftamCrprtparantcm.Diffvrunt prxterea. 
bfcfebrcs ab alijs putridis in accidentibus proprtjs . ad has enim fequitur 
cffe contagiofxs ad alium.cuius caufa ajiigturt non aliter poteft,q pcr rt 
iioncmfeminariorum, quatadaltumdclatatale infecitndo facumt, quale 
in primo fuit.q, fi peftdens aliquafebrif primo in ncbis fiat, nun$ tamen 
tjfepcStilentemdicimus, nifitumquum femtiuria contagtcnvs iamfaftt 
futttjqture aipe >;ft,fafta:n cjfeftbrm cxfamntrijs,ct aptam cjfe ex iji 



LIBER II. 4t 

fteri^atcji ed pfc inclu iere. fi igitur licet pejlilentem febrem diffinire. dim 
cemas effc febrem fordtd£ CTprofund* putrefacltonis inclndatte femina 
ru acutijitme cotagtonis perfe.pp quod et letalir ejl, et ad altucotagiofa. 
gtcfc hec perfe ratio ejl peJUlentnjtbris y non aiit $ uel cor,u cl contenta in 
eoptttrefcant.ntbtl qutdemprohibet y et ai illa putrefactionem dcfirri,py e 
fertim fi analogta ad iUa fit.fed fiue hoc fit y flue non y razto non eji hxc pe* 
fits y fed fbrtc ratiouebementioris peflis y CT cttius interjicientis.quod au* 
tem perje ejl et( ut atunt) furmale y cft ejfejibremperfe includentem femi 
narucontagionis letalis . propter quam caufam qu£ e uenenis fiunt fe* 
bres letales quidem funt y fednon pejbilentes y quomam contagtof* non 
funt.carent enim eo quod formale ejl y er perfe ratio pcjltlenttx. 

De diflrrcntijs peftilentum fibrium y cr accidentibus earum. Cap. 4, 

V * » w< I % 1 JlftllMiV «J ♦ C * W7r*^fc • ^*OrH» * M M < ** ^****j**»**> *W»»| " ■ • ■ ' **' ^ * *•* .»^^ \ 

^r^Bstilentum uero febrium ali£ cxtrinfccus in nos ucniunt, ali* in 
I J nobis primo fiunt,ali£omnes pcrdunt y alt£ maiorem partem y ali* 
■;1 multos folum . diuerfaporro ejl earum analogia er admiranda. 

qu£dam *i funguinempr£ctpue analog£ funt, quxdam ad cole* 
ram y qu£dam cr:adkumores altos y aii* promtfcuead omnes, cr ahxai 
fyiritus foios y aut ad tpfos mxxtme y Cr qutdam citijttmeperdunt y qu£m 
dam ferius . extrinfecus ueniunt, quorum fcminartaprtus conceptafunt, 
aut tn aere y autterra cr alijs . oportetautem CT eaprius corrupta fkifi 
fc y fiproprtecomagto dtcendaejl . dtco autem femtnaria , non uapores 
fimpltces , multum cnim dtfjvrt ( utdtximus ) inter femmarta cr uapo* 
res r Xnnobvsautemprmio fiunt,qu£ ecommimibus qutdem caufis cum 
dlijsorigtncmhabent ,ut plenitudtne obftruttiontbus CT bumorum mali* 
tu . uerumputrefiftto CT fdrdtda eji, CT conclufa , eiufmoit autem ut 
inca femtnaria jiant contagionis perniciofe . nibil entm prokibct fe* 
petalemtn aliquoprtmo fieri y mox ab tllo tn alios imporUri . omnes 
AUtcm perdunt ,qu£ adfrirttus cr fyirtcualia analogiam habent t ma* 
xme qu£ extrtnfecus ueniunt per anhelttum attrafta: contages . ma* 
iorem uero partem perimunt t qu£ ad acutos bumores attalog* funt, 
pr^ferttm ji CT ipfcextrinfccuA apportentur. multos autem folum, 
qu£ ad craiUorcs humores rattonem babent . quo autcm modo cr qut* 
bus de caujisdtuerfe fint analogU earumjupraquiiemdemostratum 
untuerfaltter futt . quare nunc non aliter repetendum erit . 

Sed iam de accidenttbus carumdicatur ,qu4tenus ftgna cr noticU 



E>E MOR. CONTAGIOSlS 

f drum hdberipoftint.primum ergo quodperfe hxs frbres fequitur,efteffe 
contxgiofas ,quod cr mdximum ej} earumftgnum. quod yuoniam non fem 
perdaturuiderepojfe,dlia pgnx dtteniendd funt, commune dutem eft 
omnibus fere,per initit omnid utderi ualde phcidd. itd ut uix ftbrire exi* 
ftimctur,quinihilominus Idtentempeftemconcepit.pulfus urfntcL id xt* 
tc(lantur,fed itd tdmen utperitum non Uteant . per proceffum porro tx* 
metfifua funt dugumentd tota,txmenp fe febris pltcida uidetur CrlenPs, 
cxlortaftumordaxnoneftjntrorfumuero morofus mxgis,qu\m dcri* 
percipitur.quippe interrogati ,qui tgrotant num ftbrixnt, non ftbrire fe 
dtcunt,fedtdmen inangu&tdquddam uerftrt.decubitus fupinm eftjor* 
fumperindeacuerberati,anhelitus folitolongior,pulfus non citxtus, nott 
dltuSyfedprtjfusmdgiscr uix audens fe atroUere .h*c ergoftgnaper 
primos morbi proceffus apparent,qu*quum uides, tumad alios freftxto, 
quos febres tenent,ac quummultos emori uidese confimtli morbo, tunc 
iimepeftilentem effeftbrem cuiaft.ts. in diesautem ccrtiora fe oftendent 
flgnx,nam uel macula* in cute apparebunt,uel abfceffus circa emunftorid 
uocatd.oculi adhx*c fubrubent, CT udcillxnt, dnhelitus extraneo qnodam 
fttoregrauis eft,quo folo fignoperiti,ftpepeftilcntemfvbrem deprehen* 
dunt, uerbdfepedicunturmultd, ZT interdum inccmpofttd, caput grx* 
uefcit, cr moiouigilia; modofomnm nimius *>grum tenet,Hypocundri4 
tenduntur. egeftiones liquidec funt,corruptc longinqua* a forma ftcum CT 
humorum,fetentes.urin£dutfubiugdliumflmiles, dutqudfi uinum gr<f 
natorum,duttenues cruda:,aut confufxjubra* . quandoq; crflmilesftt* 
nis funtjingua fbrdefctt.uirtus omnkUbdt CT fatifcit, mald dutem flgns 
funt, deliriumpcrfeuerans,urin£dctentio,fluxus ftnguink turium dd 
quemaUeuiationuUaconfequitur,ucntrk deieftiomultd perinitia obor* 
ta,ueleleuiphdrmacofdfta, dpparitiomdcuUrum CT dbfcejfuum, dc fu* 
bitd mox delttefccntia. 

Qu6digiturperinitidmitesdppdredntha*febrcs,nihil nimirum «i« 
dcridebet,quumtotogenere, cr tn toto proceffu lenes plurimum ftnt. 
cauftm dliquireddunt,qu6d nec nos tangdntes drdorem ftbris fentixmut, 
nec xger ipfe.n&squidem quiaftbris hcc extrorfum quietx eft Jntrorfum 
turbans, tgcr uero neque ipfe fentit, quonidm hefticxm febrem patitur^ 
de quo fuprtdiftum fttis fuit. Noj e no&ris principijs cauftm inie effe 
drbitrdmur, quodprofundd ddmodum fit pHtrefkftio,in qu* dcrimonid 
omnit multum obtunhi-tr et hebefcit,humiio mnlto fimui ettipordnte, CT 
lentoretdntofdtto.infcbribHStutcm qutinftcco conflftunt; qudlesfunt 

<cUric* 



L I B E R II. 4* 

toleric£ dcrimonia CT feruor fentitur y membra exuruntur , fltis uexat, 
driiiu* lingue fit y quoniam igneum eft, quoi euaporjt cr flccum . pro» 
pter quoi nec contagionem factt, quoniam non agglutinjtur, quimquam 
mgn^aXionisfit.eftfvrtdffeCralidconcJuft cur pefle laborantes fc* 
brem non fcntiant, qubi fcnfus iHis magnopere obtufi funt, obfepti unU 
putreiinc,inquauirtutes nonfolum iiffbluuntur/feinec tranfmittun* 
turaifen fitiua membra.qubi uero pulfu* ptruiflnt, CT rariores, rurfut 
tdufjm afiignant alij,qubi peftilentes befticifiant y quarc quum nec cdm 
dttatem nouampcrcipiant y pariter nec nout euenutionc miigent y unde 
er pulfus non tulie iiuer fi funt a feipfls fxnis exi&entibut . Nosfi li* 
cet,jlum caufjmafiignamus y itlui prdcnotdntes y qubindturafemper il* 
lui eltgit t quodaut meltus eft y aut minus malum, ut in ijs diximus y qu£ ie 
fympatbi\straftatafunt.ficutigituroblato jitore dliquo a tutura fit y ut 
uix anbelemus y uix balitum pernares trdbamus y quaflflc minus aperiatur 
aiitus fttori. ita Idtd ingenti y atq; abomir.abtli putrefaftionc feu exbala» 
tione ai cor y uix auiet natura ipfum iilatare y uix ucnas toUerc, quo mm 
nus uiaputreiiniaperutur ,quare tantum tollit , quantum uix fatis eft 
uit£ CT euentationi coriis. propter quoi pulfus paruus fit, CT rarus,GT 
anbelitus longior er a nguftior .con&rittio uero feu cxpiratio uclocior,^ 
dilatatio cr infjpiratio.quodet inpulfibus etiamuenenatorum contingit, 
ut f£pe uiiimus . Vrin£ autem ut plurimum fubiugalium fimiles funt. pro 
fter multam cr diuerforum ebulitionc ,<± flbumor crudior fuerit, albida 
fepeuritufit,eyfubtilis,fiuerofanguinis excremcnta coundent,rubra 
exit, cr confufa proptcr ebulitioncm,qu£ fl fubadutta ctfubtiliafuerint, 
aut tenuimelancoli£admiJid y fimilemuino granatorumurinam faciunt» 
fed iam particularcs fcbres profequamur. 

Dc epbime ra peftilcnti in B ritania. Cap. e;. 

lufc ( 'rttatnt%t -mvivnq wbam &imy i **iV>rfiv*Mttfc»» wr i Jwjiltttrt 

IN "Britaniainfula y qu£nunc Angli4uocatur,genut eft pc&iletkji* 
bris CT oontagiofc y qu£ ai epbemeras reftrenia uiietur, qubi iie 
utu aut bominem periit y aut libcrat.eft autem non contagioftfolum 
de uno in alium,fed cr uagatur etiam de ciuitate in ciuitate, non tan 
tumper ejminfulam,viquaftrc unauiderifolct y fed f£pc CT ad uicinos 
Belgas deftrri uifa eft.quapropter CT uitioaerispr£cipue enafcicenfenm 
dumcft.curautem in ex infula pr£cipue oboriatur,uniucrfdlis quiiem 
caufa cft itutlogia cws aeris .[articuUtim ucro in quoe* confi&at tnalo* 



JM O R. CONTAGIOSIS 

gia dtfficile certe eft noffe . qudmqudm funt, qut dtcant id e foli rdttone 
coittingere,quodmaxime gipfeum ejl,undect Albionolim appellatafu* 
ifjc uclunt.certis igitur conftitutiontbus humidis,uapores e fok iilo acci* 
AiteUuarifubtilifitmosqutdem % corruptos tamcn, qui CT fubtilem etum 
inferunt contagionem t cutus analogid eft,urldd Jpiritus, uelddtemem 
frumamjuarfanguimfuperndtdt.quccunq; autem cauft fit ,conftat ana* 
logiamem contdgionis effe ddfubtile fangutnis . proptcr quod dieunai 
*ut finttur xgritudo,aut teger.ut plurtmum autem finitur argrttudoper 
fudorem,undc vftbrem etiam fudorem appeUant incolf. Xullts ucro altjs 
ptedicamentis utuntur aduerfus ipfam,qu4CXpeftattottefudorts. namqui 
bus aduentt, omnesftre euadunt,qutbus autem rettnetur maximapars pe 
rit.quarecuraomnt cr idigcntia procurant neimpedtatur fudor,quoi 
uelfaciUtme accidit ,fi tantum £ger fitum,atqueaccubitum mutet. qua de 
caufa iubent medici, ut teger integra dte una fitum non mutet. quam mcle 
fttamquiftrrepoffunt ,mercedem laborisrecipiunt CT cuadunt. quiuero 
ferrenon ualent,fedfetaftant, decubttum mutant ,nouum acrcm aucu* 
pantur^impeditofudore fua caufa pereunt, 

De ftbre quam lcnticuUs uel punfticuU 
ttocant. Cap. 6. 

SVntdlt£ftbresqu£ medi* quodammodo funt inter ucr* pefliUn* 
tes ey non pcfttlentes,quoniam ab ifs multi quidem pereunt, multi 
ctiameuadunt. Cvtttagiofeautem funt, er tccirco naturam pesti* 
lentum ftpiunt, appeUari autem folentmaltgns magis, qukmpeStt* 
lentes,quales iU<cfuere,qu£annis. i c of.CT.i ciS.inltaltdprimumap 
paruere,*tate noftra non prius nctx.certis uero regionibus familiares, 
ut Cypro cr uictnis infulis ,maicribus etiam no&ris cognttcc, uulguslen* 
ticuittaut puniltcula appeUat,quod maculdi projirant Unttculis , aut 
puntturis pulicum fimtles, qutdam mutatn litteris pcticulas dtcunt.de 
quibus dtltgcnteragendumuidctur, quod CT nunc quoquc crebro utftn* 
turmodocommunesmultis, modo qutbufdam parttculatim contingentes, 
uifi etiam funt/jut ex Italta tn diias regiones profiftt,ubt nuUe effent etuf 
tnodifcbres,ex ijstn perterintjquafifecuinfcfticne detttlerint.quod cla» 
rtfiimo etdoftijitmo ANDREAE NAVGERIO Oratortpro 
lUuftrifUma Venetoru Rep.apudrege GaUoruannis fuperiortbuscontt* 
gtt.cx hdcn.Ubetntertjt i edproumcia,tn qnd nc nomine qutdc notaerat 



L I B E R T I. 44 

tgritudo eiufmoii.wr eitts doftrin£ et ingenij } ut nuJla maior litterarum 
iaftura fttfafta iam multvs annvs.Qontagiofa igitur eft GT hac fcbrts,fei 
nonceleriter,necfumite CT ad dtszansjedtantum per traftationem in* 
firmi.per inittaautcmquumjvbresomncspeftilentes placidjc ftnt,CT mi* 
teSytum hxc adeo placide inuadit(ut uix admittere medicum £gri uelint) 
mde er medicorum multiplurimumdeceptifunt,expeftantes refolutio* 
nem morbi paulo po(h,nec quicquam contraparantes.mox uero ftgna ma* 
lign£ febris apertebantur,nam quamquam calor mitis pro ttatura eiufmo* 
di febrium fenuebatur,interne tamen perturbatio qucdam percipiebatur % 
tum cr fraftio in toto corpore t lafittudoq; more fatigati, decubitus erat 
fupinus,caputgrauefcebat,fenfushebetes erant,crmens magna expar* 
tcpob quartum aut feptimum non conshabat,oculi rubefcebant ,uerb<$ 
multa dicebantur.urin* primum exalbidc^utplurimum cernebanturple* 
tt£ tamen,mox rubentes cr confufe,aut fimiles uino granatorum, pul* 
fus rarus, CT humilis qualem diximus , excrementa corrupta fetentia. 
circaquartumcr feptimuminbrachijs dorfo cr peftore macula* rubcn* 
tes,f<tpe cr punice£ erumpebantpunfturis pulicum ftmiles, f£pe maio* 
res imitat£ lenticulas ,unde cr nomen iniitum eft. fitis autem aut nulla, 
<tutp4ruaaderat,fordefcebat tamen Ungua,fomnolentU quibufiam ade* 
rat,quibufim CT uigtlU, interdumin eodem utrunq; per uices, &atus 
dijsadfeptimum,alijsadquartumdecimum,alijs cr ultra, urinaquibuf* 
damdetinebatur,quod peftimumftgnum erat . eafebre mulieres pauc£„ 
fenes paucijUmi,ludeifere nuUideperiere.iuuenes cr pueri multi, er if 
quidem nobiles contrario moio,ac peftilentes uer£ confueuere, quat 
quum uulgumpr£cipue capiant,tum fj£c febresmaxime in nobiles graf* 
ftri uifie funt . perituros fua ftgna pr£cedebant,ftcuti cr euafuros.ma* 
la erant,ft (tmm £ger uirtute deftcifefenftffet, ft ajfumpto leui pharm4 
co ingens alui deieftio fecuta fuifjet,ftfafta crifi non accejliffet aUeuta* 
tio,nam uidimus quibus libra- tres ftnguinis erupiffet e naribus pan 
lo poft tamen obijffe. malum item ft urint detinebatur, ft len* 
ticuU delituijfent,ft £gre erupijfent, ftlmid* futf* 
fent CT ualde punice£, qubd ft aut omnia,aut 
plura ex his accefiijpnt certifiima fe* 
quebatur mors. euafto ucro fi com 

trari*aut omnia,aut 
pluraapparutf* 



DE MOR. CONTAGIOSI* 
De cdufis, Cdp. 7. 

HAec duidem inpropdtulo erdnt CT dnte oculos.quibus dutem 
decaufis cr quomodo eueniffent.magnd mtermedicos iiftre» 
pantia,magnddltercatio erat,uarijs uaria ext&imantibus . alif 
dduftionem cr acuitatem in caufa ponebant,alij plenttudinem, 
atif intranffrirationem corporum, alij occultam proprietatem, quare CF 
quifqiproexiftimatione fuaduxilidajfvrebat , non fine artis ludtbrto, £ 
uulgares non laterettantddiffenfio. quoniam autem uagantes erant ea- ft 
hres,ZT multis uno tempore communes, communem quoque cdufam, tum 
tabuijfe cenfendumeit ,pr*cipueautem contraclamab aere, quodfatis 
tdtiondbileappdret.quandodnno. 1 ctB.precedentehieme aubrmaplu* 
uiofa, uere quidem multa flumind mundauere, dpud ncsquide A thefis ct 
lpadus,apud alios alia.fuere pariter et caligmes quedam,qutbus arborum 
germinaolearumprtfertim^qudmplurimd aruere . quibus de caufis CT 
principium hisfebribus datum credendum eft. qu£ uero fpdrfic nunc ap* 
pdrent,cdufampdrticuldreminnobishdbent.inquibusprtmcfiimt,et con 
fimtlemputrefaclionemacquirunt^qudlis iUafuit, quteprimum commu* 
nem multis originem db dere trdxit. quoniam autem con tdgio htcper co* 
pdrdtionem dd uere peftilentes ,fatis mitis dpparet>ncc celeriter contra* 
bifolet, necfomitem relinquit,necdd diitdnsprotenditur,fedtdrde cr 
pertfdcldtionemfoldm(cenfendumeftfeminaridipfius non effe ddmo* 
dum dcrid) necfortem tUdm elabordtdmq; mi&ionemhdbere, fed mdgis 
4ptd effe,ut CT dlterentur fdcilius, er non dgglutinentur quemddmodum 
glid folent,qu£ fvmitem relinquunt . cr in fumma qux d natura uaporum 
twn multum remota sint.dcria tamen quantum fufjicit eiu fmodi contagio* 
mminftrre.Consimilemergo inftfttoncm tn aere primum fuiffe ccnfen* 
dum est,qu<c mox in nos ingefta tale febrium genus dttulerit ,qu£tametm? 
j pefttlentesuert non fur.t in limine tamen earum uidentur efie . A nalo*) 
[uue rceiuscontdgionisad Jdnguinem prtcipue e$e conitat * quod CP 
irucuU iUxqua: expeUi confucuerc ,dcmo&rant .omnes enim rubente 
funt,principij cclorem cr rationem retinentes .qudde caufaV magn 
etiam CT latefufaeft putrefaclio,propter bumidttatemCT fluxtbtlitate 
fdnguinis,eddcm de cdufit cr lenior etiamnumeftkec , quim peftilente 
alix.nonpoteft tamcn nonmorofa fcntiri,fdctdmagna introrfum euapo* 
rationeprauxputredmis.prcpterquod & Ufiitudo quoque fentitur, CT 
mcnsnonconStat,ejr caputgrduat,QT cculirubent. quteuaporaticquo* 

nim 



c 



LIBER II. 4^ 

1ii<ttn lenk eft,ct traftabilis rarift ime folet freneflmfdceMjUod multi me 
dicorum timere folent, uidentes delirium ficri.porrb nec mtrii eft, fi egc* 
ftiones corruptc liqutdeq; apparent,tam Idrga quum putrefaftio ji at.un* 
de er malum erat flgnum fl affumpto leui pbarmaco tngens deicftio fc=> 
cuta fuiffetyprtfertm primis diebus.stgnum enim erat ualde amplam cfr 
fe corrupttonem . Somnus autemijs multus obrepebat, quibus pituitosio: 
erat )anguis,uigtli£ uero quibus biliosior . macuU autem apparebantii 
cute,naturafvras peUente quampcteratparteminfeftionis . nam CT mo* 
do per fanguinis fluxum e naribus, modo per fudorem,modo per alui deie 
ftionem exonerabatur ,fed falubrior erat,qu£ per eiufmodi maculas ten* 
tabatur expulsio,propter quod multi corum euadebant,quibus large fie* 
bdt ea,multi ueropertbant,quibus rar<e cr frarfe erumpcbant maculce. 
aut ubi erupiffent delitefcebant . stf>nificabat.n.aut naturam non c(le ft 
tcntem,aut materiam male obcdtcntem,qucaut expellt non poffet,aut re 
trocederet,naturatentante aliam expulsionem . Sanguinis uero efluxu 
per nares nullospenc leuabdt,quoniam mdgnum quidem siimulum argue* 
Jfdt,cr naturammaxime cogi ad expellendum qua poterat contrarium*] 
\qttoi inmaioribus uenis inerat, fed eauia non erat idonea aiexpeUenda \ 
]fcminariacontagionis,qu£maximeinminortbus uenis fedem habebant, 
lut£Qte£u£ cxirinfecus acceflifTc nt. similiter necmultumproderat ucn* 
tris deieftio,quotuam corrupta quidem materia expurgabatur,feminarU 
nutem non. quare ex omntbus conuenicnttorerat,qu£ percutim expul* 
sio fiebdt.primum quidempermaculas fafta, mox er per fuiorem.pro* 
pterquod er multi uisi funt euasiffe,quibus largus fudor fuperueniffet. 
perhdsenimuias magna pars f:mtnariorum,una cumfubtili parte fan*— 
guinis excernebatur . detinebatur auteminterdum urina,siuequbd ab* / 
fumereturaquositas,siuequbdalio uertcretur, utinmaculas ucl fudo* ^ 
tcm,siue q, redundantia nimia humoru,aut crafitties uias obftrucret ,siue 
deficeret uirtus.propter quod peflimumerat flgnum .pueros autem et iu* 
uencs carpit mdgis ed contdgio,quod tn ijsplus ad flt fanguinis c humi* n 
iiom diquemhabet analogiam . tum ueroey ij jvramina magis apertctj 
habent et calidiores funt,unde attrdftio fit mdior,tum per uends,tum per 
anhelttum. propter quam caufam et qui negotiabantur magis , magis eti$ 
carpcbdntur .minus autem octofl crfi tgidi CT flcci ndturd , qualc fere e& 2 
fenum cr ludeorumgenus. multeres uero ftigid* CT ipfcjunt, cr den* \ 
Jjoris c**nis. porro nobiles ma ^is.quam plebs hac tanxuntur U be % contr4' 
ueropejldentia mdgis plebs qum nobiles , quoniam pefttlentia potiftim 

frdcdft, Uk 




JWOK. CONTAGIOSlS 

wum in contdgxone unius ai alium uerfxtur minus uitio aeris. htc autem 
infeftio magis acris uitto,qukm transitu umus in alium. ab ea igiturcon* 
f td^ione,qu£ ab uno in alium transit,magis cauere nobiles pojfunt,pro* 
ptei 'diuitias CT commoditatesalia*,quibusplcbs caret.abea uero qtt£ 
/tependetex acreminus defindipojfuntnobtles, qukm plebs, quoniamea 
\quum communis omnibus sit,magis eos occupat,qut delicatipres funt, c r 
\minusrobuSti,quiqi CTplus habcnt fanguinis cr humidiores funt >quales 
f \funt nobdeSypropter luxum et uits quietcm.plebs autem et rcbuittor eft, 
/CT sicciorutpotefatigata magis cr uiftus parcioris. ita igitur fe habent 
<3\lenticulares fcbres,et cx his causis fiut,nunc de ucris pefttferis dicamus. 

De uerepejliferisfebribus. Cap. 8. 

V£Ueropc]tifcrc proprie dicuntur febres,partimquidem 
cum his conueniunt,partim difjvrunt . conueniunt quidem 
natura qtutdam communi,quod contagiofx omnes funt, cr 
per eundcm modum afficiunt.dijjvrunt autem qubd peftilen*^ 
': tumcontagiolongepromptioreft, cr celerrim£ fufceptionis ,tumuero 
cr fbmitemquoque relinquit, cr ad diftans fefe etiam extendit, item CT ] 
dut omnes,aut maiorem partem eorum perdit,ad quospertingit . Seuior<t ^ 
quoque funt cr reltqua accidentia, nam cr uirtus uelocifiime, cr multa 
exoluitur,et perturbatioqux interna eft, longe maior fentitur.nonnu 11* 
quoque funt,qu£ per initia drdentifiimamfebrem apportant,tametsi reli 
qu£, cr iUx etiam mox lenes apparent pro natura totius generis.uigiliai 
ut plurimum infeftostentant,quandoq,- fopore commiftt.pulfus cr in his 
quales inalijspercipiunturrariores, et humiliores qukm tgritudo uidea 
turpofcere. Vrin* conturbats aut alb£,aut etiam similes fanis. egeftio* 
ttes corrupt£, liquid£,fttentes. in quibufiam bubones aut parotides ,aut 
dlij abfceffus apparent .macuU aut nuU£,aut rarius in ijs uife,quod alio* 
qutn mirum eji,quum materia harumfebrium stt longe fubtilior . funt CT 
harum dtfjvrentU interfe qu£dam.ali£ extrinfccus in nos acceiunt prx 
cipueabaere.quiquumcorruptus eft, cr feminaria ftatim in nos tranf* 
fert,tum nihilmortahbus miferabilius poteft accidere . uerumrartfime 
contingit,ut ex aeris corruptione peftilentia contingat. a\i£ abipfo qui* 
tfem origtnem Trabunt, fed non ftatim abeo feminaria recipiunt, feiau t 
uapores, aut consimiles qubfiam ajjvfttts CT diJposiii6hes^d~qu^smox * 
fibris m nobisprimopeMcns fit,<2rab uno in aiium trav.nittitxr . alU 



LTBER II. <6 

CT in nobisprimo fiunt non uitio aeris, fed aliorumutcibcrum, V um* 
uerfalttcr uitio eorum y qu£ prauas putrefacliones facere confueuere. 

Quoniam igitur celerrime fufapitur bxc contagio y exiiiiinanium ejl 
dcuttjhma cr fubtilifiima effe earum ftbrium femwaria, CT atulcgiam 
pr£cipuebabere y dut adft>iritus V jpiritudlid, aut ad biliofos humorcs. 
qud de cau fa nonnuUu? interficiunt paucis boris,qua fcdicet ad fairitus et 
friritualia analoga funt, CT antipathiam habent non folum materialem, 
fed cr jpiritualem.nonnuUa: ferius necdnt.perdunt dutemuelomnes, uel 
maiorem pdrtem.cmnes quidem qu£ di ftiritus, cr dd cor hdbent dntipd* 
thiamutrdnq iy maxime autem ab aere penient,et per dnhelitum dttrdhun 
tur: md icrem partem y qu£ in humortbus fedem babent biliosis aut fangui* 
ne *xufto y dUt etiam puro y propter qu£ CT uigilU magis aifunt in bisji* 
br\bus,qukminalijs y qu£ tdmen in fanguine fiunt (pr^fertim si pituita 
dbunict)coniunftumuigilijsfomnumdffvrunt. c£terum mites cr h£ ui* 
dentur y quamquamingens flt £grituio.Caufaeaiem qu£in alijsfy pro» 
funia efiputrefaftio tt foriiiajn qua dcrimonid nonplane percipitur ,tii 
^obtuniituramultohumtioquoieuaporat, cuius ftgnumejh lenta cjfje 
femmarid cr fcmitem relinquere, tum q, fenjus hebetes perfefun? . $ Jl 
ncnnulU ardentijum£ uiienturper initia y hoc iccirco acciiit $ nonium 
pntrefaftioprofunid ejl y feifcbres ille in nobisprimo incipiunt tdles y qud 
les dli£ qu£ contagiof^ uon funt.coleric£ autem ut plurimum, mcx pro* 
funda ptputrefailio cr contagiofa ac lenior incipit febris uiieri . pulfus 
prupterpr^dtftam in alijs caufm rariores cr humtliores uidentur y % »4 
tura non auiet uenas tollere,ne aditum ueneno aperiat. Qubdaute uri» 
\\£ flmiles ftnis appareant interium,aim:ratwnem ncn panumprcbet.fy 
enim aut contnrbatcaut et albide uideatur, nemo uiiem miratur.Caufam 
dliqui dtcut iccirco effe y quodfimiles fanis uiie.nur y q, corruptio etputre 
fdftio circa jf>\r\tualia uerfetur.quare nihil impeiire ne et hepar et renes 
ofjicijs proprijs fungantur. proptcr quoi urin£ concoftwne quadm non 
carentjed certc fifebrtsejl totiut pajiio y m\rum efi fpintualid laborare, 
uirtutes omnes exolui, hepartamen CT renes y quafi fana fint membrd, 
concoftionesdebitaffacere. Fortajfeigitur \Uui potius extftimandum 
ejt,$ e xtitente urtnacraffa cr plena f/peTcc\iit ut£efu^$i#Mi^ 
tute et non potente crdfiwres iUas pdrtes expellere, pcoletur quoddntofa 
urina,et ubiprimumcrafia aimoiumfuerat y incipiatiam craffa Ptinusde <* 
fcenderejeinie et mtnus aihnc craffa,ionec ptteni.it ad meitocrem quan | 
iam confij\entiam,in qu<< nubecuU quHam penieant .propter quoi ftn^ 



• 



DE MOR. CONT A G 10 SlS 

dflimilatur,non eft autem uere fand,fed dppdret. quod ftpe non folum in 
pcftiferkjibribus,fed CT in dlijs uidetur,quum prope mors eft, cr uirtus 
iamnopoteft crdffts urint pdrtes cxpettere.qus res inexpertos quosdi 
medicosfepefefettit, incipietes bene fyerdrc ex ed urinx mutdtionc. fiut 
autem dbfceffus magis quam mdcuU in bdc febre,quonidm furens magis, 
Mc turgens mdterid ittius eft.furiunt dutem introrfum magis et circd prin 
cipdliamembrd hepdr cor et cerebrum. omnis dutemfurens humor irritdt 
plurimum cr cogit cxpetti . qudre apartibus ,qu* introrfum funt, motus 
fitprxcipue ad emunftoriaprincipaliummembrorum . mouetur autcmno 
folum materiafurcns,fed CT qux illicommitva eft,proptcr quodabfceffwt 
maxime fiunt,CT nonmacuU.contingittamen cr iUas quandoque fimul 
fieri 3 expulfa tenuimaterid quadam, circa cutem . pratfertim ubi in fan* 
guineinfeftioflt.itaigiturfehabent,qu<e contagiofe uocantur febrcs. 
nunc4idliosmorbospertrdnfedmws,qui cr ipftin contdgioneconflftunt. 

Dephthificontdgioft. Cdp. 9. 

QVidephthifl hdftenus trdftduere, uidcntur quidem deci 
egiffe mdgis, qudtenus primo in nobis fit, cr originem bd* 
bet, dut ex dcfluxionibus,qu* ad pulmoncsftruntur,dut e 
frdfturis qudrunddm uendrum,dut ftnic dereliftd,uele 
pleuretide,uelperipneumonid cr fimilibus.de edueroqut ex contdgio* 
ne concipitur,nuUd quidem dut qukm pduciflima trddidcre . nos uero edm 
qu£ in nobisprimo fit non negligentes,dc fupponentcs mdgis, nunc mdxi 
me de ea dgemus,qu£ in contagione uerfatur ,quoi in&itutum eftno ftrit. 
conftdtenimCT contdgioneconcipi, CTpropriam quandam animdduer* 
fionem cxpofccrcdemo&rdbimus,no$tritdbem uocant. quod uocabulum, 
ficutetdpudgr£cospbthifis,interdumcommuniuseft, proconfumpticne 
corporis qu£cunc£fit,intcrdumproprie magis,quum pulmonis uitio per* 
fc contingit.quod rurfm dupliciter folet eucnire, quandoque quidem ex 
ulcereinpulmone hdbito,unde fitnies uerd emdndt,qudndoque non ex ue* 
ro ulcere,nec ucrdftnie, fed mdgH in fitniem quand dmcmerfis pituitje, 

sjUxiUucdefcendere . ~ ' 

- VerumctilUmquoquepoffumus phthifim fttls proprie dppcttdre,qu£ 
%€orruptisputrefd(lisq;pituitis,itdpulmonem afftcit, ut fl non ulceratwt 
J eft,dtfldccidus tamen ct putidusidm redditur.quippefdftisdilfeftionibus 
mormid^ pulmonis finceram cr nuUdterujt 

uitidtam, 



L I B E R I I. 47 

uitiatam,partem nondum exafte putriiam^noniumq; ulceratam, fed t<t*2 
men ftacciiam moUemcfc at$ in marcorem tenientem,quanioq; er totum) 
pulmonemtalem uiiimut . quare quum Um marcor iUe inpulmonem fer* 
pit,phthificumappeUaremerito hominem poffumus, quumuerofimplici*' 
tercorrumpunturpituit£ circa pulmonem, nondum autem affvttus ipfe 
eft,tumnonuocariphthificushomoiebet,feiautiyf^noicus autquid tam 
le.qu£ igitur fint phthifis illius caufe,que in nobk primo fit,fatis effe ncm 
tum meiick arbitror.quarum nuUam neceffe eft, in eapr£ceiere, qu£ e 
contagione concipitur.poteft enim effe utquis nec ieftiUationibus deten* 
tm fit,nec uenamfraftamgerat,neqj uUoulcerecircapeftusajfcftus fue 
rit y necpleuretiiempa]fus,necdemumuUo uitio taftus,fedoptimefanut 
exiftens,ex confuetudine tamen Vconiunfta cumphthifico,aut ex fomi* 
teJabemiUamcontraxerit. nam mirum profeftoeft,quanta tenacitate, 
quantotemporeferueturuirus iUudinfomite. i tautueftesquM phthiflci? 
.geftauere,fcpe uife fint poft biennium attulijfeamtagionem.quin imo «■ 7 
\les ctiamnum fiunt,zr camcr£,CT lettuli, er tabulata ubi phthificipe» 
) ricre.infomite igitur iUo non aliudputanium eft relinqui, quam femina* 
ria contagionis ex eaputrefaftione euaporantia,qu£ in phthifi fit . quo* 
rum mira qu^dam eft analogia,quando ea non ad oculos, non ai palatum, 
non ai aliui membrum contagiofafunt,quam ai pulmonem. cauftm in uni 
uerfumfupra mo&rauimus .neque enim omnia in omnia agunt ♦ fei folum 
qu£ er agentis,& materU, er applicationis rationem certam habent, 
atq; ob ii analoga iicuntur.figna autem iam tabefafti pulmonts fiepe ocum 
l is patent,fepe enim fru ftula etiam ipfius per Jputum reiefta apparent . 
Tabefcentis etflacciii iam,non ita manifefta funt figna, feitamen qu 
prolongari morbum uiies,ft>uta horribilia afteftu apparere,Jctcre,acfa 
niem reprefentare, quum er gen£ rofc£ fiunt, tum certo fcirepotes <a* 
befcereiampulmonem,pr£fertimfl econtagione conceptafueritphthi* 
fis. concepu autem per contagionem indicia habere poteris, ftcau* 
diligenter inuefttgaueris . fimilgsautem contagiofls CT 
iU£ funt,qu£ hereiitarU a parentibut contrabuntur* 
mirum enim eft quafdam familias ufque in quin 
tam C fextamgenerationem omncsc4 « 
dem tabis condicione pcrire, 

crquofiameaicm 
ttate. 



...... * . 




DE MOR. CONTAGIOSIS 

*** ' ■ • 

Dcrabte. Cap. io. , 

Onminorem ddmirdtionem prxbet rabics . dequa fequitur ut 



N 



dgdmus,edperfeteneri animal nuUum prtter canes Gdlenus 
fcribit, dtcfc itd ccrte confricitur . qu£ ucro dnimdlium rdbiii 
cdncs momorderint,rabire omnia,pra:ter hominem, A riftotc* 
Ustrddit. quxdutcm hdc in contdgionc ft>ccldntur,heec ferc funt. impri* 
mis conftdt non concipi cdm contattu omni,non fomite,non ad dt(tans,fei 
tumfolumquumemorfu canis ita dilaceraturcutisutfanguis eliciatur, 
quaftinfanguineipfocontagiofiat,percontac~tum dentis cr /f>um£ dm= 
vtdlH rdbientis. Serpit pr^tcrcd tdm fcgniter Vper moras ut rarifiimc 
ante uigcfimdm diem prodatur inftttio,maiori cx partc pojt trigeftmam, 
multis nonntftpoft quattuor dut fex menfes, quibufdam etiampoft an* 
^jxumaliqui CT poft quinquenium manifeftaritradtdere.uidt ipfe puerum, 
^quiottopoft menfcsex quo dcmorfus fuerat y contagionem oftendit,ex 
quamoxpcrijt. Intcrednecfebris uUdfentitur,ncc ullumaliuimalii,nc* ' 
fciente tgro qudntdpernicies Utedt,qudm mox tumfirc pcrcipit, quum 
edddcor pertingit.quo ubi peruenit iticredibili cruciatu bomitiem affii* 
git. Cor CT prxcordid ucUicdntur ,<eger nec ftdre, nec quiefcere poteft ► 
fed morefurcntis huc iUuc dgitur,mdnibus corpus dtlaceratyptit immcn* 
fc.fed illud maximum incommodum acccdit, $ €T aquam cr liquida om* 
nidddeo reformidat *gcr ,ut potiusemorieligdtqbibere,dutdddqudm 
deduci.tum uero et alios ipft mordent,jf>umat os,oculi toruidfpettufunt, 
dcdcmumfatigdtiuitdm miferabilitereftant .ftrunt CT fi quis fub corno 
***.f*M » dtffr* drb orc iacuertt, qui alias demorfus a cane rabido fuerit ,rurfus in ra* 
^ \biem ucrti . de his igitur qutrendum eft , quibus e caufis ftant, ue* 
irum tton pcr eds rationcs ,quas demoftrationes appeUant . fcd ft ra* 
tionabtliter CT cx communibus locuti fuertmus fttis feciffe cxiftimd* 
; t ui»f frnM Hmhri debemus . Quoniam izitur fvmite ncn concipitur hsc contazio, nec 
]a£ f. cCt Coctf cute fit pcr con taftum ji mpliccm , fei dilaceratione cutis indizet. exi* 

M " i« ftwdiiiwnj ejt jeminaiUius non admodum lenta ejfe, atque ea crajUora 

?W m * ^^^ fortaffequamtnforamimbuscondipojSint.quarc non mfi fanguiniag* 1 
^S+ftr*? ^ &lutinarijj}>umainquafeminarid latent iUi commiftd.porro cr quo* 
ylfjjhi» tCT f^ fi » niam tarde ferpit , par eft putare analogiam eiusejfe uel ad folidas par* 
8 ' J\A tes, quales funtnerui cr eiufmodi, uel ad crajfum aliquem humorem, 
dt coititatfoltdorumnuUum hac in labe ccrrumpi . quarc ad crajfcshu* 
mores analogam ejfe contagtonem . tales autcm funt phlegma CT mc* 



\ 



LIBER II, 48 

Unco lid . uidetur dutem ai melancoliam magis eam e ffe analogiam y quk ' 
uidemws rabiofos demum etiam furentes fieri y quemadmodum cr me* 
Uncolicos . deinde quia er canis a quo primum contagio oritur , ual* 
de mekncolicum animalcftej' ficcum.porrb phlegma inhumanocor* 
pore multum eft comparationc mclancoli£ , quod CT aptifiimum cft y «« 
ttt putrefcat . quare fi in ipfo foret contagio b£c y nou tam diu lateret 
ut poSt annum manifeftaretur . at mclancolia, quoniam cr paucior e ft, ^ , 
V fiigida y ey fi C ca y cr minus apta putrefccre y diutius feruare Uten* . 
tia feminaria poteft . ftbrem autem non excitat hsc contagio nifi ad^ * 
po&rcmum , quoniam fenfim fit , cr quod euaporat , non ftatim ad cor M 
fertur y fcd longe poji , aut etiam cxpcllitur . propagatur tamcn per^JJJ 
partem poft partem ad interna, ac demum ad prxcordia , quo ubiper* . ' 
uenit, cr fibrem fufcitat, cr feptum tranfuerfum, cr cor ipfum coii* ' * * JL ' 
ueUit y ac poftremo furorem cr mortcmaflvrt . maximeautcmtangun* iT. " 
t«r ea canes y quoniam ut diximut maximc flcci funt y cr adufti fan **** 
guinis .primum igitur ij morc melancolicorum triftcs fiunt , cr /b/i« 
tarij } moxpaulatimincalefccnte finguine y adomnia initgnabunii fiunt, V P 

cuntla incipiunt odiffc y ac iam cr pr<e iracuniia mordent , oc«/t r»« 
fcenf , oj /pwm<rt ac tandem in furorcm aguntur . animalium uero quat 
tnomorderint omnia rabiunt CT moriuntur y pra-ter homincm y quodic* 
circofit y quiaalia animalia propter feritatcm in qua cum cane conue* 
niuntyConcepta contage neceffariorabiunt y propter analogiam . homink 
autemnatura longe aliena eft abea ftritate cr conucnientia y propter 
quodnecaiulogiam promptam habct ad fufcipiendum . unde fit ut non 
cmnis qui demorfi fint etiam rabiant , fcd multibeneficio temperaturat 
ex fe y autru>n contrahunt contagcm aut fuperant . atque hoc cgo il* 
lud cffc exiftimo y quod Ariftoteles uoluit , quamquam fcio effc qui in 
to tcxtu ubi hac dc rc agitur non lcgendum cffe ( prxter bominem ) 
fed prius quam homo y uolunt y quafigr£caleftionon fedr^vtau* 
diri debeat , quoi nullam habet necefiitatem . Cur autcmadeo re* 
formident liquida , CT^canes ipfi , cr qui a cane demorfi funt , unic 
er hidrophouiappeUantur , difficultatem habet y cr abiitifiimam ru« 
tioncm , nequc cnim lUud crcdendum cft , quod multi dicunt y cr Ae» 
tius etiam exiftimare uidetur , iccirco ita timeri aquam qubd ijs 
appareat fefe catulos quofiam in aqua cerncre , quanio quidem 
tionnulli eorum qui iam aquam c£pcrant formidarc interrog.iti y num* 
quid tale apparertt,ut uidewit, uihil tde uidere refponderunt ♦ 



/ 



Ztjiu>b*» CauS**. ftut*"" n * ' 355 MOR. CO Nf A Gl 0 SlS 
c<*uj tafth Cuwi kflfyftumtgUuY quemadmodum cr in quibufdam alijs morbis abominatb 
Cmru Suf vnifl" /f»ht quorundamfitypropter iniiftofitione itomachi aut lingut, ita et in rabie 
pttHfia- *f^' fkydetentis accidatt anmagis defiftut cr indifpofitionon eji in ftomaco cr 
[in, u£.ji c. i. yiulin gua nam CT fitiunt,cr quantum e lingua eft, humida etiam expetunt, 
1iurrrt*m 7*puf*2**J e( l d e F cm potius in phahtajia ejt,cuius Jignum eft,$ nec uidere uolunt, 
\c fw^^^&^" tangere^quamquam utipotum,appetanthumida. Yortaffe igitur{ ut 
^ztCuf pUmfl&&^ memcriam cxci* 

1w ftttt i<*€iii*u± tat,qu<ep*ucrem folent incutere,quod CTin rabie pcteft contingere.quo* 
itcilf^ bh InaSi c-tat niam emm fp uma circa 05 eorum obuerfatur, CT corde prxcipue lique 
* effi iuiHM jafcuM»** phantafia fit,qu£iam liquidi eos extinguentis ,unde firmido 
^'■Ji 1 fr ^£mfit,quotiens aut uident,aut tangunt,aut CT auiiunt offvrri liquida fibi. 

r*//z JL?Hfi jJ n *& r i sautem ph a M a fi a fitborribiliumexparuisou^ 
VjEr^P f k& iffCxafpeclu paruarum figurarum in parietibus uidemus argros, e? lupos, 

flr*CT canesfubimaginariac clamare V iubere,utinde auferantur. An 
uemadmodum diximus in fympathijs qu£ exficcata funt, humida poffunt 
jfhft Itu * A*hp**fy*appeterc crtrahere,quum fbrma fecundum natura perfe remanet,quam^ 
J<ii*Jti?t Otnf SH*Za&u<J peraccidensaliterfit. atueroquum ficcitas eo «/*$ procefiit,ut 
m/ iam fbrma naturam non feruet amplius, fed iam ab ea ceciderit, tum ficcn 

HU non folum non appetunt humida, fed uti contraria abhorrent, CTafe 
abdicant,quemadmodum accidit,CT in ijsqui prope mortemfunt . omnent 
enim cr cibum CT potum iU abhorrent,^ nihil moleftius et korribilius ijs 
cffvrtur,q cibus cr potus ,quoniam tnembra iam priuata natura fua fint* 
ita igitur in rabiefacla exficcatione tanta,qubd iam natura propria cofe 
Upfa eft, cr qux prius uti conuenientia cr bona recipiebat, nunc uti con* 
traria CT horribiliarecipit,non folumpotus liquidorum omnium,fedCV 
pkantafiaabominationemparit . exficcari autem rabie afjvclos mamfe* 
&um eft,quum etiam CT in conuulsioncs ex ficcitate tncidant . Cur ue* 
ro CT quifub corno arbore iacent,rurfus in rabiem uertantur, st alias ra\ 
fci iifuere,consimilem habet latentem caufamsi modo uerum eft,quodfa» 
m^uadamcircumftrtur.nihilautemprohibet uapores, quiex eaarbore 
continenter exhalant, ftiptici quidem, cr si licet dicere melanco* 
lici,adhominemdelatos,et intus calefailos idcmfacerepof* 
fe, quod GT feminaria rabiei, magis autem in eo, qui 
0 rurfus rabidus , propter dereltftam dijfrosi* 

tioncm . atque h<£c de rabie pro* 
» babiliter difta 

sint. 

Vefyphilidc 



1* 



LIBER 11» 4$ 

Ec Syphiliic mcrbo fcu Gdllico. Cap. 1 I . 



NVnc di eaf contdgionespertranfedmus,qux cxtrtnfeci mdgk 
tentant y incipientes a Syphdide morbo . quippenouum CT diu 
nojlrocrbemcognitummorbum inter alia admiranda noftr* 
tepcftdsuidit y quiEurcpdmfercomnem,Afuuerodtq; Affri 
tf partem nonpdruaoccupauit.ln Italiam uero ijs fvrc temporibus erupit. 
quibus GaUifub rege Carolo regnum Nedpolitanum occupduert, annos 
circiter decem ante. i coo.a quibtts nomen Morbo inditumfuit , Gallicus 
dppclldtits.GdUiuero nominis imuriamin nosretorquentes morbum itd* 
lumuocant, Hijpani ?aturfim,Germani nunc Meuiumjiunc Galhatdi* 
cunt.nohnullinouo impofitonomincpudenddgramappellauere, quodapu 
deniis inctperet 3 ficuti er Mentagram q, a mcnto inciperet, nouum mor* 
bum apud antiquos appeUatum fuiffe Plinius eft autbor . N os fyphiltdcn 
in noftris luflbus appellauimus .Hunc autem morbum noforo orbi adeo im 
uum,familiarifiimum tamen certisregicmbus ftrunt,qui per hifpanas tu 
uigationes nouum mundum compertre. ubi uelplurimum abuniet ea con* 
tagiOytion fecus illic domeftica ac apud nos fcabies. principio igitur quum 
is apud nos apparuiffet, batfcre notarconfpiciebantur in comorbo.oriebn 
tur inquibufdam fine uUd ab alto conctpta.co.ntdgione.inquibufiam(qu& 
maxima pdrs erdt)e contage excipiebatur y ucrumnon ex omni contattu, 
nequeprompttyfedtumfolum,quumduo corpora contattu mutuopluri* 
mum incdluijfent,quod prxcipue in coitu tuenitbat , quo maxima mor* 
tdlium pars inftttafuit.uifi tamen infantcs non nuHifutre y qui e futtu Lt* 
ttis a matre aut nutrice infttta confimiliter aflvttifint. fomitem autemnon ' 
relinquebat ea ccntagio y aut non nifi maxima quadam cccaflone. ntqueai i 
d&ans ttiam feftpropagabat.ftd ntq, ftatim manifeftabdtur, utrum cetl 
to tempcre delitefccbdt y interdum quidem per menfem, interdum per duosl 
ftpe cy per qudttuor menfes.lntered tdmenfigndnonnullddderdnt con*\ 
ceptx labis , dnimum triftitid qujeddmdetinebdt. corpusUj?itudo,pdMor 
faciem. tandem,quodin maioriparte inerat,ulcufcula quxdam circapu* 
denda oriebantur,ijs non difiimilid qux folent ex fttigatione contingere 9 
qudm cdriem uocdnt,fed natura longc impar y iutn htc ZTemori contumax 
erat, er uitta una pdrtc alia regerminabat immortalipropagine.poft hxc 
cruftoficquxdampuftuUpercutemerumpebant. inquibufiam quidema 
caluaria incipientes(quoi utplurimum erdtjinquibufid in dlijs hcis y par 
utprimum t<e appartbant,mox augebantur pauktim <ti nutgnituiinem 

Trtaft, N 



DE WOR. CONTA'GIOSlS 

cooperckhgtandk etfmilitudinem etiam,ijs noti abflmiles,qux t m puerk 
Achcres uocdntur.difjrrentid: ejrum multx uifebdntur, quibufUm par* 
U£ cr flcciores y quibufdam maiorcs cr pinguiores,nonnuUis liuid*, alijs 
txalbid* leuiter paUcttfes,alijs duriores et fubrubentes.omnes aute pau= 
cispoft diebus aperiebantur,ac mucorequodam mucUagineo fetido mana 
bant.nec dicipotcftqudntus illemucor ppetuoefjluebat,quatd fordicies, 
cxukerata* deinde exedebant mure eorum ulcerum,qu£ pbagedenica ap 
peUantur,atq ; interdumno folas carnes,fed CT offa etiam ipfainftciebat. 
quibus autem circafuperiora uigebat malum,ijs dijttUationes prau* con* 
tingebant.qut modopalatum,modo gargareonem,modo fauces et tonfll* 
las erodebant.labiaquibufiamconfumpta funt,quibufdamnafus, quibuf* 
dam oculi,alijspudenda tota.ad h*c autem magna ex parte gummofitates 
qusdam per membra concrefcebant magna defbrmitate. nam ficpe oui,ff 
pe panis magnitudinem £quabdnt,quibus apertis mucor fuberat albus mu 
cilagineui.tenax is caUus maxime in brachijs cr cruribus accidebat . qui 
interdum ulcerabatur ,interdum integer ufq; admortem perfeuerabat . 
Treterpr* difta omnia,quaflparua iUa jbrent,ingentes lacertorum <fo/o« 
resdccedebant,f£pecumipfispuftulis,interdum ante,nonnuny poft-,er 
ipflquidem diuturni,quibus nihil crudeltus aderat . dffligebant prtcipue 
noftu.dolor aut non proprie in iunfturis inerat,fed circa lacertos ipfos et 
neruos. Vcrum quibufdam nihilominus flne dolore uUo oriebatur puflul e, 
quibufddm fine puftulis dolores,maior pars utrifq; djfiigebdtur. Interea 
Unguebant membrd omnia,macies corpus detinebat, nuUum aderat defide 
rium cibi,tmllus fomnus,fed mxror cr iracundia afiidua er amor decubi 
tus,facies cr cruraturgcbdnt.quandotyWftbricuUquxdamconcomit* 
bdtur,fed raro.dclebat quibufddm caput,dolor k erat dmturnus VnuUit 
medicaminibus parens . fanguis fihauriebdturinfincerus mucofusq; fl>e 
ftdbdtur,urina crdfiior pinguis diuulft cr fub rubens .quo folo figno, quZ 
nondiejfetfibris,mnltospr£nouimuseoteneri morbo, £gejiiones £gre 
reddebdntur,et iUdf muccofe ficc£.His ergo notis tenebantur, qui tum ea 
morbo labordbdnt. Loquimur dutem de his,quaji de pratteritis.qm tdmetji 
nnnc quoq ; ea contagio uiget,poft ttt iUa prima tcpord immutata uidetur. 
ab inde enim dtmisfere uigintt c£perunt pauciores uideri pu&ulx, gum* 
mo fitates uero plures,quu,n e cont rarioprimis annis fuijfet. ¥dft£ item 
fuerepuscul* C fiqueapparebant) jicciores, acdolores ( fiqui accede* 
bdnt) cuis funtacerbiores.porro er atmis Ubentibus ,unnis lamfcrcfext, 
VKluibHSiiuncfunws, mdgndrurfusmuutiofdftdefiems morbi. 



LIBER II. S° 

pe cjuum in ualde pducis puftuU iam uiftntur, er dotores fere nutti, <tut 
tnulto leuiores 3 gummositates uero mult<e. er qucd mirum omnibus uifun 
eft 3 capillorum crreliquorum pilorum cafus bominesfcrc ridiculosfacit, 
alij s sine barba 3 alijs sinc fupercilijs, alijs glabro capite in confpcttum uc* 
mcntibus. quodinfbrtuniumprius putabatur ex medicaminibus euenire, 
prtfertim ex argento uiuo.mox ecrtioresfattiomnesjciunt cx ipfomor 
bo immutato procedcrc, quinimmo ( cr quodpeius e& ) iam nunc multif 
uidenturlabcfattaridentes 3 quibufdam etiam cadere. 

Decausis. Cap. iu 

IGiturquumprimum tam nouus apparuiffct morbus y magna statim 
inter medicos oborta controuersiafuit. alijs contendcntibus nullam 
abantiquisfaftamdeeomentionemfuiffe, alijs contrafuiffefattam 3 
his quidcm Blcpbantiam cxiftimantibus 3 illis uocatum ab arabibus 
fafati 3 alijs licbenas .primus Nicolaus Leoniccnus uisdottijUmus Vgra* 
uis cam difficultatem fuftulit 3 apcrte mostrans nullu borum ejfe 3 fed pror* 
fus apudantiquos innominatum fuiffemorbum.quamquampoftcricres qui 
dam obdmate quidem magis 3 qukm rationabditcr t 'iito uiro non plane af* 
fcnfere 3 Elepbantiasimomnino aftcrentes effc .dequo mox pauca qu£* 
damcr nosdicemus. Ctterumqujcunque baftcnus dc co morbo fcripfeO 
re,alii quidemq;uidnoncjJet 3 magis itxifie uiientur 3 qukm quii efietj 
alijcamrationemqu£siuiJscmagis 3 qu£circa (ormam uerjatur 3 $ efict ' 
fgrituddpartim in compositioncpartim in complexionc CT unitate er ii 
genus.materiauero et principia qu£ magis fucrant perquirenia rdique 
rc.alij nuteriam quidcm attigcre 3 principia uero cr rattonem cam qu£ t 
contagionedependet 3 non ut parcrat 3 funt profecuti. Nos ueroinijs lusi* 
bus quos ad PET R VM BEMB VM nunc cardmale fcripsimus t quof6r 
tetcporeapeftilentia ruspulsi multti otij natti e)lemus 3 de bis cibus quai 
damcerteattigimus. uerumquantum Voeticaconcederepotuit. qu£quii 
non admittat omnia 3 multa quidem pr^termittia twbis necejic fuit pro toto 
negotio 3 que sinuncprofequamuroper£prctiufatturos cfie nosexislima 
mus.q uod izitur ad primamorbi orizinc attinet^arbit rati funt altquicon*~} 
. tagionembanc e nouo tilo mundo delatam ad nos fuiffc~qucm tiifran { na», 
uigationes ad inuenere 3 ubi ea labes quaplurimum uiget.cuius signum i<i 
afferunt^ tu cr morbusbicapud nosprimuapparuit 3 quum et nautgatio 
illafatta fuit, cr commcrck habita iUius gentis>proptcr quod cr primum 

N ij 



DE MOfc. CONTAGIOSIS 

4pudHift>diws uifusprimumfuit . qudre totdm Ubcm hinc cotiftftere pu* 
tant in contagione unius ddalium.fedproftftotdmetft mdximd mortalium 
$ars e contdgicne morbumhunc contraxit, obfcruatum efl tamen innw fy 
merosalios fincuUdcontazioncperfe infetMonem eamjperpcffcs fuiffe.? 
ImpojUbilcpmtcreafuijJettam paruo tempore contagwncm,qu£perJ€ 
fegnis eft, nec concipitur facile, tantu terrarum peragraffe ab una cldfie 
dd H ifranos primum delatdm. quando con&at aut eodem tempore,aut ftre 
eodem,cr in Hiftania CTGaUia,(2r Ualia.et Germania,ettotaftreScy* 
thia uifam fuiffc .addc q, predixiffe iUam aftrouomos certis ant e ann is non 
pdrutim indicium eft , aliud fubeffe iUiprincipium,qukm fimplicem cciiict* 
gioncm.primumigitur lUudmirum uidcrinon dcbctnouos dtq ; infolitos 
morbos certis tcmporibus dpparere, mnquidcm delatosab una regiont 
adaliamjcdfuis caufts exortos,dmw. j^$\.pleuretidis genus quodiam 
erupit 3 quod totamfere I talidm afftcit.noftris uero temporilus itx prius 
tion uifx in ituliafebres apparuere,quas lenticulas uocant, dequibus fu* 
pra egimus .uidimus cr annis fuperioribus lippitudinem contagiofam quaf 
damciuitatesinudftffe.uidimusVpeftem \Umfolis bobus communem. 
de qua fuprd meminimus .qudm ob rcv.i ncc mirum effe debet,fi cjrgaUicus 
morbus non prius cognitus in noRroorbe per multa fecula, nunc primum 
erupcrit .uenicnt V xgritudines d\i£ noua* inufitataq^quum tempus fe* 
ret.ficuti cr ptentagrdapudantiquos, quteppsiedamplius nunquamuift 
eft. hic idem morbm interibit CT extinguctur, mox ctiam cr nepotibut 
ncftris rurfus uidcndus renafcetur, quemadmoium cr prateritb <etati* 
bus uifum a maioribm twftris fuiffe credendumeft. de quo non pducd in* 
ditia etidm num funt . Tonfor quiddrtt amicus nofter ItbeUum babc* 
bat expenmentorum quorundam dntiquumfatis,inter qu* unum,inter 
alidfcriptum erdt y cuititulus erat dd fcabiem craffam, qu* cum dohribut 
iuntturarum dccidit. is ergo quum primum recentifiimus effet morbus,mc 
mor medicdminis cofuluit medicos quofdam,num uti eo medicdmento dcbe 
ret in noua iUu contdgione,qudm per fcdbiem craffam ftgniftcariexiizimdi 
bdt.medicidutcm infpeclo medicamine acriter prohibuere, $ e x argento 
uiuoconftarct cr fulphure. frtfx m(i medicos illos conf uluiffct i ncredibili ? 
qut&u diuesfuturu4.p4rMtf4uie necaufus eft cxperinmeiicdmen.quoI\ 
demum expertus,atq; optimumagnofces Udlde indoluit ,quoi fero ufus eo S 
fuiffct,qu£ftuidm perdlios fibiarrcpto.cx qHouidcreprofettopoffumu* I 
ialijs etidm ttdtibus uifum cum morbum fuijje. Sunt quipittcnt , C7 Aui* 
(cmmiUumfignificaflccdpitcdcolibMo^quumdixit ihus udlere do* 



< 



L 1 B E R I r. fl 

tori ccmpofita illitum ex aceto cr vleo y er eft dolor inquit, cum quo pro* 
ueniuntincorpcreficutuerrucx cum dcambulationeficut firmiae .fci 
certehocnibil eft y quoniam Auicemu iUictransfcrt y quod Dicfcorides 
fcribit de Thure y quum dicit.Formicantes uerrucas inter initia impctigi* 
ncsty ex aceto CTpicc iUitutoUit y per qujc Mirmccia intcUigit.ut ergo ai 
propofitum rcuerumurjnter nouos morbos CT eos y quiraro in lucem uc- 
niunt, coUocandus ejl morbus gaUicus .quare et caufxs iWus acprincipia 
oportet ex ijsejfe y qu* raro cr ipfa contingant . cjfc autem talia ut ccm* 
munia flnt non folum multis mortaliumyfed ctregionibus multis.quoicer 
te in nuUamaliam caufam reftrripoteft y quam in acris conftitutione.qua* 
lis autem eafuerit y et ex quibus principijs exorta y nunc eft inquirendum. 
Quoniamigituranalcgixfu* funtin contagiofis, cr principia oportet 
tjfe analoga(ut diftum eft)ad ea qutaffcftum recipiunt y manifcftum eft, 
principiabuius contagionis adphlegmacrajfum cr fordidum analogiant 
babuijfe.fi enim ad puitulas rcfpiciamus y qu e eo in morbo apparuere y fiail 
gummofitates y fl ad lacertorumdolores y ubiq y quidem uiicbimus non niji l 
tnucorcm CT fordiciem, CT demumphlegmalcntum y muciUginemn y craf*{ 
fum y quarc cr feminaria a quibus contagio pcrfe omnis dcpendet y tali<t( 
quoq ; fuo modofuijfe cenfendum eft.quocirca CT aerem y unde origofuit ' 
morbi 3 dijpofitionem eiufmodi contraxijfe.cuius feminaria lenta quoq; CT 
phlegmaticonfimilianaloga eficnt y CT ineo aliorum rurfus feminario» 
rumproduftiuatalium y qualia cr primafucre.quoniamautcm cr erodit» , 
gtque exeft contagiohjcc y cportct cr feminaria iUius acria efie y quam*i 
quam in lentore multo obfepta fcpultaq; . Talia igitur principia habuifiA 
jn feftionem banc putand um eft y atq; in aerefordida m quandam obrepj ift") 
jej>utref acTion em y gu£ tttbx di craftum er fordidum pmcgma in nobis ha\ ) 
buifictanalogiam.quoautempafto, cr quibus decaufts in aere eiufmodi \ 
dijfrofitio faftafuerit y dijfictlequidem cft certo fcire. fi quid tamen ratio* 
nabiliterconijcipoteft y bocccrtc crit.quxcunq; cnimcaufa cr principium 
iifccerit y oportetiUudexijseftc y qu£ raroeueniunt. fiquidem CT dijpa* 
fitio iUa in aere y que raro uifam contagem hanc peperit 3 ex ijs cft qug ra* 
rocontingunt.quoniam igitur(utfupra diximus) qu* hic funt, mjxime <i 
fuperioribus ccclo y fcilicct vfyderibus alterantur, cr uarijs afjiciuntur 
modis y tiihil aliudcp e pofie uidetur y quod in tot regicnes per tantum foa* 
tij potuerit aercm tam male afjiccretnifi cceli cr fyderum constitutiones, 
cr eas quidmjqux er raroaccidunt, cr magna quum accidunt,pofiint 
efficerc.S ugra autem mo&ja.tnm eft t t«rom*gw cr ^orttnto[at)ojUhHc 



« 



DE MOR. CONTAGIOSIS 

ffydeYd induceYe y quumplura eorum in unucoeunt . dc talem certe coituni 
I §t conucntumfydcrumuidit tempcftas noitrajrium fuperiorum Saturni 
louis cr Martk.quiconuentus er raroacciderefolet y cr quum accidit, 
magnafemperapportareconfucuit.tum$ca Sydcra potcntifsima funt, 
tum $ unio iUa diu perdurdt y propter motus tarditatem pratfertim Satur* 
ni cr louis.qudmconiuuftione uidentcs A(trologi y nouas magnascfc dgri 
tudincs porte ndipr£dix er_e. Si quid igitur probabiliter dicipoteft de prin 
J^apio tdnUcontdgionisJta certe exiitimandum eft. Ergofafto eofyderti 
couentu ingente uaporum traftioncmfuifse faftam credendti eft. qui co= 
wifti deri diucrsimodef agitati tandem fordidam putrefafticnem intule* 
rint, d qud feminarid illd in nos importata fuere f qud ad fordidos cr mu* 
cofos bumores y quale eft pblegma crafsum et mucofum, haberdt analogid. 
unde tandem contagio iUd enata eft y qu* mox tot mortalium, tot regiones 
male afficit,pdrtimquide dereipfoprincipid cr feminaria immittete y par 
tim deuno in aliu contagione pertranfeunte y ac de origmc morbi et princi 
pijs eius itd trdditum sit.q, uero cr materid eius ad quam ea principia hd 
buerunt analogiam y sit phlegma fordidum et crafsum(ut diximus manift* 
ftifsimum efse poteft)si.n.puftuIas infticiamui.tUeoes pingues mucore 
incredibili manantes fuere. si uero gummositates y et iU* concreto phlcg* 
mate conftabant^ si et dd dolores ipfos lacertoru y ct iUi quide ide often* 
dent. erant.n.diuturni exte nsiui,noftu afjiigentes 3 faftis item dtfseftionf) 
Chu slet\torquidampneruos cr lacertoscoextentuscernebatur.quare n e) 
\mini dubiu mefse debet materiam eiu s cont agi oms efsc mucofumpfilegnut 7 
] CT fordidu.mdentur auipuRulx ex ■ mlnus crafsa matcriaoriginc habuif 
fegummositates ex crafsifsima y dolores ucro ex media quadam . quippe 
ferpcnte contage p mafsam fanguinis et pabulum sibifaciente in phlegnu 
te y pars quide qu<c minus crafsa y minusq; fegnis erdt y extrapeUebatur ai 
cutim y at^- iUic fensim concrefcebat in puftulas. qutuero crafsior aliqto 
fuerat cr minus apta ufq ; ad cutim expcUi y residcbat circa neruos cr la* 
certos,ubi coextcta dolores acerbifsimos excitabat. Crafsifsima uero cit 
cdpartes quafdd coagulabatur et ingummositates concrefcebat . nb erat 
aut prompta contages ut exciperetur y pp lentore in quo fepulta erdtfemi 
naria y fed idigebat cocalefaftione quadd corporu.sic.n. quoddmo aftu fie 
bdt feminaria y etalteri agglutmaripoterdt y e tfefe ex analogo sibipabula 
propag<tre y qdnon calefattafacere quidemno poterant y quasi coagulato.. 
pp eande caufam et diu latcbat contages intra corpusanteq fefe manifefte 
onderet y qm fegmterferperec y ppfrigiditatcm etcrafsitic materu\ mox 



f 



t I fi B R II, et 

tdmett cxedcbdt & folidd etiamcarpebat,propter acuitatemfemindriorit 
indenft materia,qunaftu ftebant,?? putrefaftioprocedebat.apparebant 
aut primum ulcufcula circa pudenda, qm inde prima origo contagionis ini 
tium capiebat in maioriparte ex coitu.erant aut et male morigerata ea ul 
cera,tum $ locus ille perfe fatis putidus efl,tum quia feminarijs hmc init 
diftersis iam fiebat ut parte unafanefcente ppremedia,alia regermind* 
ret . at pufluU ut plurimuma caluaria occipiebant partim quidcm,quid 
pars illapp fordiciem CT craffitiemhumoris, ex quo nutritur quodamoio 
analoga efi ad contagem .partim $ o s euaporatto furfum fertur. in omni 
autemputrcfaftione euaporatioplurima fit .quibusaut puftuU aderant aixC) aiciAnhpu/h 
nultxminusdolorumaccedebat,^ materiamulta cxcerncretur ,ac si» 'fy 4 ^ ^dtcA^ 
mul signum id efsetmateriam efsefubtiliorem. Qontra uerocjuib us craf* J 
sior erat,doloresquide multi infurgebant. ac puftuUpauciores . materia 
uero qux dolores dabat, no crat in iunfturis ipsis infixa^ crafsior efset, 
g pcnetrare in iunfturas pofset ,quare fup neruis V lacertis maxime re* 
sidebat.affligebat autem noftu magis et folc condente fe, qih interdiu ca* n ^ 
lor naturalis folet exteriordpetere,adqux moucrifolct membrajcmadi. / fa ^f_ * Pjff ^ 
tusanaturaad uigilieopaexerceda,ncc non a luminc folis cxcitus,qudm / £U*h*f 
ob rc fouebat quodamodc ea mcbra et uctositates exoluebat,qu£ lacertos ) a CCt * y * h 
et neruos extendebant et ueUicabant.de simul et materia concoquebat ,no 
Gu ucro intrcrsurfcurr ere calor folet ,ct mcbra ca defererc^ad qu£ p dic 
demadatur a natura, qua dc ca dolores tu excitabantur et diflct wnes ma 
ioresaccrefcebat d cttitutainaacalore fouete et dijsoluenteuetositates. 
AnnisucrolabetibM mutatio quclaeius morbijd7tdejl.q m difpoj(tio pri 
ma qua* in aere fucrat 3 iam ceffaucrat.nec morbm aliam fuipropagatione , 
hdbebatqecontdgioncuniusaddlterumjpquodperfeuerdbdt. oisdutemi 
contdgio qto mdgis dbefl dprincipio cr primd originc,tdnto ficcior fit et\ 
terreflrioryppdduittonem.qudt continenter coniungitur.qud de cdufdpri 
mi temporis contdgiones,qudfi ortui cr principio propinqux,fordidiores 
pinguioresq; uifebatur,etpu(iularu plurium, minoriiuero doloru,qu£ ue 
ro dnnis poji fequentibus cotigere, ut poteddufix et crafpc magvs, paucio 
res quide puftulas,maiores aut dolores deiere.nam et dprincipio ubiplut 
erat puiiularu,illic minus crat dolorum,ubi minus pufcuUruplus dolorum 
cernebatur. porro cr annis hifceultimis,qudfiin fenioexntecontage CT 
materiafafta cra)tifiima,maior adhuc mutdtiofafta efi,namgumo/itates 
mult£ apparcnt,pus\uU aut paucifiinue,et ilU flcciorcs,dobres aut fere 
nuHt t aut longe minores . $ Mtcm jf>jp crapicicm facMm concrefcat ii» 



s 



DE MOR» CONTAGI OSlS 

gummofitates,extrd auto non faciliter propeUatur ad cutim,uel refidedt 
circalacertos.qubdftquid tamenad cutim pcrucnit,id tcnue quoddant 
phlegma eft,quod falfedinem quandam acquiftuit ex aduftione, quare ai 
radiccspilorumlatum pabulum corumabfumit,unde cr ipftmox cadunt, 
ficutiinporriginc Alopecia CT achoribus ficcis accidit . Eortafieautem 
cr idcm fit in hoc morbonunc,quod cr in Alpbis accidit, in quibus dcci* 
duntpili,materia quadamalba mucilaginofa cocxtcnta ad radices ccm 
rum . nam uidimus quofdam quibus barbadeciderat confimilem quendam 
fub cutecocxtentum humoremhabuifie . quodfaciUime potcft, nunc cue* 
nirc in cuaporatione er fccretionc quefitabca materia iampeneuitrea, 
coagulatk uaporibus ubi ad pilorum radices peruenerc.quocunque igitur 
tnodoidfiat^xiftimandumeftfcnium iamhuius morbiinc*>pifse,nec lon 
gepoitfuturum,uinepercontagemquidcfe propaget. quoniammaterid 
indicsjrigidior fit,*? terreftrior,inquaetfeminaria tumpauciora, tum 
CT debiliordindies gignuntur .propter quod neciam facile concipitut 
nunc ca contagio,utiprius folebat,quare crtandcm fiet,ut nccfcfcpofi.it 
propagarejcd de finat ,reuerfurd mox,quum eademprincipia, cr ctde m 
caufe reuertentur.cft autem ccrtk regionibus familiark contages, ut in 
Hifrana uocata infuld cr uicinPs alijs,quoniam(ut diximus) ea difpofitio 
quam ad nos temporis longitudo attulitjUic connaturalis uiget huic mor« 
hogignendo.quemadmodumElephantia: Aegyptus \udeaq; familiarita* 
temquandamhabent.qutigiturprincipia cr caufefuermt nou£ huiui 
contagionk,*? quo ccnfiftat, cr quam habeat analogiam, CT qux fint 
eius accidcntia cr noUtpcrhtchdftenus detcrminatumftt. 

DeElcphantid. Cap. 13. 

NOn efie autem GaUicum uocatum morbum eum,qui Elephdntid 
ucl Elephantiafis intcrdum cr Elephas a grtci* appeUatur % 
fufficerequidcmddoftendcndumedpofsent , quar Lconicenus 
uir tantus fcripferat . Veruumtamen fi cr nunc quoquepaucd 
tjufdam eadem de re ddijcidntur,non inutile fuerit(ut promifimus ) .quan 
dopo&criorum quidam plus *quo obftinatifcriptis mandaucre eundc efie 
morbum Elephantidm cr morbum Gallicum,atque eifdem etiam remedijs 
curarioporttre.quod autem cos pr*ecipue decepit, idfuit,^ uidentes ipft 
dntiquos feorfum de Ltprd.fcribere,& feorfum de Elephdntia, tum exi* 

ftimantesper leprt nomen ab ijs intcUigi,iUudquod uulgo lcpram uoca* 

mus, 



• 



3> 
» 

» 

J5 
*> 



LIBER II. f| 

mus,ne[ciueruntquid nam ejfet Elephantia,nifl morbus hic, qui mox Gal 
licut efi dppeUdtus.fed certe hfc moihdtit dntiquorum fcriptd parum fuif 
fe confiderdta ab oftitutioribus hifce homimbus. necfc enim ita eft uti ipjl f oJr^ 

putat, per lepram agrpcis eum morbum inteUigi,qui uulgo lepradicitur,~ ) Uf r * m ^ 
fcdaliarnqu.mdam longc leuiorem dif\>ofitionem,de qua jiraul cump jorkj ft f ^ e&pift*'^* 
hocejt jcdbie dgunt . qux uia qu^dam ejl ad Elephantiam,qu£ propri e\ J 
pdjUo W4 ejt,qua m non Jolum uulgus,Jcd cr recentes medic itum LatiiiiX 
tum Ar dbes leprdm uoc ant. P aulus de leprd agens und cum pfora, horum 
inquit morborum uterq; fummx cutk dfreritd* ejl,cum prurttu et corpo* 
risdttenudtione,ex meldncolicohumorecrtumhdbens. Galcnus inlibello 
de tumoribus.funt dutempford cr lcpramclancolic£ pafiicncs folius cu* 
tk.qu£ fi inuenis ey carne inualefcant,canccr nomitutur CT Elephds. 
itemquofddmdicitex Elephantiojis faclosfuiffe leprcfos,£gritud ne in 
melius conuerfa. mamfcflum igitur ejfe poteft leuiorem multo ejfe lepram 
apud antiquos,quam Elcphantidm.qubddutem er Elephantiaea proprie 
fit,qu£ uulgo lepra dicitur,cx hk manifeflum flmul fiet. nam utprimum 
ano&rkincipiamuSyPlinius libro.rb, nouos quofdam ponit morbos Ele* 
phanti.tfimey Lichenai,quos fine dolore uUo,flne uitc periculocontigif* 
fe fcribit. diximus inquit.Elephantidflm4nte Pompei Magni £tatcm non 
accidijfe in \talia,cr ipftmd facic ficpiut incipientem in nare prima ue* 
lutilenticula,mox mualefcentepertotumcorputmaculofa cr uarijsco* 
loribut,et inxqudli cute,alibi craffa,ahbitenui,duraccu fcabie ajj}era,ai 
poftremu uero augcfcentc intumefcentibus digitk in pedibus munibusq;. 
Acgyptopeculiarehoc malum,ZT quum in reges incidijfet,populk func* 
bre.quippe inbalnek folia fanguine tempcrabant,ad mcdicandum eam. 
quk nonuidetpcrhsc non GaUicum morbum fignificari, quidolorcs uel 
ingentes afjrrat,fci uocatam uulgo lepram, qu£ ftne dolore accidit, quat 
anarc incipit,ut cr Paulus, er Autccnna, cr alij recentiores tradunt.'? 
quam Aegypto familiarcm omnes dicunt, cr ipfe prtfertim Gdcmu, 
quam demtt unam humano lenirifanguine confueuiffe libri oes pienifunt. 
Krabes ueroperElephantiam non plane id inteUigunt,quod gr£ci CT 
\atini,fed tumoremqueniam pedum ex humore melancolico, ceu e uaricu 
genere,quafl jfeciem cam lepr£ inteUigantJn quapedes more Elcphan* 
tum tumcnt,per lepram autem id accipiunt,quod et uulgo lepra dicitur,a 
gr£cis E[ephantia. not£ aut cm Elephantu cr accidentia h£c funt, ori* Stpn *> 
tur primo fine dolorcuUo, (inefebre, ac delitet ipfa quoq ; certo tempore ^ 
priufauamfe prodat. mox prinu ut plurimum indicia dat a nareoboru 

Iracaft. o 



7 



DE MOR. CONTAGIOm 

pdYUdUeluti lenticula fubnigra.cutis deinie uaria fit coloYeJuritid, ajjtr 
ritate y attenujtione y quippe altbiliuida fit, altbi alba y ahbitn atro ruffa y 
durahic, iUiclenicr i al cubijfperaetftujmmofa t al!cubicrajJu,C7' uelu- 
ti corium igne induratum. puftuU fimul per totum corpm etufcuntur du= 
Y£ y CT ut plurimum purpurafcentes y qux traftu temporis exulcerantur, 
er pui emittunt y uerum non multum ac flcciui y qukm in fyphilide. circum 
tumefcunt uicina membrd y V alia contrahuntur y alia exteniuntur . pro* 
pterquod multis excauatur nafus,os utrinq; cotrabkur uerfus aures y ocu 
lirotuniantur y Gr fimtles fttyris(qut pinguntur) fiunt. unde cr fatyrut* 
(is etiam is morbm appellari confueutt . qtumq funt, qui fatyrtafim dtftti 
putent,propter tentiginc nimiam uenervs y qu£ eo in morbo contingit.Tu* 
ment deinde digiti in pedtbus ac manibut y ac pedes fimtles fiunt Elephan* 
tumpedibus,undequidamuolunt effe Elephantiastm appeUatum . quamq 
Arcbijzenes amaznitudine morbijta uocjtum dtcat. Kdhcec autem et uc* 
nuU y qu£ fub ltnguafunt y ceu uaricofe fiunt y pruritus aicft y er cum eo 
tentigo uencris uehemens. fitent mox<J tolerari iam non pojfunt y et mul 
c tisalba per totum fit cutis y qu£ infanahtlis habctur . Co ntagtof us porro. 
roni^^Suttn^bur € ft mor ij US non contaftu Jblojed CT fomite,ct anhelitH ettam y quamquam 

tarde irrepjt cr fefepropaget . in uiros autem crajfatur magis, qukm in 
muliercs . quin cr eunuchi pducifiimi uisifunt eomalocorrepti .propter 
quod CT nonnullos legimus fefe caitrauiffe ne eo tentarentur . NationumO 
ueroalt£ famtliaremhabent,ut Aegyptus cr lud£d,dli£ uix nouere.siim 
pliciter autem extrem£ caliix CT frigidxregiones eam labem fentiunti 
tnagis q.medi£,ut Aetius authoritate Archigenis refirt .propter quoi 
Germani et Scyth£,et Aegyptij ,et Arabes maxime tUt obnoxij funt t 
quamq Galenus contradtcere utdetur Archigeni, quiGcrmanos,cr Scy 
tha i carere hoc morbo dtcit Atali uero et Gr£ci mtnus.et certe femp apui 
nos uifus rarofuit is mcrbus, qqp ciuitates domus,qup hojjttalta uocan* 
tur y et fupeUefttles fumptibus publicis parate{truft£(fc uideaturElepban 
tiaciffufcipicndis. Verum quos ego haftenus uidt,nemo qnidem,aut pauci 
efufceptk Elephantiacinubi uist funt y fed leprosi folum y aut impetigine 
quxiainfira dctenti.atty h£c fire signa funt y qu£ tn Elephjntia uiderifo* 
lent.ex qutbus unttfqutfq^ utderepo:eft y longc altti effe morbum.q ui Gal* 
licus appeUatur y qui non in me ! ancolicohumore fe dem babet, fed tnphleg 
wate Jordii o. qut ncn Ibm.te affic jtjion anhelttUAn quo tenttgo m Venc* 
remomnk abeft,dckres ai tem ueijcerbipmTadfunt.quoiiam autem cr 
bic antagiofus eft morbus, nunifeftum cft includcrcipfumfemitidriawn 



LIBER II. f4 

twgionis y sicuti et alios.eorum uero analogia non ad mucofam et fordidam 
, pituitam ejl y quemaimodum uocati GaUtci y fei ad bumorem melancolicuipfl 
magis.quodpuSvuU ipfx maxime monftrant y durx t siccx- s purpure& . tum\ 
cr cutis dnricies y ey mxqualitas. quod cr omnesquoq } quieo de morbo 
fcripfcrc y attcftantur y ut diftum eft .Elephantiofbs inquit Galenus co* 
dem modo curabis y sicuti CT cancrum.ex eademenim materiafunt. mli* 
beUode Tumoribus pafiio eftElepbas propriam habens generationem in 
melacolico fanguine y traftu uero tpis nigracolera fit.eadecaufapuftul<e 
sicciores funt y ulcera Uero mmus mucofa y habent tamen fordiciem fuam. 
quoniamputrefaftioomnisperfe fordida eft y uiros autem magis q:uam mu 
lieres tangitbtc contagio y qutdmelancolicifanguinis plus n abent uiri. 
If Uftn fe dcur trigidx rezicnes CTGermani t etScytha. wugft eatenentur quam 
Itali cr Gr£ci y humidiores exiftentes, caufaeft ( ut mihiuidctur ) quoi 
ijfanguinemultoabundant y tyeoquidempingui CT unftuofo,quaremul* 
iaineoexhalatiofit^quwcumudcutimperuenit^cb densitatem eius, er 
frigiditatem regionis y non euaporat tota y fedfolum quodtenuius eft y craf 
sius uero fub cute coit y atque iUic exuritur.quoifacile fit y propter unftuo 
sitatem y unde nontranftfiransputrefctt CT iabemhanc gignit y cuius fc* 
minana analogiamhabent ad partes fanguinis crafiiores cr mclancolim 
CMunftuofas .proptcr quoi cr porcorum carnes maxime apu funt ai 
Elepbantia* inducendas .exijsenim multus fit finguis exuriidoneus. 
quod uero C.alenus fcribit non eft y qubd regiones comparet nisi in uiftu. 
Cuiuscaufa Aegyptusfamtlia rem habct eam Lbem. Germani uero CT 
Scythwminus ex nac caufa y Scythw autem minime, propter laftis ufum. 
qui uero in calidis regionibus degunt y craffum quickm cr ipsi fanguinem 
babentCT denfimcutemjedaliade caufa y quure cr ipsis maxime exu* 
fjtur fub cute finguis y CT putrefc it. medijs autem in regionibus tempe* 
ratior eftfxnguis CT bene trar.fpirabilis caro. j\u\ieres uero cr Eunu Zl 
aua.u >iui chi qui muiieribvs sjmiles funt^ropter friziditatem fanzuinis etaquGsi*} 
ULUf tn/ ****** > m mus eotenentur mor bo . D oloresu ero non excitat Elephun* * 
Ivutf HnA^Ua nec conuulsiones y utt inGaUico morbo jfreftantur, quoniam m sicco Ceu*fa •jt / un*'b'& 7M f 
$ 0 c nut»»tnagis consiftit y CT materia siqua eft y non residet circa neruos CT lacer* non eAvf/tf-Jt&J- 
tos y fed circa fumma constftit magis y propter quoi nec febremfacit. qu&* b5a* -b"i&/ ' 
rat autem fortaffe qu is cuv furorem non facit hxc pafiio^ nec amentiam 
fah", quumin melanccltu exusta consiftat . caufam inie efje cenfendum eft\\ 
quodinfurore cr amentia exufttoprwcipue circacor CT cerebrum uer^S 
futur, in Elcphantta autem circa cutim magis ,quod si fanguis fortcl 

O ij 



DE MOR. CONTAGIOSIS 

CT intrcrfum urdtur, non ita tamen exuritur,'ttt furorem ftciat natnrd 
fempcrdd fummdpeUente quod uitiatur. tument aute m membrd,quonUm Cfutfaevu^ 
mdtcrU multd fub cute coUettd calefit non tranfjnrans CT coexteniitur. 4vm*nh 
porrb CT nutrime ntum in ijs lccis non pUne ccncottum, fed uitiofum in 
tumorem concrefcit .pruritut ue ro fit ,proptcr acrimoniamaduftionis .pro p**ru 
pter pruritumautem tentigo circa genitalta,ad quod non parum fdcit na* 
turdmeldncoiia* ,que$irituofdmdxime eft ,ut A ristotcles docet .d fdci e y* t * r $ 
uero id m alum i ncipit^uonUm exhaUtio omtm fdctUime furfnm fertur, 'f** Um 
prtjertm difdctem,di qudm uenul* mults terminantur, qut cr ffion* 
giofteft,unie et dlix mult<f infettiones facic prxcipue tentant, ut lonthi 
CT iigenut. t driduerceft edcontdzio^qu on Umin humore crdfjb ccnjj a 
ftit\ curdutem fbmitcm ipft rclinyuat , GaUicus dutem morbm non y 
quum lentore mdiori dbundet ,<tubttattonem habct. dicendum feminaria in 
GdUicomorbo,propterlcntorem cr frigiditatem fiatim codgulari, CT 
dutnondgglutindriinfomitc,dtit fi dgglutinantur,noninficcrc dlium, 
frigidd C codguUtdcxiftentU, nifi udlde calefiant . propter quod uifi 
quidam funt,quielinteis, ubi dormierdntgdUico morbofordtdifiime exut 
cerdto afjvttt,conccperint infcftioncm . Cxtcrumfomitem nonrclin^uit, 
ut plurimum ed contages .qu<e autcm in ElephdntU funt feminarid,cdlidio 
tdmulto exi&unt,ut pote in diu&ione quddam con&itutd.propterquoi 
non codguUntur,lentorem dutem habent tdntum quantus fufficit, ut info* 
mite dgglutinetur . fit porrb ElephdntUfis aliquando quidem perfe in ali 
quibus,Vprimo in quibm meUncolicm eft fitnguk, er multm, et unttuo 
fm,V cutto denflor ,qudndoq; ab dlio concipitur ,in quibm non nccefie eft 
fanguinemeffeperfcmdle dflettum,feimale afficitur d fcmindrijs contd» 
gionis ,corrumpentibus crdffam cr ficca ftnguinis pdrtc,di quam habent 
gnalogUm.dtc^ itd fe hdbet ElephdntU fis pafiio,que uulgo leprd iicitur. 

De leprdproprie dittd CT fcdbie. Cdp. 14. 

LEprdueroitd db antiquis uocdtd in iuobm prtcipuc difjvrt ab 
ElephdntU loco et materU.quippeprofundim dgitur Elephdntid, 
qudmq cr ipfa circd fumma uerfttur.lcprd uero infuperficie m4 
giseft.mdterUporroElephdnticecrdfiioreffeuidetur, cr cxw* 
Sdctiam nummdgfc.proptcrquoiprofuniatur magis, utraq; tdmencx 
tneUncolico humorefit.nihil autem prohibet, cr in utrdcj; interium «»■ 
iungi diquidfdlftpituitic, unie fit,ut nec Elephdntia^nec leprd unofcm 

pct 



L.I5BR II. cc 

peruifintur moio.qubdfidiuturniorfiitlepu, CT tuftu temporis nuli 
gnior,tumin ElepUntumtr.inlit.funt dutcm inlcpufux pujluU atque 
interdumcrebr£,c£terumficciores,qukmin Elcphmtucr fijumnun* 
tes migis,qukm cxeientes\pruritmqttoq y plurimnm inftfi*t y nucics cor 
puttenet, O* utunouerbo.diatur,ddiatior qutdam Elephatitufis le* 
pn eft.oritur dutem ut plurimumprimo tn twbis uitio humorum cr ccm* 
plexionis cr regiminis.nihdautemprohtbet CT contigione ib aliocanct* 
pi.contrahitur iutem CT i tutiuiute,ficuti CT Elepbititii . pforautem 
qum noftri fabiem uoantjeuioridbuc dtfrofitio cft y qukm lepn tnn* 
ficnsetipfi inlepum,ficutilcpriin Elcphintim,quum guuior utuq : 
fit. uidenturiutcmgrxciperpfors nomen Untum em fabiei Jpecicm 
fignifiare y qu£ ficcior cft ,cj meUncolU nonr.ihd fipit, qmre contn* 
(tiuspform apiunt,qukm nosfcabiem. 

Dediftinttioneinfcttionumcutineirum. dp. ic. 

QVonumiuteminfettionum y qu£cutim arput, multxfunt 
ftecies CT mUlunomimfed confufifatis y bcnceritdc ijs 
curfim piua quxdm notiffe y ut ccgnofamut quomoio in* 
terfedifjvnnt,Grqu£cotitigiofe fint,& qu£non. 
Ergo fi colerd fit qu£ id cutim propellitur y uel illic iliter cUuditur,fi 
quidem nonputrefat,tuErifipelM uoatum ficit,pu&uUmfcilicet unm 
dut plurcs x cumrubore,alorcq; multo,nonnunqum cr cumfebre,inter* 
dumquidcminficiefitti,interdum CT in ilijs pirtibus . gnuior dutem 
ntulto eft, qudtficiem arpit.tum fiepe e pirua puftuli iccidit circunftin 
tes pdrtcs,W fdcicm totm iieo inflimmari,ut cr oculidperiri non pof* 
fint, cr labid pra tumore dcfbrmid rcdidntur,quod fit communiatd dcri 
tnonidadcircumddiicentespirtes.moderniguttmrubei ippeUint.fi er 
go coleu imputrefcens inflmmitd CT dccenfd fit,Eryfipeln hoc ferum 
ficit, fiuero inftatmti nonfucrit dlid EryfipeUu edit,qu£ e puufi flnt 
colerd,fimpliciter dicuntur EryfipeUtd,fiucro no epunfint colen,fei 
commifti,non fimpliciter dicuntur,fed cum ddieftione commiiti humorvs 
tiel db abfceffus ab humore appeUdti.fi quidem enim ftnguini fit ddmiftd 

IfvsnrtteSftoWCvMts UOCdtUr,fipituit£ \(vriTi*«ili<r>tixoiT&Si<r ,fime* 

lincoli£ ifvrnrt Kacs rHntftSAs pr£domimnte femper colen,uerum in hoc 
Scyrrhode ftittflammau cr dcccnfit fit colen puftuldm iUdm fitcit, qu£ 
WitvKTls uocdtur,qu6df£pifiimeitottu cn<ifcdtur 9 Ardbes ejfercdppch 



DE MOR. CONT A GlOSlS 

U nt. itd crgo fe habet colerd,qud t non putrefcit .quod fl putrefcdt iam tT 
fubcutcpu(tuldsfdcidt,tumuocdtos tfmrets hoc eft ferpentes puftuld* 
gignit .quippe ftabile eft Eryfipelds et urit magis ac fquammds VTcruftu 
Us mducit. ferpit autem herpes uocatus modo fede priori reltfta ad alias 
partestransjirentibus fcfepuftulis, modo er inpriori loco manentibus, 
CT uicinapabulantibus.cuiusferpiginisquum rationcm multum confidc* 
raffem,non in aliam certe caufam reduccre potui,q in putrefaclioncm fub 
tilem humoris.na $ non dlid fit difjvrentia hcrpctk ab Eryfipelatc, qukm 
fubtilitas materit ,durum quidem uidetur, qn et Herpes iUe qui l&iu/ufot 
dicitur craff* fatis matcrU eft,cuius caufaetiam exeft, cr iUe etidm qui 
Ktrxpiotuocatur.quidprxtereaprohibeatnc colcrd, qu£ EryfipeUt fdcit 
in latus cxcdat ct pabuletur, fi ferpigo acuitatcm fequitur^uando colcrd 
iUaacutifima c(t. quarc ucrisimilius uidctur tn putrefattiene quada con 
fiitere y qu£ Ucrpctes facit colerd, fignum cutus cft $ fordidiores uidean 
turfcmpcr Herpetes q Eryfipektd. item er ficciortbus indigent ad cu= 
rattonem,quum Eryfipelas indigeat humidiortbus . porro qu£ in putrcfa* 
ftione funt,promptifiime in uicinum inftttionem confimtlcm transferunt. 
prtfertim $ cutem non exurentc bcrpete in Utus magispabulantur.ftpe 
igitur in parteprius inftttd cxhalat materid,qu£ putrefit inftftione ad ui 
cinum communicatdifiepeutraq; pars pabuio quodam inficttur.Ergofi pn 
trefcat colcra,fit duteminfuperficie,tum fimplex herpes fit,qm ferpit 
tan ttm, non aut exeft, at fi profundior fuerit,ncn ferpit folumjcd etiant 
txeft ,unde non fimplex fitherpes,fed ifTnsl&KOfxws hcc eft depafctns 
uocatui ,dtq; hic a crufiiori cclera fit, lUe a tenuiori. porrc fi Iric q a-fthio 
mcnus dicitur ,dcolcrddccenfd cr infldmmatafiat,berpesiUefit, quiuul 
go ignis fyluaticus appellatur. fi ucronon acctnfafic colcra,£fthtomcni 
fimplices fiunt.atq^hi quidc herpetesd colera fiunt pura.q, fi nb pura fit, 
fed miita tenuipituit£, putrefcat aut,herpetem tUumgigmt, qui «t;xf « 
hcc eft miliarisappeUatur, % puftul* fimtles fintgranis milij. atq; ita fc 
habvnt Herpetes,quos Celfusp igncm facrum inuUtgit.non enim ut qui* 
damucluntperigncm facritm intelligitur ab eo Erysipeldt . siquidcm de 
igne facro feorfum, cjr de Erysipelate agit. 

Si uero fanguis fucrit,qui m cutim infiuit,interdum quidempu&ulcfos 
dbfcefius fjcit,tntcrduinaiores ctiamij Erysipclas stt,qucs pblegmonas 
uocant,rubent ij citcalore CT dolore ac ftbrc etiam, ut plurtmu. suut aut 
ftnguis qtiq;purus cft,quvidoq; mt(tus,quod plurimum fit,ttd CTpbleg* 
mon alius simplicitcrdicttur t alms cumadtcftione nomtnis admtfti humo* 



%:. ' •' *• * 0 



LIBER II, j$ 

rk.si.nMicoleraddmifceaturphlegmon fit Erysipclatodes,siuero non 
pituita.phlegmo dtcitur^dematodes^simelan.olia phkgmcnfcyrrhodcs 
dominatc fempfanguine.Jpecies aut phlegmonis funt /<£/.).- pV^Ao», 
Jyotiencm nos furunculum uocamus abfceffumin acutum tendentem cum 
inflammatione rubore et dolorc,cui no mhd colersaimiitu eft.phyma uc 
rofurunculo jlmile pene efi t fcd planius ef\,et rotunditts,uulgus iproprie 
carboaem uocat,multitdiffcrens ab eo,qui proprie carbunculus dicitur.fit 
aiit phyma e fanguine fubaiufto crafiiore q quifurunculunifjcit.phigetb 
hn uero efi quod noftri panem uocant ob fimilitudinem^tlij et bubonc . ij^ 
funt,quibubone <<ppe!lant qui in carmbus laxis fit.phigethlon ucro qui in 
iteruosioribus.fit atit hic uel e puxo fanguineuel mifio tenuipituitt.si tie 
ro simul inflamatus sit fanguvs ac putrefcat,tum bubonespeftilentes facit 
quos Auicenna althoin uocat.quod sifubtilis admodum fanguis sit, influ.it 
gutem in sumam cutem,puitulofos abfceffus facit.si igitur ncn infljmatus 
quidc sitycalefaftus tnutquasiferueat, tiiexathematauocatafacit quat 
plmius erupttocs papularu uocat,uulgus fuljvrfuras a firuore ut arbitror 
4itt.ts.puftuUfunt,uix cutim excedentes rubrt confrrt* tnuicem,pueris 
prxcipuefamdiarcs quumfupercalefcunt.funt autem duumgeneru,qutc* 
dam sicciores cr rubicundiores quas Auicennaplantam nottk appellat, 
qusiamueroinruborc albicantes tenui pituita commifta fanguini,qu£ 
grtci Ifywu uocant, nofcri fudamina, A uicena defuiationes.qubd si craf 
sior aliquantifper sit fanguisac simul putrefcat ,non autem inflammatus, 
tumsi tenui coler* commi&us sit,uocatas morbillos facit,si tenui pituita: 
uariolas,qu£duo, lf*v3il/MXTot etiamnuma grtcvs uocantur ;. 

Atsi pituitafucrit,qu* in cute tumores facit, siquidem humidtifutm 
fcruat,nec acalorcfuit exsiccata , a frigorc cocrctajti motlesfacit tumo 
res,qua: oi/j^ara uocantur.quidamtumorcs simptr transfirunt,simplici 
nimis (ut mihi uidetur)uocabulo,Arabes undimiam uocant. quoi sipitui* 
U,aut a calore,aut afirigorc induratafuit,uocatos Styrrhosfacit. c qui* 
husfunt &rum£,qud4 yct^Sat gr*ci uccant, cr nodi quos ya^xJoc, cr 
idgenusglaniuU cr gummositatesreliqu* . tum cr ucrructqu£por* 
rauulgo appellamus,qu£ si basi latiore sint /ulv^hhIou uocantur,quasi 
formtcantes,quod puntttones tn ijs fiant, quasi frrmicarum . si uero sint 
basitenuiore,ac ucluti fufrenfie an^o^m nuncupantur . Auiccn* 
itt uero Myrmecia ccnfundit cum hcrpete, CT in herpete curam po = 
ttit ,quam Galenus Myrmeciis tradit ,errore pericuLofo ,nisi capitu* 
lu iiucrsis aditU sint, mi qu* alterius funt , Smt prttcrct cx 



DE MOR, CONTAGIOSIS 

boc genere cdUofttdtes qu£ddm y qudrum alij proprie caUi d nobk dicUttfuY 
a gr£cis tv\oi , tum cr uccdti cUui n\o, <t grxcis diftLc pituitd quoc^ er 
al\£pu&ul<e ftunt y quales 'o/3« quidldtinis Udri y uulgo cofii uocdntur 3 
quiprtfertimoriunturinfdcie.funt er <p\uHTeSvoUyquds Auiccnnanomi* 
nc uefiicdrum comprehcndit, buU£ funt non difiimiles Ijs , quas cxcitdt 
4qudftrucns y quibus tenuis fubeftpituitd.proximdijs funt WpaW uo* 
cdtd phlyftenis pdulo duriora, quibus cum pituitdtenuk fubeft mcUn* 
colid.phlyften£ uero e ftmpliciorifunt pituitd pdululum infldmmdtd, un* 
de cr in buUdm furgit.porrb cpituitd ftlft ftunt uocdtc d uulgo uoUtict, 
Celfus pdpulds uocdt y gr£ci Kii^Ww . qudmqudm funt y qui Lycher.di tran 
sferdnt impetiginem y quod ncn reftc fteri drbitror. qubd dutem quds nos 
uoldticds dicimus y Celfopdpul£ fint y mdnifeftum eft,f mdteridmftmoium 
fcrpendi y quidbipfotrdditur,reJpicidmus.funtdutcm duorum generum. 
dltcrum,quod ftt e tenuipituitd crftlft perfummam cutem ferpcntein 
orbem,quodpdfiimnomine uoUtic£mons\rdtur. dlterum cuipdrumeUn* 
colijc ddiungitur, cr profundius dliqudnto ferpit. er nonpr£ctfe in orbe 9 
quod fcpe in impetiginem ucrtitur y nec me Utct Lycbcnis ncmendgrccis 
interdumUtius cdpiproftdioricutis habitu,unde et poetd fordidos dppel 
XdtLycbenas y V Pliniusipfeetidmnouummorbum Pompcittdte uifum 
Lychends uccauit y ficuti cr mentagrdm.qutomnidcx fdlfd pituitd ftunt 
putrefcente y cuiquidddm meUncolU permi&um eft y propter quodfordida 
putrefdftio ftt.Gigniturpnctercd er fcdbies c ftlfit pituitd y cui nomen 
communc non proprie inueniodpud gr£cos y qudndo dut iUdm figni* 
ficdt dpud ipft>s y qu£ dpud nos impetigo dicitur meUncolicd pdfiio cr uid 
dd lepram y dutftfcdbiem notdt y iUdmcerte freciemtdntum importdt, qudt 
ficcd dicitur fcabies .quare de fcdbie uidentur y dut non egiffegr£ci ccm* 
muninomine y dutdcednonegijfc y nififortefub pruritus cdpitc compre* 
henderint.Suntdutem Vdli£ qu£damepituitdpdfiioncs et *\uxi* 
hvoc ctr)<p»*it . Achorcs dutem nos uulgo dppeUdmus Ldtume y Plinm 
ulcerd capitis manatidtrdnsftrt y Ardbes SdphdtidppeUdnt y cruftoft funt 
eyfordid^ inftftionesincdpitcpuerorumpr£fertimndt£de quibus nec 
mnltddiccndafunt. . vivfiA »u4 i » • ,iu« 

Si uero humcr qui in cute tumorem fdcit meUncholicus Ht y ftquidcm 
nec inftamatw fuerit y nec putrefcdt,Scirrhos meUncolicos fdcit y dlios qui 
de ' mJiores y aliosmihbrc's cr puHulofbs folum. fi duteminflmatm sit V 
dccenfui^nonautemputrcfcatjCdnccr uocdtit fdcit.siueroputrefcat qui 
demjiondutem inflamrndtus sit, tum pforam cr lepram ggnit cr E/e» 

pbdntiam 



phantiam noniumferam 3 at fi inflammatus flmul flt 3 et putrefcat Blephan 
tiam ftramfacit 3 quum Um horribiles ajpeftu funt 3 fimiliter CTcarbuncu* 
lum quem Antracem uocant 3 generat . lmpetiginem porrb a nobis uocatX 
non aliam effe apudgracos uidetur mihi 3 quam pforam et lepram 3 quat fe* 
cundum magis cr minus illas quattuor Jpeciesfacit 3 que a Qelfo traiun* 
tur. ex quibus patet impetiginem non effe Lychenas 3 ut multiuertunt 3 fei 
eammagisquamfuprauocauimus uolaticam Lychenas ejfe.ktc enimd 
phlegmatefalfo.impetigoauteme melancolico hwnore magis fit.ac de 
cutis infeftionibus 3 itaper tranfcurfum icterminatum a nobis sit. e quibits 
contagiofe funt bubo peflilens, cr exanthcm.tta UU quasftrfas CTuario* 
las uocamuSjCT jlrumtqusdamulcerata* et Lychenes nonnulliet fcabies 
cr Elephantia 3 cy Achores 3 €T AlopecU 3 cr Syphilis ,CT mcntagra^KT 
fiquat ali* funt 3 in quibus putrefaftiofordidafiat. 

DE CVRATIONE LIBER III. 




Quod peculiaris curatio debeatur contagio* 
fismorbis. Cap. h 

| Aftenus ergo de cotagione quid effet 3 et quibus prin* 
cipijs er caufls fieret 3 CT qu£ effent difftrentU eius 
omnes in uniucrfum quidem libro primo percurrimus^ 
mox decontagiofis morbisaut omnibus 3 aut maxime 
notis qui effent y cr quibus e cau fls penderent, CT quo 
modointerfe diffirrent libro fccundo dijferuimus . fu 
pereft iam ut de curatione omnium contagionum dg& 
mus 3 methodoprimum(utpareft)generali cr communi t mox cr proprU 
cuiq,- mqrbo.de quo quidem inprimis ambigat ftrta(fe aliquis 3 utrum ali» 
quampeeuliarem CTpropriam curationem habeant contagiofl morbi ab 
dlijs, cr an tradita fit a maioribus noftris . mirum enim uideripoteft 3 fi ali 
quainhiseratpeculiarismethodus^prxtermijfamab illisfuijfe. Atcerte 
fi refte tradita funt 3 qua: fupra determinatafuere de contagione 3 proprU 
qutedam cr dcterminata curaticdebetur contagiofls morbis 3 quatenus con 
tagioflfunt.quandodiximuseos 3 CTprincipio longe diffirreabalijs 3 CT 
modomateru cr putrefaftionis 3 ac poftremo cr accidentibus ipfls . qui* 
bus omnibusfua animaduerflo et fuacuratio debetur. namfiquifpiam re* 

tracajl, P 



DE CVR ATIONE 

^efehabettstumcirca humores proprios,tum cr circa complexioneht 
CT alU,phtbifim tamen ab alio per contagioncm concipiat ,plurimum pro- 
fcftorefert,ftper initiaaduoccris,cj' fcminaria eius contagionis per ca 
extinguas, qu£ diccmus . ijs emm interemptis mhil prxterea procedet 
morbus.ftmiliter GTin rabie fe habet,GT in S-yphdide er fcabie,ZJ alijs. 
quin imo cr in proccffu quoque fi ad commnnia remedia te conuertas, ca* 
tarrhum inphtbificxpurges,materum concoquxs, nihil tn operabere 3 nifi 
perpctuo ad feminaria animum cr curationem aducrtas. porro cr in fe* 
bribus qu£ pejldcntes dicuntur, cur non ijs remedijs utimur, quibus in 
alijs folcmusfcur protinus omncs clanunt putrefaftioni reftftendum effet. 
ncc quidzm ob&ruftioncs apericnio, non plenitudinem cuacuando,fei. 
propriaqu£daminquirendo,qu£ obfiftant putrefaftioni .quippe certus 
in his eft putredinis modus , qui propriam animaduerflonem pofcit . 
Videnturigitur maiores noftri curationes quaruniam contagionum tra* 
didiJfe,quatitumddqu£damremedU. uerum omnUiUa nonai contagio» 
nem,quatenus ovitagio eft, deftinatafuiffe, fed autfortuna quadam in* 
uenta,autex fimilitudine adalia,ut uenena cr fimilia.qu£ res certior 
fiet per e4,quec circaunumquenfy morbumdicentur. quoiim aggrciia* 
mur ab uniuerfali metbodo cr fbrma initium capicntcs* 
Quoniamautemduplex eftmedendi ratio,alteraqu£pr£feru4t,altera 
qux Uberat,nos breuitatis gratia,de ea qu£ liberat inquifttioncm facic* 
mui,iUudpolicentes,quodh4c refte perfpefta unufquifque uiam babert 
poterit quamfaciUimam ad eamquoque qu£preferuat . qui igitur conta* 
giones curare uolet,ad b£c aduertat neceffe ch.primum uideat,qu£ nan% 
contagio et~t,utrum earum,qu£ extrinfecus ueniunt. cranab aere,an ab 
alio fit conccpta,an earum flt,qu£ in nobis primo ftunt,et utrum contaftit 
folo afficiat,an cr fbmitc, uel et ad diftansferatur . tum perpendat qualk 
fit,num acuta,an fegnis, cr quo in humore fedem habet et analogiam, nec 
non cr quantum procefiit,fiin principio cft,an plurimum ejl pro* 
greffa,CT quibus in locispr^cipue flc,intrane tota, an extrA. 
tota,anubiq;,zran folida occuparit, an per fummx 
tantum crrct,CT utrum uelociter cr Urge fer* 
f>4t,an tarde cr angufte, cr ut fummt* 
tim dicamus,dit)vrenti£ omnes 
contagionum ante ock* 
los habendt. 
funt. 



LIBER III. ff 

De intentione qu£ habetur ad ptitl* 
cipia. Cap. i . 

Hls animaiuerfis trid principaliter effe fcito y ad qu£ intenth 
omnis dirigenda eft . primum quidem principia y a quibus ini* 
tium CToriginemputrcfaftio habet y fecundum eft materia y qut 
in uia eft y ut inficiatur er iam cocpit, tertium materia y qu£ iam corrupta 
cft,necamplm reititui poteft.acprincipiaquide quandocfcC ut diximut) 
tomunia funt cum alijs morbk , qui in putrefaftione confl&unt, quandoq; 
propriacontagio fls. communia quidem funt plcnitudo y obftruftio y malitia 
humorum Cr alia id gcnus y propriauero funt feminaria ipfa contagio» 
num.nihil enim prohibetaliquoplane fano cxiftcnte^W menfurate inbu* 
mortbus CT alijs fchabcnte y contagioncm tamen ex alioipfum contrahe* 
re . ergo fl communia adjint principia nihil aliud ncbis dicendum agcndum 
ue fit y nifi qu£ mediciiubent agcnda y quumplenitudincsobftruftiones CT 
aliaeiufmodiadfunt.ubiueroeaadfunt, qu£propria funt contagionibus 
principia y tum magna cura cr dHigentia opus eft . protinus cnim fl femi* 
naria ipfa y aut enecare,aut educercpoflis y aut frangcre y morbus prcterea 
non ultraproteniitur . quaremaxime initiaperpende fl potes ijsadeffe. 
quodflnon pojiis y fcitotamenper totum morbi proceflumcontinentcr cu* 
ram ad feminaria adhibendam effe. ad qu£ multiplex ingenium eft y cr 
nunc unomodoadilla y nuncalioagendum.poffunt autem iUa y aut extin* 
gui y CT utdicitur cnecari y aut educi, aut frangi CT alterari y aut repcUu 
bir autcm utinon femper vmnibus datur y nec conuenit, fed modouno y mo= 
rfo alio y moioplurtbus agere licet , ut er res y CT occaflo y crreliqua po* 
fcunt. Ergocxtingmti cr interimunt, er qu£ calidifitma funt y cr quat 
frigidifiima y maximeautemqu£ urcntia dicuntur y autuktna\urentibus y 
fiue pcr ignem faccrc uelis y flueper ea y qu£ cauftica uocantur . extin* 
guntur quidcm ab ijs feminaria , ita ut ijs intcrcmptis y cr totus fi* 
mul intcrimatur y qui vnminet morbus . nihtl enim remanet y quod pr£* 
terea fobolem gignat . nam ignis quidem uis y tam cr fi locumcxurit, 
ultra tamennon aliud nocumentum rclinquit, quod ucl ad priorem la* 
bcm attineat, uel apportet nouam peiorcm. quare ubiauxilium hoc adhv* 
beripoleft cr debet y ttuUumpr£fentius cft.porro extingunt Cffrigidifk 
fima y ut frigid£ potus y de quo fuo loco dicemus, cr abluttones ctiam, quoi 
maxime ualet ad ea femiiuria y qti£ infomittbus continentur. 
Sequcns ai ca ingenium eft euacuatio.quod certe dfficultcr admoium 

P ij 



DE CVR A TIONE 

fieripoteft,quonidm hinc inde difiperfa fint feminarid htc,V perfc cdu* 
cinon fittk commode pojfunt . nihil tamenprohibet cum humoribusquibut 
dgglutinatd funt,fimul cr ipfa quoque educi.Vcrum non nifi ui multa fit. 
tnodidutem eudcuandiprxcipui funt pharmacaqu£aluum mouent t et qu£ 
fudorem cient CT urinam,et dlia de quibus circa particularid rurfits dice* 
inui,utcucurbituUcrphlcbotbomia cr reliqua. 

Qjt£Ucrofrdngunt CT dlterdnt femitidria,ed funt,qu£ antipathiam 
habent ntdterialem,hoc eft per qualitates notas contraria funt . quoniam 
enim diximus feminiria h£c dcrimomam quandam habere,tum cr in \en- 
tore quoddmconfiftere.dcrimoniam quidem frigidisfrdngemus, lentorem 
uero ficckpotentid . exficcantautemalia per qualitatem ipfam, qux ejl 
ficcitas, qu£ quidem paru£ dftionis tn tota natura eft, alidper cdltditd* 
tem,dlid imbibitioneutpulueres crfarin^,*? idgenus, alidmodkomni* 
bus ut fal. quorum omnium interdumquidemunumjnterdum aliudmdgis 
conueniens ejl.quare CT abundare oportet,ut eligere pofiimus,qu£ ma* 
gk conducunt . KepeUuntautem qu£ proprie fpiritualem antipathiam 
habtnt aduerfus fcminuria.dtximut cnim in tutura dijfenfum hunc rerum 
effe,ut fefe mutuonon nuUapeUant. quarcficut cr uenena C feminarid 
contdgionum y dntipathiamhabentad dnimam CT naturdlemcdlorem, ita 
V qu^ddm dlid funt , qu£ uti dntidotd qu^ddm dntipdthidm quoque cr 
dd uenena CT dd fcmindrid ipft habent, er ea repeUunt . fortdffe dutem 
V eademobtundunt dlio modo.nam quoniam Jfecies tum ueneni,tum 
contagionk ad animdm uti inamabilis cr ingrata fertur, CT triftitiam w« 
gerit,ita ftecies eorum , qu£ dntidotd funt, utigrdtd CT Utd recipitur, 
qua e cduftobtunditurpajiioprior a ucneno cr contdge iUatd, CT uigo* 
ratur dnimd.quod in fitore onuiifieri nunifeftum eft,ubiper odvrdtd rc* 
creari nos fentimus. qubi igitur in contagionibus anttpathia h£c ucrfe* 
tur,qu£ rccreet per odorem mantftftum eft, utrum autem CT iUa quoque 
adfit,qu£ rcpellat, cr fi non itd manifeftum eft,rdtiondbile eft tdmcn, cr 
in uenenk manijrftijlimum . conftat enim affumptis quibufdam dntidotk 
uim omncm uencnifubito toUi,quod non alia facultate fieri poffe uidetur, 
quamper fpiritualem jpeciem,qu£ pr£cipue repeUatucnenum.tam CT fi 
per materiales etiam qualitates opcretur dntidotum . Conftat quoque ru* 
fticos quofdam,quum fbrte fecarent berbdS,demorfos fuijfe d uiperddc re 
pente infiatos,dppofitddutem TormenuUduocdtdhcrba fuprilocum,ft4 
timliberatosfutjfe. Nos quoquemirum quiddant uidimus inboh drme* 
910, uiHicns enim quiddm noftcr,quum d mefirteprofiafceretur in jbrum 

i/itcr 



LIBER III. w 

\nter eundum fenfit fe in coUo pungi 3 nefciens qux e re contigiffet, ftatim 
dutemfattotumore ingenti er ftrangulatione quadam ad me rcuerfus, 
necqukquam loquens 3 fed folum digito locum commoRrans 3 proftrauit 
fefefuper capfa 3 mugiens quafi moriturut. cgobcftia aliquxm uenenofxm 
ratus 3 quinequecxrbunculifigna ulla uidiffem^nec alterius eorum 3 qu£ 
oririin nobis folent 3 bolum armenium propinaui cum aceto 3 utfbrte excel* 
Unsapudmeeratbolus 3 quoajfumptoconftftimCr quodamquafi miracu* 
lo detumuit locus 3 ac furgens itte CT loquens 3 boc me inquit a morte Lbe* 
rauit 3 putare autemfearaneum pupugijfc, quidecidijfet in coUum . b<cc 
ergo er fimilia a maiori quadam ui euenire 3 qukm a notis qualitatibw cen 
fendumeft.quod cr circamalignas CTuenenis fimiles contagiones con* 
tingere par eft exiftimarejn quibus fut quoque antipithieflnt, ut de eo* 
dem bcloarmenio traditur 3 per quem in magna itta peftilentia, qu£ adeo 
Athenxs uexauit 3 totpr£feruatoslegimus.Scordiumquoq } cognitum fc* 
runt tam mireprsferuare a putrefattione 3 quum cadauera, qutfuper ip« 
fa iacucrant 3 inuentafuiffent incorrupta. quantumporrb vbalfxmum et 
tnyrrha,V aloe 3 ey cedrus, cr id genus a putrefattione conferuent, r.o* 
titfimum eft in caiaueribus regum . quare CT circx contagiones eiufmodi 
tjfe antipathiam nemo inficiari debet . qu £ autem iUa fint 3 quibus data fit 
tantafacultas 3 (tatim dicemus. utrum autem antipathia h£c fit in ea qua* 
litate 3 in qua et oior uerfatur 3 an alia,incertum eft homini.atque h£c quir* 
dem remedUfunt 3 quibus uti aduerfiu feminaria pojfumus. 

De intentione ad materiam qut iam infici cccpit. Cap. 3 . 

AD eam ueromateriam qu£ nondum ccrrupta cft 3 in periculo 
autem iam agitur,una quidem generalis intentio eft prohibere 
tumcaufasputrefattionis 3 tu iam induttiafjvttus principium, 
quod CT alijs etiam morbis, qui in putrefattione confiftunt, 
commune eft.modus autemnon eft communis t ficuti nec caufe 3 necratio 
putrefattionis communis eft bis cr alijs morbis.quippe in alijs prscipuat 
caufx funt plenituio 3 ob&ruttio,0' bumorummahtia, inhis autem nutta 
horum neceffaria perfe funt 3 fed quodammodoaccidunt 3 autconcaufe fo* 
lum funt 3 non autem perfeprincipia.lgitur fihee concxufe contagionibus 
coniunttx funt 3 negligendte quidem non funt,fedproutconucnit 3 traftan* 
d£ 3 ey to\Lend£.qu£ autempropria 3 cj' perfe confideratio cr intentioai 
mtertimpertilitaMemmtiiMfiUa eft 3 utomniingenio obftftaj jj>utrv 



DE CVRATIONE 

fdftiom qu£ inducitur y ac quomodo feminarijs y a quibus pendet y teoppcndi 
diftum eft y quid <tutem circa materiam ipftm agas nunc dicendum . 

Quo niam autem in putrefaftione omni dijfolutio qu^edam miftionis fit 
euaporantemnatocalido cr humido y cuaporant autemhxc remoUitis ab 
humiditatcpartibus y cr fublatis ab extranea caliditatc,manifeftum eft $ 
ad hecc ob ft&cre ncccffe cft y primum quidem remittendo eam y qu£ induci* 
tur extranea caliditasjeinde cx ftcca ndo y qu£ remoUit partes y humidita* 
tem y ac demum prohibendo di/folutionem miftionis.prohibent autcm pra* 
cipuc refinofa y non folum qubd exsiccent y fed qubd con&arc materiamfa* 
ciuntglutino ipfo . prohibent autcm V intermi&i pulueres quidam im* 
putrefcibilesipsi cxiftentes y fubtilifiimeigitur dmisi cr intcriefti in* 
ter partes materU partim altcrantis aftioncm impediuntinterpositi ipsi, 
partim materiam continent ne dijfoluatur nexu quodam . Simili modo quo 
grena immiftacalcitenacemnexumoperatur y Gr aqu£ farina.penctrant 
enimhumidaminimaintenuifiimos uocatos poros siccorum y unde fepa* 
rarinonpoffuntpropter uacuum y nuUo exiftentc alio, quod fubingredia* 
tur y quodmaxime adfvrtitudinemmtftionis ualct . nonnegligendaautent 
cft y necparuifaciendaminimorumintermi&orum aftio y qu\s putaret in 
tnulto lafte interposko pauco coagulo y aut tenuipuluere plumefloris cy 
i\ar£ coagulari lac totumfquis credcret in magno aheno ebuliente facca* 
to ac pr* feruore iam erumpente , sifti tamen CT conitare ac deponere 
eruptioncm CT tumore m omnc m imposito paucifiimo butyrofquod ue» 
roattinetadputrefaftionemnon nc uidemus confcruarimna in magnis 
dolijs intermiftopaucoalumine, qut alioqui citiftime putrcfcant* quare 
nec mirum ejje debet y si er eat qu£ in nobis fiunt putrefaftiones, per in* 
terpositospulueresquofdamprohibeamus. atc^ h£cquidemadmateriam 
qu£ iam periclitatur y idonearemedia funt. 

A d eam uero materiam 3 qu£ iam corrupta eft y CT re&itui non potest, 
ma intentio eft rcmouendi eam e corpore y quod aut pharmacijs pt y quum 
fcilicet materia introrfum eft y aut incisionibus y uel diffolutiuis , quum 
rft extrorfum .habct autem &h£c digeftiones fuas a mcdico prxpa* 
randas . non eas quidem qu£ ad benignum restituunt y fed eas y qu£ cua* 
cuationemfaciliorc reddunt . ie qutbus omnibus in particularibus morbit 
diftinftius agemus . nuncenim generales magis percurrimus . quoniam 
autemrcmedijsabundarcoportet in contagionibus , CT modo uno y modo 
dlioutinecejfeeft y beneeritpluraenumerare eorum, qu£in contagioni* 
bus u*lcnt,ut eltgere popimus, qu,£ idonea magis sint . 



LIBER IIL 

W VrentUergofunt 3 uiride£m y auripigmcntum y calcitvs 3 calcantbum 3 
CT quoi fublimatum uocatur, cr g«oi pr£cipitatum 3 et uocata ruptoria* 
er \d genus .uicinauerourentibus ,funt fal gemnui y nitrum cr ftletaccti 
fex uba 3 CT alumen 3 et cinls ficus 3 cr ftercus calumbinum y et uatrachium 
cr clematis 3 Cr thapsia 3 cr euphorbium cr pyretrum et calx^et hermoda 
elyli 3 cr unguentum £gyptiacum 3 cr trochifci Andronis 3 et diacalcitk et 
eiufmodi. Kesitue uero qu£ et abftergunt 3 et exsiccant 3 crmaterUm con* 
ftantemfaciunt 3 funt 3 Terebinthitu 3 Laricina 3 abictina 3 c£dria 3 Tbus 3 ma 
{tix 3 galbanum 3 myrrha y (tyrax utraque gummi 3 Ufer 3 cr reliqut. 

Qii£ uero tum in pulueres redigipoffunt, tum decoqui, calida quidem 
CT siccafunt 3 aj^alathus 3 cupreffus 3 iuniperus 3 cedrus 3 xiloba,lfamum 3 ci^ 
trus y cedrus 3 agnuscaftus 3 Guaiacum 3 agalochum 3 fcordium y cham£lrys 3 
dittamu tum noftrum 3 tum creticumpcnttpbyUon hep taphyllon 3 et phu 3 et 
uerbena 3 cr ThlaJpi 3 cruocatafcabiofa,crcardobenediftus quem Tbeo 
phraftusalteram frecicm Cnici agreftis facit 3 tum CT Gentiant 3 cr arU 
(tolochia et smyrnium. 

ltem aromatica casia 3 cinnamomum 3 calamus aromtticus, luncttsodo* 
ratus 3 Macer 3 nux mufcata, Zedoaria, dorcnicum, galanga y iris . 
frigida uero cr siccafunt margarit£ 3 coraUi 3 fuccinum 3 faphiri 3 hia^ 
cyntbi 3 er in magno pr£tio babitus fmaragdus y tum terra lcmnia 3 cr 
bolus armenius , cr famia, cr fandali, er uocata biftorta forte bu = 
lapathon 3 cr lapathigeneraomnia pr£cipue oxalis 3 cr Trifoliumomne, 
maxime quod odoratum dicitur 3 CT consimilis herba 3 qu£ uulgogal* 
lica appellatur forte onobrycbis 3 nec non cr cicorium, CT cicerbita, 
er nymph^a, v tamarindi, cr cornu cerui 3 cr os cordis eius 3 cr 
cornu monoccrotis, cr rofe 3 cr earum femina 3 cr citrU 3 CT e liqub* 
dis acetum 3 cr omphacinum 3 cr uinum oxyacantbinum . cxanti- 
dotis uerofunt Theriaca cr mitridatum 3 CT trocbifci de uiperis 3 cr di<t* 
mufcum 3 CT diambra, cr cypbi 3 cr faccarum rofaceum cr eiufmodi. 

Qu£ uero friritualem antipathiambabeant nonfatkfacileeftiudi* 
eare 3 quoniam eadem habent cr eam antipatbiam 3 qu£ inter materia* 
les qualitates uerfatur . quoniam tamen nonnulU maiorem- quandam 
uim pr^feferunt qukm materialium qualitatum ( ut fupra diximus) 
exijiimandum eft talia maxime efic terram lemniam cr bolum arme* 
nium 3 cr fcordium 3 cr beptaphyUon 3 cr cornu monocerotis 3 cr pr£m. 
diftas gemmas pr^cipueSmaragdum^CTTberUcm^crjAitriimm^t 
» quitLaliud in experientUmuenit ♦ 

4 



BE CVRATIONE 

VrentihuSdutem utitumfolumlicet quum contdgb extrdeft, & es 
quidcmmalignadc inprincipio. fi enim introrfum fit contagio,adhibere 
cjuidem non potes urentiaflne maiori pericuto, extra uero fi flt dpponere 
quidempotcs CT debes flmdlignd flt ccntdgio. uerumin principio folunt 
iuuabis.fi enimiamradices egit,cr introrfum fefe infinuauit, nthil qui* 
dem proficics,fi cxtrd urentia appones,licet tamen quandotp uicina ureti 
tihus applicare, quihus aimifcendd crunt pinguia qu£dam,qut ea introft 
rantydt fi extra quidem fit contdgio,non attt maligna, nec ftc quidem uren 
tia funt applicanda. qudndoperalidi facultatcsleuiores,etperahftergen 
tid fola leudre morhum datur,ut in fcahie et fimilihus.de his autem inpar 
ticularihus rurfus dicetur, CT quando cr quomodo conueniant. 

Calidisuerovficcisutitum dehes,quum materid non Udldc dcutd 
eft,fedfrigidior,ficcisuero er frigiiis quum cdlidior eft.quoniam au^ 
temhorummultd cr ftipticafunt,ey fubftantU crafiioris infcrius qui* 
dem examindhimus,quomodo liccdt ed adhtbcrc, CTnon adhibere.porro p 
decoftaconucnicnter agcs quum introrfum contagio eft,ut in fcbribus* 
perpulueres uero quum maxime cr multiplicifacultatc obftftcre putre* 
fdttioni uolcs.dtfy htc quidem fatis flnt quantum dd uniuerfalcm c urandi 
Tdtioncm pertinct,nuncparticularia profequamur,afthrihus incipientes. 

De curdtionc fehrium uarioldrum, cr mor* 
hiUorum. Cdp. 4. 

INtf r fehres qti£ in ccntdgicne uerfxntur , iU£ prius percurfie fue* 
re,qit£ uocatas turioldt CT morhiUos emittunt, ut pote minus fer*. 
de quibus quidem dgcmus,qudtenus nondumpeftilentes funt. num et 
ipfeinpeftilentijs fcpeuifuntur, ftmpliciter autcm pefiilentcs non 
funt.quoniamigiturdiximus expulfationem iUdtn udriolarum morbiUo* 
rumq ; quoddmmodocriflmquandam cffe, er feque&rationem menftruat 
infctlionis d fanguinc,nuUd tibi effe dlid intentio debet, quam ut non im* 
pedias expcUentem n.tturam,fed iuuespotius, fi opus eft. quippe edm im* 
pediunt nonnuUi interdumphlebotbomijs,intcrdumpurgatorijs pharmd*. 
cijs.qiare quunt tu uiderisfebrcm cffe eiufmodt ,qu£ cm expulflones aut 
faciat,ciutfitlura fit ,tum abftine amedicamentis omnihus,fed naturant 
flne perfe agere, nifi forte a printipio magnam plenitudinemfueris con* 
fyicdtus. tum enim liceiutipurgantt pharmdco,fed non acri cr molefto, 
$ fi tuu4nda naturafltjocumprius procurautcalidus deccnter exiftdt, 

ut a-ger 



LIBER Iir, 



Vt £ger pdttnk conuenienter tegatur, cr ijs rubcntibus,ut leuiutatur ci* 
bo,uino ab&ineat.tum mie qu£ caufie prohibent expulfionem,num carnis 
denfitas fit y aut crafi ities materU.tunc enim iuuanda ejlnatura cum ijs 
quxfiraminacutisapcriuntyCrnuteriam attenuant . qualesfunt caricjc 
CTjiniculus, CT carui y cr apium y <7 fimtlia,ex quibus commode decoft* 
lcnt. funt qui addant lentes abicfta prima a qua decoft ds,aliquiqu i cr 
ftazdcantham, quod quidem forte miretur aTijuisTquando in lenthjuTcr l H*fa<^> 
) trazacantba contranamagis uidetur intentio inetfc,quum cr ingrojjent 1 
er 5jj iffcnt fanguinem, cr cutim obitruanj . Verum ita res accipicnd^ 
c]t,q, ebulitiojangutnis.interium temperata eft, interdum non tcmpcra* , 
ta,fed aut maior q oportct,aut tenuior quam oportet, fiigitur tcmperatx 
eft,crafiior autem bumorquiferuet y tum neq; lentcs, neque tragacantba 
adiungidebct,fedfaterunt,qu£fubtiliant.at ubiintcmpcrata eft, etmu= 
ior qukm oportet, aut quod excernitur nimis fubtile uifum fuerit, tum fi 
pr^diftvs addantur lcntes cr tragacantba,reftcfacies y quoniam itaebu* 
litionemtemperabis y quod cr in fputofiepc fieri oportet,quum plus eqi<o) 
tenucefi,necplurade bis fcbribus dicantur. 

r>ecurafcbriumpeftilcntumcommuni. Cap. c. 

NVnc ueroadcM pcrtranfcamus y qu£ peMcntcs uocantur ft- 
bres y quod uelpartem maiorcmperdant^uel multos faltem.qua 
rum qua maiorem partcmpcrdunt y uerx pefiilcntcs dicuntur, 
qut ucro multos folum y malign£ magis dicifolent.quoniam autem graih 
bus folum dijfvrunt,cr communcmquandam naturam habent,communes 
primumearumcurationes cr intcntioncs trademus ,mox cr propriaspro 
fcquemur. Ergo ijsprimum confideralis, qu£ diximus effe circa contagio 
nes confiderania,.vulogii fcilicct bco,tcmpore et ante alia morbi origi* 
ne, extrinfcca nefit an intrinfeca . Scito cr in his iUatria prxcipue effe 
attcndenda,ad qu£ prius diximus effe oem intentionem dirigendam-.femi 
nariafcilicet,materiampcriclitantcm, cr eam qu£ periclitata iam cr 
prorfus corruptacft.acquoniamfupradiftumeft,feminariapoffe uniuer 
fjliteruelextingui,uelfrangi,ueleiuci,uelper antipatbias rcpeUi, ui* 
deniumeft,qu£namexhvsin pe&ilentibus febribus conucnire pofiint. 
ac primum quiiem extinguifeminaria per urentia non datur,quoniam fi* 
brisiamintrorfumfaftaefi,necfatistutumeft 3 introrfum affumerc qu£ 
urunt.cxtra ucrofiapponas aut nibiloperaberis,aut contage exagitabis 

fracaft. <^ 



e* 



D E CVRATIONE 

ueheittentiu*,qudrep alia ingenia age.utrum aut extinguiper frigida pof 
fmt,utp aqu£ potum,dubitationem habet,qmet fiaqua quatenus frigida 
iuuarepofiit,at tn quatentu humida obeffe non parum uidebitur,^ augeat 
putrefattionc,nonfolum igitur,pp hanc caufam nocere potm aque poteft, 
fed et obillud etiam,^ materiam crudiorem reddit,et obftrutttonem adau 
get 3 quapp in maioriparte harumfebrium ab&inereab eopotu melius eft. 
nihil tn prohibet certis cMmetwm conuenire^quufebris ardens efl, er 
colera qucdammodo [uritjt etreliqua confejituntAum.n.magis prodeffe 

frigidital q obe ffe humlZtUi P°l*fl-l§ ty* r . ^XS f '"& w L P°.?lliL ar $ imc 
pofiint feminariafebriu contagionem peflilente habentium,uidendum efl 
utrii faltem educipofiint, fed certe et hoc difficulter admodu fit.per fe.n. 
feminaria ualde difrcrfa funt,et fi educi dctur,educuntur quideper edu* 
ttionem materi£,cuifunt ha-rentia.quomodo tamen fiat, cr qutbus modis 
tnelius,qutbus dtfficilius,paulo poft o&endemut quum de materi* euacua* 
tione trattabimus .fupereffe igitur uidetur,utmaxime procuremus ea 
frangere,CT per antipathias repeUere. eorum autem qu£ frangunt, om c 
nia quidem potentia ficcafuttt . fedalia calida quidcm funt, alia frigida* 
Vrurfusalia ficca tantumfunt,aliaetiamfliptica, cr crafpe fubftan* 
tit.quare cr dubium efl utrumcalidis,utiliceat in hkfcbribus, etutrum 
ftipticis. namcalidauidcntur,cr febrcm augere, cr acrimoniam femi* 
nariorum . ftipticauero uidentur obstruere, cr tranfrirationcm inter* 
c\udere,<? materiam crafiiorem facere. adqu^dicendum efl diuerflta* 
tes cr analogias contagionum conflderandas effe. alt£ enim ad crafitores 
CT pinguioreshumores habent analcgiam,ali£ad fubtiliores cr acres 
nugis, cr alt£ ad fpiritus etiam.porro in quibufdam obflruttiones mult£ 
funt,inqutbufdampauciores.ubiigitur analoga efl contagio ad craffos 
cr frigidiores humores,pr£cipue fl erobstruttioncs non pauc£ flnt, be* 
nc erit ficck uti,qu£ ctiam calida fint . frigida autem mintu conuenient, 
waximefiw ftipticafuerint craffe fubkanti£.at ubi analogia ad fubti* 
liores & acriores hujncres fic, uel ad jpiritus ipfos, ob&rutttones autem 
pauc£fuerint,tum decet per ftcca iUa agere, qu£ fimul cr frtgida etiam 
fint.qu£ fi etiam fltpticafuerint,nihtlrefert.frangunt emmh£c maximt 
et uirtutsm cotinent,ne dtj)oluatur,qitoipotifiimfi accidit in hisfibrtbus. 
porrb fl ea qu£ p antipathias ualent^uUa in contagione conuenientia funt 9 
in hac certeconuenienttfiima CT nuxtme prxfentunea funtjnquaconta* 
ges uenenis quibufiamafiimilatur . quarcbti nuxime utenium,nec un$ 
defercni4,qu£ tumrepcUcnio, tum et anforUnio iutunt . hxqiui^ 



LTBER m. €t 

intentiotteS ad feminaria habeda: funt,qu<e fi ab aere Uel <tlio dcpendednt, 
iUud etiam principium extingucndum CT frangendum tibierit. Admatc* 
rum uero quc in periculo eft,primum iUud aquum eft qutrere,utru eua* 
cu.ttiouUa conueniat, etqualk.dc couenire quiiem quumplenitudo adett 
bumoris adputrefattionemparati manifeftum eft. ubi uero plenitudo e4 
no ctd fit,fed corruptio totdecontagionc depedeat(nihil. n.probibet ahquo 
probe fxno exittente cotagionem inferri) tum non eft prccuranda euacux 
tio materi* peridttantis prxfertim phlebotomijs aut pharmack. quin imo 
de his dubitatioeft>ct cotroucrfta inter ntcdicos utrum sint adhibenda in 
ea etiam materid, qux cti plenitudine peftcm ajjvrt.quippe funt,qui in om 
nipeftilcntia non fcmel folu,fed cr bis fanguinem hauriant,rationem dfk 
fattiaddunt,$ hicmorbussitmagnut imo omnium maxhnus,q, cbulitio 
in fanguine magna fidt,<£ peccatum in ipfo fanguine qttarifcmper sit, cr 
corruptio,q, pcr phlebotomias bene cuentetur corpus CT tranf}>iret,qu6d 
natura multum in hisfebribusgrauctur,qua: nisifubleuetur,morbum non 
ftrat, non expeUat,no concoquat.propter quod multi uisifunt,quibus phle 
botomiafatta,{tatimlenticularum expulsio fatta fuit,quumprius nuUa 
dppareret . Contra alij magmpere a phlcbotomijs cauent,q, cxpcricntia 
<onftet partem maximam eorum,quibus detrattus fuiffct fanguis paulo 
poit aut obijffe,aut indeterius lapfos,ut annis. i fof.CT.ifi8. manife* 
fteuifumfuit . qua in re mihi itadicendum uidetur, q, aut contagio rx» 
trinfecus concepta eit,aut intrinfccus primo in nobis fatta,Grhx>c rurfus 
uel in initio eft,ucl iam ualde Jparfa.si igitur extrinfecus uenit contagio 
siue in initio sit, siue non,nun<[ fanguvs eft pcr phlebotomiam mouendus. 
ea de caufa qd contages introrfum trahitur, et uer.fus cor,tam ea qua; cir* 
ca fumma ejt,cj ea qu£ i ucnis pulmonis, nisi adeo magna plenitudo uidea 
turut ferrinonpofiit,tumenhnlicct phlebotomia uti,fed CT hoc circd 
initia.ppquodfuperioribusannis,inquibus contages extrinfecus in nos 
ucnerat ,maior pars eoruquibus fettafuit uenaperiere.Siuero contages i 
nobis primo obortafucrit,fecurius quide poffumus detrahere fanguinem, 
fed ettuncabinitijs,etquumplenitudo uidetur.in uniuerfum.n. hoc con* 
(tare debet,quum iam fparfa oontagio eft,et feminarU late iam dtffundun 
tur,nihil uenx incisionem iuuare,quin imo longe nocere magit . quoniam 
omnis agitatio,quxinfanguine fit,putrefattioncmualdeadauget,$ femi 
naria magis mifccriaccidat,er sinceras partes cuinfittis.non aliter <J si 
in cratcrem aqnefalis autfcUis modico inietto,siquicfcdt dqua,et non agi 
tcturminusfalft cr amarapermanet,siuero agitetur ftatimtotd conta* 



DE C VRATIONE 

winatur permi&is minlmis inuicem.quare norifolum fuperioribusannis, 
fedfemper CT in alijs quoq ; peftilentijs uifum efl magnam phlebotoma* 
tcrumpartem rem maleegijfe^ in anguftc fit tempus,in quouenefcttio 
conuenit,in amploautem in quo non couenit.quare bene perpenierc opus 
eft,quando V quomodofeces. q,f\fecanda fit uena,fatius etiamnum exi» 
ftimofecandamejfeeam,qu£intaliseft, aut hxmorrhoidas apericndas. 
h£c enim Crfinonomnesuenas,qu£ adcorpojfuntdeftrrecontagem,di* 
uertunt,at quarundam tamencurfum ab eo reuocant, er contagem amo* 
uent .fedcerteconuenientius agunt,quipercucurbitulas multas commi- 
nuerefanguinem uolunt.mhilergo te moueat ad fecandamuenam, q, mor 
busfit magnus.maior enim fietfifecueris,maior quoc^ et ebulitio, cr cor 
ruptio infanguine, tranfriratio autem minor.q, autemexpulfio Unticulx 
rum in quibufdam uifa fueritfada phlebotomia, non potentiam maiorem 
uirtutiadditammoitratjed fymptomamaius. ficutenim comotaaquaca 
lida, euaporatio fit maior,ita er hic commoto cr agitato fanguinc euapo 
ratioexcitaturmaior,qu£ualdeftimulans uirtutem, expulfionem irre* 
gularemfacit,no qualem natura perfe quafi crifim faciens deligere folet. 
cuius fignum eft,^ ftatim delitere confueuere expulfioncs iflx, quas fym 
ptomaticasuocant. quarenecijsapparentibusmultafresnos tenere de* 
bet. Dr ea uero euacuatione,qu£p medicamenta purgatoria fit,fimiliter 
necpkne conuenit intermedicos,quibufdam parcentibus medicametPs,^ 
uideantijsaffumptis,£grosquafiafummo ad imum concidere,alijs uero 
uel crebro exhibentibus,et alijs placidiora quidem, alijsacerbiora propi* 
nantibus.de quo mrfus pene idcm dicenium qucd de phlebotomia, nam CT 
pharmaca introrfum trahunt contagem, et fanguinem maximeagitant,et 
permifcent,propter quod multi uiflfunt,quafide omni uirtute decidijfe. 
Jgitur nifi magna appareatplenitudo,bonum eft pharmacis abftinere.^ft 
affuerit,apta autem ut euacuaripofiit,max ime circa initia, ( mulu enim 
matcrU nonfunt crud£ etiam per initia) tum folutiuis uti potes. placidio 
raueroipfeamemmagis,qacria,Q, ftnonfujjiciant eacrafiiores bumo* 
rtseducere,dandaquidem cracriafuaieo,fei quantitatis minoris.porro 
necdijpliceateuacuatio iUa,q U £ per urinam fit,et qu£ per fuiorem. Au* 
xiliapr£terea iUa,qu£ fupra diSta funt ualere ai mxteria>n,qu£ corrum 
pi incipit,pr £termittenda non funt, ac unprimis qu£ exficcant , qucrum 
qu£ fimulcalidafunt,tum exhibeantur,quum crafiiores, cr fegmores hu 
moresfunt,qu£ uerofrigida,ubitenuiores cr acriores funt,tum nec di* 
jphceant, qu£ imputrefabilia ipfa exidentia,intermiiU prohibent putre 

fa%ioncm s 



LIBER III. <T$ 

faftionem y quorum multd etiam friritualem antipathiam habent y et partim 
repeUunt y partim confortant y ut odorata. 

Materiamueroqu<eian.corruptx eft y nonintradebes relinquere y fei 
fecernerc y CT extrapeUere quantumpotes . facit id quiicm fepe natura 
modopermaculasquaftam y mo{operpuftulas y modo perabfcejfus alios, 
ut plurimum autem peralui deieftionem. Verum quum fegnis natura eft y 
tu eius ofjicium affume y V euacua interdumclifteribusjnterdum lenien= 
tibus y interdumpurgatorijspharmacijs y uerum cauene jlimulum multum 
ddhibeas y quoniam qu£ corrupta funt y no pofcunt irritamentum magnum, 
lubrica ipfa exiftentia y atq } etiam ualde irritantia.Sunt quiper aloem aut 
diebus ftngulis y aut alternis leuiter purgent, alijperalia. cuius rei ccrtd 
methodus effe non poteft y fed difcreto medico opus eft. 

DecurationefcbriumquxlenticuUuocantur. Cap. 6. 

NVnc de particularibus magis agmus y ac primumde curatione 
earumfebrium pertraftcmus y quc q, mon uere peftilentes funt, 
tMli^£tantumdicuntur y quaJesJJ^ annis. i co f. 

er. icizTamlarge apparuere y quas alij lenticulas y alij punfticula uelpe 
ticulasappeUauere. dequibus diligentiftime agendum uideiur y quon7am 
f £pe per epidemias reuertuntur y fepefine ijs enafcuntur y ac nunc etiam 
per ltalimuifuntur y certk autem regionibus maxime familiares.reftre* 
mus autem in primis quo pafto medici eas curabant, quum primum in eas 
perindeacignotasinciderejnterquostanta difcordia ortafuit y ut penc 
ludibrio haberentur.namutauiftu ordiamur y alij liberaliter et large nu= 
triri <egros iubebant y $ dicerent uirtutemplurimudi(folui y itapr£cipere 
Uippocratem y itaprincipem Auiccnnam y alijtenuifiimum uiftum dabant, 
exiftimantes fgritudinemaplenitudinemulta dependere y alij extremo» 
rumdubij y mediocritatemtenebantutifecuram magis. meracum nonnuUi 
propinabant y nonnuUi aquam aut jlmplicem y aut uino granatorum permi* 
ttam.fed nec minus circa pblebotomias controuerjU oriebatur, alijs pro* 
tinus zrlargefanguinembaurieiitibus y alijsnunquolcntibus fecare ue* 
ndm y $ uidijfent maiorempartem eorum y quibus feftafuijfet y uitam fimre, 
inter quos alij putantes media quadam uia incedere hcmorrhoidas aperie» 
bant.porrb er circaeuacuationeseadem dijfenjioagebatur.alij enimacri 
bus medicamcntis utebantur y al\j aut nuU(s y aut Leuioribus y nec deerat qui 
dicerent eamftbremfudoribm ejftc finiendm,qua in re et empirici quo$ 



DB CVR ATIONE 

CT chimiftefuds pdrteshabucre. qui fublimatis quibufdum liquoribuf <fj 
eam rem efficaciter utercntur y a quibus plurimi mortuifunt y multi ddorci 
portas AeduftiyCjuLUm omnino faluati. maior medicorum pars mcre empi 
ricorum a uenenis flmilitudinem accipientes y ijs utebantur y qu* ai uencnd 
folent apponi y quare cr perbolumarmenium y eyterramlemniam y ct eiuf» 
modimedicdbdntur.contrddlij ifthec negdbdnt ejfe ddhibendd y $ obftrue 
rent uends cr firdmind y % cxpulfloncs impedirent y fedcommunibus dige* 
rentibus dgebdnt.notinulli exiftinuntes morbum in dduftione confiftere 
ed ddbdnt,qu<edduftioni dduerfdntur. inter quas cbtrouerfias magna mor 
tdliumpars y et nobilitas urbium perijt. Nos que pdrtim longd experietid> 
partim ratione comprobauimus y in mediumadducemus y fl tantain repra** 
jiarimortalibus aliquoibeneficiumpofiit .quod certe fiet y fiqu£ circa 
cotagiones contcpldtifuimus y no djpertubuntur. in primis igitur ante ocit 
los cd funt hdbenid y qu<c fuprd de analogia eius febris y et caufis difta funt* 
Quoniam ergo eius analogiam diximus y nec ad fpiritus perfe ejje, neq ; ai 
dcreshumores, fedddmeiidmqudnidm materiam y qualisejl fanguis, in 
quadijfcluaturquidemuirtus y fednon uehementer y cr cito . incipientes 
quiiem d uiftu me\\us cpi f fe illos exijlhnamus t quimeiiccrittiftu utcban * 
tur. fic enim CT e ger non grauabatur y CT conferuabatur uirtu s .quare cr 
tiosnaciietaegros femper nutriuimus y interium quidem fubtrdhentes 
magis y interdu CT apponentes.neq ; enim hefebres femperin eodem funt, 
feialieai acutas rtugis acceiunt y dlitedi tariiores . prout CT fanguit 
moiobiliofior esz y moio pituitofior . potus autem fi fieri potefl non e uino 
detur y quoniam euaporatio multa in his ftbribus acciiit y cr ieliriumfacil* 
time confequitur y quoi pefiima res eft y non folum qubi circa ttobilijumunt 
membrumuerfetur malum y feiobiiquoi parere nollunt <egri . fitergo 
aqua uel ftmplex iecofta y uelaccto m/flvf, qui potus antc alios mihi iio* 
neus uiietur y $ ft ftomdcus fbrtenon ferat y tuhil probibet cinnamomi pau\ 
lulum aimifceri. funt qui mifcent fyrupum acetofum y aliqui qui citri fuc* 
cum.funt etiam quimagis ament aquas,que fublimate uocantur y uel cico* 
rii y ueloxaliiis y uelcicerbit<c y uclbordginis CT ii gcnus . quoi ft uinum 
conceiendumfit y eligaturquodpauciferumuocatur 4 gr<ecis ifuycfo^os, 
fapore dcerbum . 

Aeruero fiquid uitii continere uiiebitur tihi y aut permutetur y aut 
bene perftetur y dut per irrordtioncs cr fufjitus emenietur , tum reli » 
quum itetuum regtmen refte iijpenfetur y ttt par eft . 

Qjtodueroad meiicinale [attinet y qutrcndum in primis de phkbon 



LIBER III, €4 

Vtomia uidetur utrumconuenkt in hisfebribus,an non } CT quando,ct qui* ^ /* n c 

t hus e uenis,quonia ita certe res cecidit annis fuperioribus,ut maior par* ^^Kl 4 * 
' phlebotomatorum perierit . caufam ego arbitror iniefuijje,^ fibresiUe 
tum maximeex aere contigere ( utdtftumeft ) quare extrinfecus quum 
ueniffet contagio,circa fumma in corporibus pra?cipue uigebat,et in uenis 
remotioribus .faftaigitur phlebotomia introrfum ftatim trahebatur in 
ftiritualia.adde V iUudq,febribusbislenibus et placidis apparentibus, 
nonfiebat uena: feftio circa initia,fed tum maxime quum femmaria iadh 
fperfa erant,et radices undicfc egerant.quare fefta uenajanguis plurimii 
quidemagitabatur CT comifcebatur,parum aut defeminarus et de ccrru 
pta materia fecti educebatur.undcin difcrimen ponebatur magis a*gcr J 
iuuaretur.fi igitur Wnunc quoq; autfuturis temporibus extrinfecus ni* 
derk accefiiffe contagioncm,no affuervs autem circaprincipia,pra:fertim 
fi nec adeffe magnam plenitudinem animaduerteris,tum fatius erit uenat 
parcere.at uero fl corruptio 1 aliquo primo enatafuerit, fi uocatus fueris 
adprincipia,tumfecurcuenamincidc CT fanguinem multum extrahe,fi 
reliqua confentiunt.% fipoft tertium dte aut quartum fclum accefferis,tu 
maturius confulc.fi tn hominemfanguinvsmulti,pr£cipueet fibrosi prai 
manibus tibifbrsdedcrit,etiaaudcfanguinc haurire, nisi natura tentaue 
rit expulsione aliqua.cctcrum quuualdcfparfa contagio eft feftionipar^< 
ce,fcdcucurbitulas appone,nisiualde magna sitplenitudo. ca.n.quucft, 
mehus autp pharmaca toUetur, autp apertionem hxmorrhcidum, aut inci - 
fio nem faphen x. De pharm acisucropurzatorijs eadem animaduersio ha JcSpitpl***/ * 
bendaeft.naet ipfa a circufervntia introrfum trahunt, et fanguine ualdc J 
txagitant,et non multum de feminarijs educunt.fi tn plemtudo humorum 
uifa fuerit,nifi ex ijsfuerint, qui contumaces funt,euacuationibus , fipo* 
tes a principijs euacua. alioqui aut nihil moue,autem folum quantum fuf* 
ficiat educcre,qu*iam corrupta eft materia.fint autem folutiua,aut aloe* 
aut cafiafiliqua,aut manna,aut fyrupus rofatm folutiuus . expertum au= 
tem eftpharmacum lUudmultum ualere,quodper agaricum fit,et fyru* 
pum rofatum folutiuum.uehementiora uero mthinonplaceant. 

Quod uero ad fudorem attinet,nonparuo tenerierroreiUos exiftimo, spe SP&& JL • 
quiindtfcrcte uolunt finirehas febres per fudorem.namfiobftruftio fbr* 
teadfit,fiplenitudo,fi cruditas, no folumnihilproderis per inducentia fu 
dorem,fed magnopere Udes.multum prtterea refirt,quibus fudorepro* 
ucces.fubiimatorum enim multaprtfertim chimiftica caltdifiima funt, ct 
febrem ^rdtwttfixmam re diunt,ac wirMrt cxQlimt,tumAutcm no 



DE CVRATIONE 

ncminuitdndumeffefudorem <{uum macuU apparent quidem,(ei £gfc 
natura cxpcUit, reliquis confentientibus.quare nec male uidentur facere 
qui dccofto feniculi,cr lac£,V caricaruutuntur.utilim autemfiet ji c*\ 
addantur,qu£ flmul er contagioniobfi(tunt,qualis cft fcordium herbaet 
trifoliumodoratum,cr qu£luiulauocatur,forte qu£ cr oxysapud P/i- 
nium,cr uocatagaUica,cr fimilia.placentqucq; cr qu£ per urma mul= 
tammateriameducunt.nammultas ex hisfebribus uidimm perciufmodi 
irifimfinitasMis ergoconfidcratis,fcitoreliquam curationem in eo cott* 
fiftcre,quodputrefaftioni cr contagioni omnibm ingeniis aduerfatur. 
tamperea,qu£communiacr aliis febribus remedia funt,q per propris 
contagiofis . quoniamautem qu£ propria funt, omnia quide potentia funt 
flcca,CT ficcorumalia caliia,aliafrigida,cr rurfm alia etiam ftiptica,et 
crajf£fubftanti£,qu£ratfbrtajfealiquisutrum calida conueniant in his 
febribus,fimiliter cr utrumftiptica,cr qutfunt craffc fubsianti* . qud 
dereAlexaflder MondeUamedicus Brixienfis uir doftus cr diligens 
nonnuUa ad nos fcripfit,ac precipuc fuper fmaragdo,quem aliqui medici 
ucluti arcanum quoddam cr uenerandum antidotum habent . bene igitur 
erit dehifccdubiis(utpromifimus ) nonnulla dicere,quodmaxime adhoc 
fibris gcnuspertinereuidetur.primumigiturquatum adcalida attinet, 
(buoniam mult£ haru mfebrium infanguine pituitofo confiftunt,cr matc* 
)na in eogenerecrafiwri,fiquis pcrcalida in iisagat, nihiKut opinor)no 
1 cebit,autfifrigidts calidatamen pmiiifceatpr£fertimaromatica,etquc 
iexceUcteradunfanturputrcfartiom.Siuerobilicjiwfuerri 
I uementiora erunt frigida, fiuepulueres fuerint, fiue decottd, fCue alia. 
atq; inhis fietiam fttpticaadbibeas ,nihilofjicies,nifiualde multaobfcru 
ftiofuerit uifa,quodrarius in eofanguine accidit . quarenec dubita per 
hxc naturam et macularum expulsionem impedire,sifanguis fubtilis sit. 
nam potius ebulitionem temperabis (ut in uariolas diftum eft) .ab his uero 
magis cauendumtibi sit,quum crafiior eftfanguis,crobs}ruftiombuspa 
rat\or.Q£terum illuinotdium eft,qubi ftipticorum qu^iam crafiifiim* 
fub&anti£funt,CT fumme aftringentia, ut pontica CT austera uocata, 
quales immaturifruftus CT ferba , cr corna,atq; h£c quidem magis ca* 
ucndafunt.propterauodnecuinumlaudem quod ex oxyacantha fit,ncc 
quod e cornis.alia uero simpltciter acerba funt,qualis eft aqua uinogra* 
iMtcrumadmifta,aut accto,aut fyrupoacctofo,uelfucco citrii CT auran* 
tii mali,cr limcnis,cr similum. atqueb^cfccure concedipojjunt. mhil 
cmmquumnoccre pojfunt,tum uelmaximeiuuabunt,$ cr sicca pctentid 



LIBER III. €c \ 

fint, Cr fripda. q uantum ucro ad pulucres fbe& at % in uniuerfum dicatur, 
$ eorum qu* teruntur aliaproptcr duriciem er siccitatem femper adeo 
ita conttant,ut quamq multa opera ea terasynunq,- tamenapta sint in fa* 
rinam minuijjoc eft in tam tenucspartcs, quin femperaftu talia non per* 
cipiantur y qualia funtferri cr *rk fegmenta, er marmoris, er uitri, er 
multorum lapidum.alia uero funt t qu* g optime in farinam uertuntur, ut 
l\argarit£ t W coralia^V gcmmarummult£,similiter er fphragk, cr 
bolus armenius, cr plurcs alit tcrr*. Kurfus quedam trhorum cum //* 
quidis nunq ita mifceripojfunt t utin unum coeant .qutdam ucro ita coeut 
CT coalefcuntjit aclu effcperfe nunij fenfu uUo difcernantur . quiigiturj 
pulueres infarinamterinonpojfunt^necbenccumliquidKcoalefcere, hi 
aihiberiinhac febre nondcbent 3 quoniam autin ftomaco> aut ininteftinit 
residebunt,aut quooportebat^no diftribuentur. quareindigeftinocebunt 
non parum.qui uero in farinam bene conteri pojfunt, Vbenc cum liquidtf 
coalefccrc jji non modo caucndi no fun t,fedmaxime afjvftandi, quoniam 
idntipathiam tum materialem^iumfpiritualcm aducrjus contagioncs ba*~ 
bent.tumuero cr intermi&ihumoribus alketiamnum ratione prohibent 
putrefaftionem iUorum.propter fubtilitatcm ant CT tenuitatem aiquam 
rcdaftifunt, neq,- obftruere pojfunt, neq ; expulsionem uUam impcdire. 
eiufmoiiautemfunt>V pbragts lemnia i O' bolus armenius, cr narga* 
rite, er coralia^cr hiacynibi, er fitphtri, cr tormentiUa, cr biftorta uo» 
cata % W cornuceruiyZr monocerotis, vfcordium, CT idgenusmulta. 
Defmaragioautemjpccialiteriicenio % egoqmiem ab antiquis nuUam ta 
lem attributam iUiprtrogatiuam inuenio % qualem recentiores quidam me 
dici attribuunt.quoniam autem de rerum uirtutibus hquipojfumus y aut p 
cxperientiamfattam,aut per rationc } egoquiiem fuperhac re experien* 
tiamfufjicientem fieri fatis iifjicilearbitror % nam er si alijui affum pta 1 
fmaragio ter cr quater uisisintt.iasiffe a infiia tameneftaiuniuerftle^ 
siiUatio fiat,quoniam incertumeft t peracciiens ne contigerit,an perfe, * 
nisiratioadcommunemtuturam fiat.poteft autemratio certe fieria^ f m j 
ragiusualereaieiufmoiifebres debeat,q, frigidus sit er siccus, quem= 
aimoium cr de alijs diXum eft . habere autem prxrogatiuam fuper alia 
tanquam facrii quoiiam antiiotum ratio nuUa afjvrri poteft . quoniam an 
agat cr perfyiritualemattiipathiamyncc ratione s nec experientia co* 
gnitum cft. regium tamen sit medicamentum } § magnopra-tio uenit.quat 
rat autem quis et de Guaiaco ligno, et de radice Ctnarum, de qua in Galli 
comQrbodicemuSyUtrumconueniant inhac febre . quoniamutrunque cr 

Iracaft. r 



DB CVR ATIONE 

txjlccttt Udlde CT fudorem mouet,CT putrefattioni refi&it. adqucd dictm 
<musnuUam noshabere deijs circahai febres experientiam,uerumquan» 
I tumper rationem pojfumus exijlimare, credendum ejl utrun q s ualcre ea 
inreplurimu m. et guaiacuquidemquiaex fubtiliiiimis partibus con&at 
calidisacjlccis y propter quas,et ualde cxficcat,et fudorem ciet.ejt etiam 
CT resinofa eaxrbor,quxre mire cr ad contagiones utlet, decoquiau* 
^teminaquadebetpermijloetiam aceto,ne febremaugeat,quade caufa 
uouenientior etiam erit,ubipituitosior sit fanguis. Kadix uero Cinarum 
siccifiimaquidemejt,resinoftautem non ejl,nec calida quantum fenfu 
percipi potejl.quareet dubium e\\ quomcdo fudoris adco prouocatiua sit. 
Tortajfe igitur eorum ejl,qn£ potentia talia quidem funt,fed remote, hcc 
eji quorum calidx partes tarde attu fiunt, propter quod CT ipfa fudorem 
tnouet, quu feparata miftione attu tandem fiunt igne* et fubtilifiim*p<tr 
tes,uel forte, CT siparticulx ex quibus conftatp erfe calid* non funt y pro 
ptersiccitatemtamen cr tenuitatcmaccendunturacalore noftro, cr ita 
fudorem mouent. cr ipfa igitur conuenire his febribus potejl,quoniam et 
ualde cxsiccet,Crfudorem faciat, cr foramina cutis aperiat. 

Ex fyrupis aiit ualent acetofus, cr oximel,et de fumoterrt, de epiti* 
tno,de citro,de acetofa,de lupulis,de cicorea,de pimpineUa, qux ad ocnan 
thes genusrejirripotejl,cr appeUari ccnantiUa. tumV quide bizantijs 
dicitur, CT de eupatorio,de thymo et eiufmodi.aqu£ uero funt boraginis^ 
mcliff£,ckcrij,cicerbit£fcabiof£,cardibeneditti,calendul£,MuU,trU 
filij,GaUic£ acetofe cap.v. lupulorum,eupatorij, camedryos, petaphyUi, 
Up*thi,maioran*,calamenti,puUegij. Decottio optima qua: habet Agr i» 
moni£,cicore*,cicerbit£.cap. v. recentium Trtchomxnis,fcordij t ditta* 
mi\cretici.an.M.i.tormentiU£ bijiort£,an . unc. c. Ugnialoes,casU li* 
gne£,fquinanti,calami,gummian. drach.ij. raduumcanarum drach.iif. 
infandantur omnia per diem in aqu£ pur£ lib. x. mox fiat dccottio ai 
fuffcientiam,cuius dccotti colati unc.v.cum fyrupo de citro unc.i. exhi* 
be in aurora.puluis optimus,terr£ lemnUJboliarmenijjormentiU^, fcor 
dij,cornu monocerotis, uel cerui \tn. de quo drach. i. accipiat cum aqua 
rofaceaunc.ij.acetiunc.i. Expertum quoque eji ,fucci luiuU unc. iij* 
aliud uilius quidcmfed non minus ualens TormentiU* bi&ortc.an.dracb. 
f.dctur cum aqua cardibeneditti. 

Intereauidcsi quid natura mouet,CTper quam uiam . si quidemenim 
trit fanguis , qui erumpat e naribus siue multm, siue pxucus,neque iu* 
tuto^nequeretincto^nisiuirtus caitt.si ucro mulu CT corrupu pev 



LIBER III. IG 

aluiM tttdterid exiuerit, neque hanc comprimito, nisi uirlus coUabcns 
pofcat.at uero si lcnticuU expeUantur, eas quidem iuuare oportet ,sina* 
tura pigra eft,cum ijs qu£ ad cutim mouent, cr contagioni simul contra* 
ria funt,quale efl dittamum et coftum,ct radix perfonati£,zr cannarum 
radiXyCT eiufmodi.Solent cr accidentiaqu£damconcomitari hasfibres, 
inter qu£ ejl delirium,quod tam et fi rarifiime frenefim fequitur , diuer 
tcndum cft tamenpropter dittam caufam.at<£k£c quidemfatis iam fint 
de puntticularibus febribus . nunc ad uere pc&tlentes pertranfeamus , 

Bccurationeuerepeftilentumfebrium. Cap. 7. 

LOnge maior foUicitudo et cura effe debet tum publica, tum priua» 
ta circa eas fcbres,qu£ proprie peftilentcs dicuntur,fimedici CT 
alij ad eas fecure adire audercnt.qua decaufa multt £grorum mi- 
ferabilttcrpereunt ab ommbus deftituti.quoniam igitur contagio btc f<£* 
pe ab aere originem trahit,fepe ab uito ad alium tranftt, [£pe concipitur 
fomite,nonnunquam cr innobis primo oritur , inprimis non pr£termit* 
tcnda uidetur ea curatio,qu£ pr^feruat. procurandum enim in primis eft 
ab ea ncncapi,quandoubtquis captus eft,utplurimum ctiamperit . Er* 
go ftaerisuitiopcftUentiacontigcrit,quodraro quidem fit, tum nuUum 
cft falutarius rcmedium,quam ut inprouerbio eft fuga,& inquifitiofa* 
lubriorisaeris,quod fi fierinonpotcft,nequecnim femperO urbes, CT 
fupellettiles,et domus,0 cbarircliniui poffunt.at faltem aeremtempe* 
ra per ea qu£ ditta funt . 

Proierit cr htos ftipularum incendere campos , 
Et nemoraintatta i O' fanttos cxurcrelucos. 

lUud quoq; peruide,nu cx alia regione deftratur ad tuam cotagio,cui con 
trafencftras occlude, Opartes domus auerfas habitato . tum fomes ots 
tibi cauendus erit,ligna,ueftes, er oiaqu£peftilentes traftjuere . qua 
de caufa fapientifiime agunt lUe Kcfpubl.que confuetudine et legibus pro 
uident,ut fupellex omnis domus affett£ comburatur, h^redtbus e publico 
fatisfiat . uidtmus anno. 1 c 1 1 . quum per Germanos Verona tenerctur, 
exortapeftcquahominumfere.x. millia pericre, ex una ueftc peUicea 
nonpauciores,quamquinque er uiginti Teutoncs obijffe,uno defuntto 
alius induebat eam ueftem,ZT hoc alius , CT alius , donec moncfatti e 
tot defunttis ueftem combuffere . nec minus cauendum eft,ab aere in 
quo £gcr dcgit , quare adaperta fint ho&ia, cr fcncjh* , pr£cipue 

K ij 



DE CVRATIONE 

qu£ in boreetm jpeftdnt . circd agrum fintflcres cr fruftus odcrati, cr 
jrigidi, rofd,ligu{trum,nymphcd,uioU,citrid, limones, pomaapU, uole* 
ma,cydonU,perftcd.fidnt crfufjitus ex dqudrofjU,cjmphord,crcario* 
filis.melius dutem eftjftpotes^grum nullum uifere, conuentus hominum 
fugere,domi manere,qu£ mundd ftt,qux probe perfietur,tum ncn incalc* 
fcdi multum,ne cutis jordmind dd bduricnddm contjgem dperids.quo uero 
CT qui infpirdtur der, /incerior ingredidtur.tu quidem femper ore uer* 
fdto dut iuniperi grdnd,dut gentidn<e rddicem uelgjUng£,uel cdfidm li* 
gnedm,uelmacerem,dut femen citri.Nares quoq } - ungito jpongiola dcc* 
to CT dqttd rofdtd infufj. I ndumentd mundtjumj ueftito, CT non e Und ft 
fotcs,fcde fcrico,qu£ etUmfxpius muuto.nec Uudem qui inedid qu£* 
runtflccum corpusfjcere,quonUm uenas itunuvit ,CT duidds dttrahendi 
rcddunt.neq, Umen crdpuUm uolo,fed uiftum,qm pdrcus flt nonalienus 
aconfueto.omnesenim mutdtiones tnfvlux cumin omntbus, tummdxime 
in hoc morbodandri db Hippocrdteconfueuere . Nec dijplicet,ut dut The 
ridcd,dut Mitridato,dut terrd lemnia,uel bclo drmenio cum aceto utarPs. 
Vtilequoqueeft,CrUm expertum DUfcordiom antidotum, quod com- 
pofuimus non folum conferudtionis , fed cr curdtionvs grdtid . Ldudo 
ttUm ut piluU iUdf qu£ communes uocdntur,du£ dut tres dnte cenam (In 
gulis tribus diebus cdpiantur . per htc igitur procurdndum ejl, ne £ger 
fids. $ flquis Um fdftus ejl £ger,et contdgem concepit,hoc pafto regen* 
duserit.inprimisfifebrisexijseji,qu£ paucis horis perdere hominem 
folent,qudlis et ea ejl,qu£ in BritanU fudor appeUatur, nuUus uiftus ex* 
bibcdtur.medicamentum autem uUum utrum ftt dfjvrendum habet dubita* 
tionem, cr an in Britania reftefacUnt nuUum aliud auxilium adhibendo, 
nifi fitum cr decubitum per quem fudent.Verum meo quidem iuditio CT 
in BritatiU, CTalijs locis,ubi q acutifiime peitis conceptdfuerit,bene dge 
tur,fi ftatimadea recurrjtur, qu£ per utranq; antipathiam diximus ob* 
JlftereconUgionibusferis. quale eft fphragidis drach. i. cornu monoce 
rotis fcrup.i.acetiunc.f.aqu£ rofju unc.i.porrb in BritdnUftfudorjvr 
te detinc.ttur,dut quid £ger non djfuetus ftt fuddre,ut pote denfe carnis, 
aut alU de caufa impeditus,mihi non dijpliceat iUa adhibere,qu£ diximus 
fudoremmouereconfueuijfe,cr fimulcbfiftere contJgioni. inalijsuero 
fcbribus,qu£eamacuiutem no habent,dcut£ Umen rejpeftu edrum,qu£ 
tnalign£ tjntum dicuntur,h<cc ddhibedtur curatio,uiftus in primis fit /i= 
bcrdlior,q inpuufticulis uocdtis,quo uirtus cuftodutur, qu£ in uere pe* 
fiilentibus uehementer dijfoluitur. ^ejrumdiulogU ueUi Jpirituseft, 



* 



LIBER 111. €j 

uel di dcutiores bumores, CT putrefxttio citx cr amplior. Vinum tamen 
nonpropinetur,tam cr ftaliquifunt, qui prxbent, etiam merdcifiimum. 
non rette autem,quoniam febrem infurorem uertunt. cfuum prcfertim per 
dliareficiuirtusfineeopericulo pofiit .btbantergo uel oxycratum, uel 
dcfuxm cum uino grxnxtorum,aut cum fucco Itmonumpcrmi&xm . Qarnes 
fiajfe fint,et aqux rofatx fepius intercoquenium trrorxt£,plxcexnt mi* 
bi mxgis,nec non qu£ amulieribus gclxtin* uocxntur. fcrculx uero ftntc 
lxttucis,CT endiuid,C7 boragine,V cerafts acerbis, CT criza, cr pani* 
co cum pauco aceto,aut omp bacino. nec acetaria denegentur e cicorio,ci= 
cerbita,oxalide, boragine, mclifsopbyUo y condrtllx, ca quxm crcncanum 
rufticiappeUant.necnonefloribus citri,etbuglojf£,zrborxginis,eteu4f 
tnodi. Pblebotomia mibi nullx ftt in bis febrxbus ,quonixm ranfiime in no± 
bis primo fiunt,fed extrtnfecus ueniunt, aut e fomitc, aut etixm ex aerc» 
aut ex uno in alium. uerum quocunq,- modo accidxt,fettio uene parumpro 
dejfepoteft,^ feminarixnon poffunt eiuci,multum autem cbeffe, $ CT 
coiitxgio tntrorfum trxbxtur, cr fxnguPs non mediocriter agitetur . pro* 
pter quoinon in lenticulis folumjed cr inuerx peftilenttbm febribus ex 
perientia con{txt,mxximxm partc eorum, qutbm fettx fuit uena, perijffe* 
fxtius ergo erit, cr in bis p cucurbituld* fxnguinc imminuere.de pbarma* 
cisquoq,- qu£folutiuxdicuntur,eadem iiceniafunt,qu£ fupra diximtu 
inlenticulis.namCT in btsfebribus controuerfta eftinter medicos, alijt 
per acerrima iubenttbus effe euacundum,alijsper plxadifiimx . quod cr 
nos ex noftris principijs rettius fxttum arbitramur,tum $ mxteria pxuca 
iniiget ftimuto,utpoteplus nvnio corruptd, tum q, perdcrid agitatio mul 
td in bumoribus fidt, Veuacuatio pducd feminxriorum.quxre di materia, 
qusiniies corrumpitur cr euxcuxtione iniiget, fiuelperclyfteres,uel 
per leue dliquod pbxrmxcum corpus expurges,fxteffepoterit ttbi, quxles 
funt,uelcommunesuocxt£ptlul£,uelcdftdfiliqud,uel etiam rbabarba* 
rum,uel fyrupus rofatus folutiuus, quem ego in bac labe omntbus alijs prt 
fero.quibusproetatc CT tempore,CT morbo,CT alijs uti poteris uelquom 
tidie,ucltertiaaut qturtaquaq,- die, ut expedientius tibi uidebitur .his 
ergo riteperjfettvs^extintttom contagionis intende ftudium omne et cw=» 
ram omnem conuerte,quxre nec commmid iigerentid curdto, fed fyrupos 
(nt medtci uocxnt) longos conficito,cgrum coge,ut inde die nottuq; bibxt. 
non folum xutem,qu£ in lenticulis dittdfunt, remeiid bic etixm dihiberi 
pojfunt,feicr ftaliquxualentiorxfunt,eligcndx erunttibi.eapr^fertim 
qux omni antipxtbid mxnt, A.qu£ igiturftnt oxxliiis, luiuU, cicerbit*» 



DE CVRATIONE 

cicorij, nymphe£,herb£gaUic£ ,trijvlijodorati, lichenk,quibut fyrupi 
fuiaddantur.Valentiflimumeft,^ hocquod habet fucci limonis Ubrai 
duas,acetiunc.iiij.boliarmenij unc.i. qu£ fimulcommifta perdiem ma* 
cerdri fines,mox per eldmbicum in dquam ucrtcs.cuiw unc.iiij. cxhibe* 
re poterk uel folas,uel cum fyrupo dliquo.qubd fi drdentem febrem uidc* 
rfr, xtdtemdutemiuuenilcm cr robuftam confuetdm potui aqu£,c£teris 
confentientibm non difrliceat mibiaqu£ frigid£potm cum fyrupo aceto» 
fouelfuccocitri . Vuluercs porrb ne eos pra-tcrmittd* ,qui maxime per 
friritualem antipathiam ualent,qui<fc imputrefabiles ipji exijtcntespro* 
hibentputrefattioneminuicinos humores ferri .qubdfiaut carbunculm 
aliquam inpartem irruperit, aut bubo circa pubem, autpofl aures paro* 
tk infederit ,primum quidemcaucncaliquodhorumreprefferis,fedpo* 
tim euocd quantum potes . fi ergo carbunculm fuerit, qui in orbem urat 3 
er corrumpat membrum,tumprotinm nulla interpofita mora,aut can* 
dentiferro totuminurc,cr feminaria interfice, aut cauftico aliquo age, 
quale uel £gyptiacum unguentum, uel ftrmentum cum fucco ScyU£,ey 
fublimato uocato , quod cxpeditifiimum eft'mox ubi crufta ceciderit bu* 
tyro fuper impofito,ulcm mundifica,feddiu adapertum tene . fi uero bu« 
bo peftiferfuerit,fed immaturm,fcarifica tamen, er cucurbitula aliqua 
magna fanguinem infettuextrahe,mox matura,fed permifcendo qu£ euo 
cant,etfrangunt feminaria.conuenietfarina 3 fcilicet lim,'et fenogr£ci, 
cr altea,& narcifciaut lilij radix,CTgalbanum,cr opoponacn,et nitru, 
et fulfur,et cedria,et ftyrax liquida, e quibm emplaftru fiat,ad idc ualet 
et T)iachil6,ct diachalciteos,aut etbttboniucontufum uel folu, uel decottu 
cu cepe adiuttogalbano,ftyrace liquida et axungia.eft aut ( ut arbitror) 
bubomuqt^gr£ci asi^auocant VIRGILiVS AmeUuappeUauit.copiofif 
flmm aut eft in agro noftro i uicinis Benaco coUibusifurculi multi ab una 
radice quafifylua qu£dam toUuntur,quos ueftiuntfolia fubafper.i,angu* 
fta,digitolonga,uirentia,florcs circa suma multi,afpcttupulchri,ff>etta 
turmedio luteiceu cbam£miU,circum ueropurpurei,inorbem ftelUmo 
dodifpofitisfvlijs,herbatota miread bubones ualet,unde CT bubonium 
appeUatumfuit. ubiigitur abfceffm aliquantifper maturuerit ,tumne ex* 
pettato exattam muturationem,fed aperiaut cumfirro ignito,aut caufti* 
coaliquo,mox abfterge,uerum non leuibm et communibm abfterfluis,fed 
ijs inqu.bus eft exjiccatio maior,qualis eft iris CT ariftolochia, CT peu* 
cedanum,Cr hellebcrm ,et terebinthina,V farina lupinorum, CT idge* 
tw . ai parotiAas autemeifiemfere cr cotfcoqucntibm, cr cuocantibut 



L I B E R III. $8 

tft utendunt.fi igitur per h*c fraftd aliquantulu a-gritudo uidebitur frem 
aliquam poUiceri,p ediem remeiid repetiu curationem dbfolue.fin autem 
contumax adbuc et nibil parens remedijs apparebit,ego( quoi in medium 
affiram) non aliud maius remedium excogitare fcio, q boc,quoi habet,fuc 

ciluiuU unc.ij.fuccicitriunc.i.Diafcoriij noftri.irach.i.fpecierum cor 
dialium egemmis fcrup.ij.aceti unc.i.omnia bene mifceto CT totum hau* 
rito,quoifinihiliuuabit,fcitomorbumeffemaiorem <j bumana remeiia. 
funt qui infmaragdomaxime confiiant,quiin bolo armenio, quiinfcor* 
dio,qui in diHamo noftra. Habet autem diafcordiom noftrum, cinnamoni, 
cafi<elignc£anMnc.c..fcordij unc.i. diilami cretici, tormentiUjebistor* 
U an.unc. c .gaWani, gtimi an.unc. c ,opij dracb. i,c. ftyrdcis drachjiij. 
f.acetofc irach.i.c ,Gentidn£.unc.e .bolidrmenij unc. i . c ,terr<e figilla 
tx.unc.c.piperis longi,zinziberisdtt.iracb.if.meUisdlbi ifyumati Uk, 
ij.c.uini aromaticilib.c..zuccharirofati lib.i. m. 

De curatione phthifis quatenus contagiofa efi. Cap. fl. 

NVnc de phthifiprofequamur non quatenus aut a catarrhis, aut 
abalijsdependet caufis,fei quatenus e contagione concepta 
e ft, er ab ea perfe pendet. multum enim mtereft utro modo fit 
fa&d. naqu* in contagioneperfe confiitit, eo qui accipit nihil male prius 
aftvtto fedfanococipipotefi,quare etcatarrhus V aliafi fuperueniant , 
acciientiaquodammoio funt, er perfe curationem primariam non po* 
fcunt,adqu£ficommuniaremediaddhibeas,caput uras,finapismis cxfic 
ces,ftutumfacilcreddds,jruftrdomnidtentdbis, nificontdgem qudtenus 
contdgioeftjnterimereftuieas. Zrgoinedpbthifl,qu£ ueld conuerfk* 
tione cum phthifico,uel d fbmite aliquo contrdfta efc, cr iUa in primis con* 
(iieraniafunt,qu£inuniuerfumiiximuseffe in contagionibus animad* 
uertenid,feminaridfcilicet,mdteridm que in corruptionem teniit,et eam 
qua: iam corrupta eft . fi igitur circa initid curationem aggreiidris, tum 
aifola feminaria dttende,qu£fiextingui quiicmpojfentpcrurentia,ni* 
hil prtfentaneu mdgis afjvrri remeiium pujfet,uerum quum hoc locu non 
habeat fine mdiori periculo,potes tamen per aliqua, qudproxima fint 
urentibus curationemmoliri .quoiuiieo Grantiquorum nonnullos aufos ; 
fuijfe,iubentes faniarac£ niforem per dnhelitu in pulmones trahi. quum J 
autemfaniaracam iico.non eam inteUigi uolo, qu£ uernix uulgo uocd*) 
tur,fei qu£ mipigmentun nobit iicitur. porronecper wipigmentum 



DE CVRATIONE 

nolim d fe dccipipriorem iUam ftctiem^qu* citrind efl, fed dltcrdM q\ut 
ejlrufd,crpropriefandaracauocdtur.huiusergofuffitufl utark non 
parumproderis tdntc contdgi.proderit dutem et Ari uel dlterius drdcun* 
culirddix in eclegmateufldccoftodliquo obldtd.flmiliter cr iris,etfcor 
&ium>cr diftamumcreticumiuuabunt, cr diafcordiom, cr theriaca, CT 
flmilia.o^ fl morbus ultraprincipia idmprogrejfus uel catarrhu mouerit, 
, ueldliter in locomdteridm collegerit, tum flmul cr dd feminaria, cr ai 
tnatcriampotesanimaduertere,accdtdrrhumquide ijsomnibus ingenijs 
■ regerctquemedicidocentydiuertcndotft&endo, exflccdndo, cudcudndo. 
colleftd uero mdterid fl crdjfd y fl uifcofa eft,digeri,etpr£pdrdri debet, ut 
per conuenientesregiones expeUipofiit.fed idfempcr ante oculos habe, 
ut contagionemcrputrefaftionmprohibcds^etfeminarijsobflftas. qud* 
re hoc in cafureflntmaxime mthipldcent^quxocs mtentiones cbpleftun 
tur,dnte aliasTerebinthind,mox Uricina et abictinajum uero et myrrhd 
CT ftyrax>cr reliqua.pojfunt autem uelperfe adminittrari, uel admi&d 
alicui ex prtdiftis pulueribus,qualis eji bolus armenius, cr fphragis, CT 
fcordium.cuitentur autcmaftera CT s\iptica,qu£ Jpuitionem impediunt. 
propter quod nec malum erit femper admifcere aliquod lenictium, ut mel 
uel faccarum.Decofta quoc^ ualic mihi Uudentur,quoniam maximc penef) 
trant.optimumergo eritfcordium, CT ar&oloclua^ttdmum, Cfpul* ) 
legium, cr gummi,quc cum faccaro ebulliant in aqud purd cum pauco ace 1 
to,de quo decofto fat erunt unc.y.funMuj radiccCinarum utatur adoem \ 
phthifim,^ ualde exficcet, cr perJudoremeudcuet,quoder nobis aimo * , 
%tm pldce t.fi uero mdteria dcrimonitcuiufidmpdrticeps fit,cd debes df 
ferrc,qu£ ex flccent quidem,fed minus cdlefdcidnt,optimum crfudue eft 
K jdccari rofatiunc.ij.b o Uarmen i j dr ach.LJyrupi de pom is.q . f. mijce CT 
utere omnihora.% fimatcriaiamcorrupta apparcbit, quoi e fputo cogno* 
\fcsjfijlauefcit,aut liuct,ct fetet,expeiienstuncer\tcuacuare,nonfolum 
per jputiuias,fed CT pcr folutiuapharnuca,qu£ prore cligantur. JuTe» 
ro Ubes iam CT in pulmcncm tranfit,qui aut ulcus contraxerit,dUt eoper 
uenerit y ut iamflaccefcat,tumfcito a-grum effc in magno difcrimine,quod 
ubi dpud domcfticosprarfatusfueris^hfcpoftremoremediapotes experi 
ri.primumeft decoftumhoc quodhabet xiridis.cap. v. Tufiilaginis drd* 
cunculiradicumjncijbrumomniumanipulum.i.Upiiis hamatitf^jjyhra* 
gidos ,boli armenij an.unc.c.fymphitialtex fingulotum.unc. i. aluminis 
drach.ij.ligniguaiacilib.c .infundantur per dic omnia in libris. viij.aquc 
purx,cr fiatdecoftumtertiaparte confumpta, dequo. unc. y.fumantur 



LIBER 117» € 9 

indumdcumiulcbuioldto. Aliudcft dntiquorum Yemediuto, cjuodVU* 

nius dicit Udlerephthificis deplordtis y foliorum CT rddicum confiliginto 

qudntum dteft,fidtdecoftio y crdecoftoutereblsuelterindieunc.i. j-. 

cftdutemConfiligo y qudntuconijcipoteft y cddcm, qudmidcmplinius dlio 

nomine herbdm ignordns y enedphyUon dppeUdt , herbdrij noftri cdprd* 

ridm, quiddm cr puhnondridm , non cdm quidem qu£ c genere buglofr 

fieft y fed dlidm pulmondridm itd uocdtdm, qubd pulmonum uitijs udlet , 

prtfertimfuum CT cdprdrum y qudrenec dbrc dbherbdrijs cdprdrid uo* y ^f* 

cdtur. EncdphyUon dutem etidm uocdtd fuit 3 q, folid nouem hdbedt, diuifit / 

HeUebori modo y dlid longiord y dlid breuiord qudlesdigitifunt in mdnibus t 

funt dutemoblongd } per dmbitum ferrdtd y dnguftiord qum heUebori y dtre 

uirentid cum leuore y florcs qudles hellebori y efolijs dlbicdntibus qudttuor 

conftdtcs y dc ueluti cdldthum confidntes. in quibus femind qudttuor iuxt4 

pofitdqudfirdccmut fufpcnftfunt y qudrcgenus quodixm heUebori uideri 

poteftMdnc CT RueUius fignificdre uidetur y quumdefcribere uult pul* 

mondridm d ueterindrijs uocdtdm.eftdutem urentisuirtutis y qudcowc* 

fturd quum CT filid nouemfortitd fit y cdndemeffeputdmus y quxd Plinio 

cneaphyUondicitur.Tertiumremeiium hdbet Axungixunc. iiii. butyri 

unc.ii.terebinthin* unc.i.ftyrdcis liquid* unc. Iridis thurvs driftolo* 

chi<c cnuU fingulorum drdch.ii. drgenti uiui unc.i.fiat unguentum y e quo 

brdchid internd totd cr dorfum inunge y femindrid contdgionis abfumet y et 

mdteridm corruptdm per/putum multdm educet y uerum cdue ne hefticdfc 

bris ddfit.h^c ergo edfunt y qux mihinotdndd uifd funt inphthifiper con* 

tdgionemdcceptd y qutcurdtio ctidmdd omnem phthifm dccomodd effe 

poterit y qu£ddididmuenerit y ut contdgioncm inferre dptd fit, quocun» 

que moio contigerit db initiis. 

Decurdtione rdbidorum t Cdp. 9. 

MOrbiquidafunt y quibusnifliUico( ubi dppdrucrc) fuccurfm 
fucrit y ferd prd-teredfit medeld omnis, qudles cdrbunculi 
quosdnthrdcdsgr£ciuocdnt y ct cdncren* y cr precipue rd* 
bits de qud nunc dgitur. qud de cduft omnibus uulgo effe notos hos mor* 
bos oporteret y cr notd quoq ; remedid ed y qux ftdtim funt ddhibendd. quoi 
inrdbicfdccrdotcsmeliusinititucrequdmmedici ai quos ftdtim deiu* 
cuntur y quidemorflfunt. quos curdnt tum religione y tum mcdicorum offi* 
cio er MrumentisHtentes.Hruntenim cr ipfilocum. Ergo circa rabiem 

frtcdft. S 




DE CVR ATIONE 

iUuiprimopublicum fitJUicofi fieri poteftjocumdcmorjum urenduefje; 
reftiusdutcmftet y ft prius fcarificitouulnere fuperponatur cucurbituU 
magna y quoextrdhdturuirus. mox urdturitd profunie ut putare pofik 
uftionemdd feminaridipfapueniffe, iUd animaduerftone hdbita $ libcrim 
fieripotefl,ubicaromultac&,parciui ubir.erui multi cr uen* y ftrro ii 
candentiaut argento y aut auro ftat.q, ftcuinimis tmpium uidcatur,potes- 
urentibm meiicamciUis conftcerc. ubilocum inuffcris curato uti ieciiat 
cruftaper brafticc fblium butyro iUitumAnterea tamen fuperpcnc ungucn 
U,qutefimuleuocent CT exftccent,ftquii firte feminanorum circa lo* 
cum relidumfucrit.hxc circa initiafattitaniafunt, uerumiUud non igno 
vandum eft y principia eim morbi ualde ambigua effe, crlatentia.m quibuf 
dam enim ufq ; ad iies duosprctciiditurprincipiumjn alijs quoc^ ad qua t= 
tuorjn nonnullis CT amplim ,proul et morbm in alijs magkjn ulijs viimtt 
acutm eft.qusre expedit morbum noffe ne te principiumfaUat, CT quan* 
tumprotenditur.in ipfo enim ft debita adhibeantur remedia y totm interfi* 
cietur morbus fi uero iam principium pra-terijffe putes, cr contagem iam 
altim radices egiffe y urendm quidem non eft locus.quoniam agitabitur ue 
nenum magis introrfum,confulo tamen y utfcarifices y & fupra ponM cm* 
plaftra y qua* euoccnt y er exficccnt,quin cr uefiicas etiam inincant, qua* ' 
le eft quod habet Ga\bani y ferapini y opoponacisf\nguiorum unc.c. eufor* 
bij drach.i.iridis y xiridis,driftolocbi*,gentUnxftngulorumdrach. i. ni* 
trifulfuris fingulorumfcrup.ij. ccr* quodfufficit. Quoniam autcm fc* 
mindria omnia contagionum mdtcridm fibidndlogdm inficiunt cr corrum 
punt,exiftimandumeftperproccffusmorbi,partem matericpdraridd cor 
ruptionem y pdrtem corruptdm cffe,qudrc ctper ed,qua- prohibent putrc* 
fdttionemprocederencceffe eft y ctpcrcd qu£ cudcuatU.quc ucro omnium 
conuenientiftimd funt ddeudcudndum,funt Hierje,tum Archigenis ,tum 
quxdidcolocynthidos uocatur.atfy itcm heUeborm quo prejlantim nihil 
cft in hac labe,ftinfero laftis exhibeatur, ualet cr Epitbimum,®- inuni 
uerfum qux melancolicum humorem purgant. Contagem autemprobibet, 
quxprohe cxftccant y inter qut antipathia quadam pcculidriUudant omm 
ties cincremftuuialium cancrorumuftorum.Uudantpariter cr Gentianat 
radicemftue per fefumatur,fiue cum prxdifta puluereinuinoalbo y qui* 
dam CT rluvs admifcent.quo medicdmentoutendum eft omni temporc mor 
hi. Qommeniant CT Alyffumherbam,qu£nomen etidmfortttaeft,$ftne 
rabie bomincmfaciat. Arabes alguafcen appeUant.in qua nonparua ambi 
guitas cft inter meiicos,primumq'Miemutrum. caicmftt DiofcoriiitT. 



P/wio A ly ffum,deinde cr ^h* /wm apud iUos flt . P//»/« J flquidem jblU 
Alyjfodicit /» orbem effe circa caulem qualia in Rubia ctrnuntur. Dicfco 
rides autemdicit rotundacffe. Aliqui Plinio Alyffum ejfe putant rubia: 
genusfylueftrequodmedium eft inter fatiuam rubiam, cr Aparincm, 
quod certe nec foliarotundahabet, nec traditk a Diofcoride conuemt . 
quiderubiaagens utrunque genus profequitur, mox de Alyffo feorfim 
traftat.propter quodalij eam pro Alyjfo oftendunt, qut Lfffe/ft ab her* 
barijs uocatur,non queapud RueUium eft lilialis,fedaliam,cuiflos eft 
glbus,uerum cr huic filia rotunda non funt,fed cblonga in acutum defi* 
nentia.funt quiputenteffeeam,que Afaerula uocatur,minorpauloquam 
aparine,folijs inorbempofitis,rotundioribus. porrb difflcultatem etiam* 
num auxere Paulus CT Aetius,qui de Alyffo agentes concordes uolunt 
Aly ffum effe Syderitem Heracleam.Galenus quoq- Ubro fecundo de A nti 
dotbii eamdefcribens nonaliam fignificare uidetur,qfyderitem iUam, 
qu£ Heraclea uocatur a nobis uulgo Sclarea,in qua non parum faUitur iu 
ditionoftroRucUiusputans fclareamnoStramnon effe fyderitem hera* 
cleamfedHorminum,dequoplurainalijsdtximus. quare nomen Alyfli 
apud po&eriores gra-cos aliter uidetur acceptum quam apud Diofcori* 
4em,qui de heraclea feorfum , CT de Alyffo pertraftat . porrb nec fb* 
tia rotunda fyderitis habet nec femen in latituiinem fe paniens/fed 
rotundum . nisi qu is dicat Diofcoridem ucluifte quandam Heracle* ff>e* 
eiem fignipcare . plures enim funt eius fyderitis jpecies . una hor* 
tensis odorata,qu£ herba. Sanfti loannis apudnos dicitur , maicr re* 
liquis caule CT fulijs.alia ejl pratenfis ,qu£ proprie fcltreadicitur, 
fblijs afteris oblongis adfatiuam accedentibus,caule quadranguto, uer 
iiciUis in orbem per interuaUa circa caulem dijpositis ,in qutbus flo* 
res purpurei funt,fubccrulizantes,falcati ad aquilini ro&ri efflgiem, 
quales cr in fatiua ftcftantur . alia efl nemoralis floribus exatbidis 
fubpaUentibus cxterumuerttciUis, crjolijsprtdiftis similis.eftpo&re* 
mo cr montanafyderitis in totumpratensi similis,nisiqubd jblia rotundd 
gerit,ey uerticiUamincra, in quibusflore abiefto femina funtin inuo* 
lucrobinaceufcutula,mulieres hanc CT in hcrtis ferunt, ac Betoni- 
cam falfonomineappeUant. hanc crgofbrtafie opinandumefl Diofcoridi 
primum^mox Galeno cr alijs fuifie Alyflon, qu£ CT Syderitis qutdam 
efl,non'ea tamen,qu£ simpliciter Heraclea inteUigitur 4 Diofcori* 
de,quam Pratenfem diximus . quicquid igitur de Alyflosit,nonerra* 
bunt iudicio noftro, cr qui minorem Rttbiam uel contufam, uel ex aceto 

s H 



CE CVRATIONE 

potdtn exhibebunt i n rabte,quando CT contra ferpentes ualet . nec iUipd* 
riterquifydcritem t qucniamcr lUamircdeficcat. Laudat Aetius ex* 
pertum fenis cuiufdam oxylapatbum,quo tam introrfumqukm extrorfum 
utebatur . non eft autm oxylapathum,qu£ acetofa uocatur( oxalis enim 
ed eji) fed iUud quod crfolid cr femen acuta inter lapatba habet. 

De curatione fyphilidis feuQaUicimorbi. Cap. 10. 



N 



Vnc adeas contagiones tranfeamus, quxextima magis occu* 
pant,incipientcs a fyphilide morbo nouo,in cuius curatione nec 
plane medici confenfere y pr<efertim quum primum in lucem ue* 
mffet.namsicutfiniUius cogniticne confusiplurimum extitere ac dtfcor 
des,ita CT in curatione non eadem arbitratifunt.qui enim aduftioncm ptt 
tabant illius caufam, per ea etiam medicabantur,que aduerfantur adu&io 
ni,non folum nihil iuuantes,fedmirum in modum malum augentes.qui ue* 
ro exifiimabant effe idem cum Blephantia per uinum uiperatum cr uipc* 
Y£ carnes curandumpr£cipicbant. alii quiete iniungebant, alii et balnea 
fruftra expertifunt.aliidoloribusfolis intenti reliquam curationcm nc= 
gligebant.donec empirici a similitudine quadam eius morbi cum fcabie 
ferapermoti,ausifunt primiper cauftica morbum curarc. multi mox lar» 
giusdetotdcurationefcripfcre,interquos cr nos carminibus nonnuUd 
[>rimum lusimus,quum iuniores ejfemus,dcciuitatepeftilcntid graui uc* 
xata rusfeccfiifemus , ubi ad eam rcm ctii multum nobis dabatur . 
CXuoniam ucro Voctica,ut fupra diximus, nec omnid ddmittit, nec profe* 
quitur,necejfarium^ nobisfuitpluratumrelinqui, nunc quidemsirur* 
fus ea curatiopertrattctur,cr nonpoeticefcdmcdice mdius operapre* 
tiumftct,pr£fertimqubdncceadcrerctte dgipoffe uidetur,mft con* 
tagionum natura bcne perpettafuerit. 

Qgi igitur rette curare hUnc morbuuolet, ad htc in primis dduertdt ne 
ceffe e^. primuquidc utru recens sit £gritudo,an inueterata, cr quo ufy > 
p roceftit^cr adc}U£membra,sineruofaiam occupauit siolJa corrujfiF 9 \ 
tum CT sibenizmor eft,anftra 3 crsi mult£materi£ejt,anpauc£,crdn 
tcndcis ,antractahilis ma%is,tota ne e xtrorjum sit, an crtntrorj um, cr 
s TulcerdmultdJunt,^ anpius doiorum qium pujtularum,ucl contrd. 
sjmi liter cr gummosiiatumyetut unouerbodtcdmomnesdifftrentU etu s 
m vrbidnte ocuios habetidx 'Junt.maxtme autemanaiogia,namtamet siai 
V tt n r»*& m ndjjum ctjordidLumperJe sit,non una tamcn cjt phlegmatkctus 

• «*£ 



L I B E R XII. 71 

tatio,Ut iittum eft.prtterea et alU uniuerfalU considerandafunt,£tates 
fexus,annitempor4,complexiones,zr idgenus.nequeenim omnibus om« 
tiia conueniunt.Uis ergo bene perft>ettis, fdto eam Ubem cfuum iam ofi i^j 
busin fedit,extrajj>emejje,n i si forte ea o^ a_urrpojUnt . quareauteam 
curationem reijce,aut malumrediturum prtnuntia. ea etiamnum diffici^ difin.iJi. 
lior cft,qu£ eft imeterata,et que a multa et tenaci materia pcndet.qu£Cfc 
ntultaf gummositates habet,W me lancclicum hominem tenet. quaredif* 
ficioribus difjicilioraetUmremediafuntadhibenda . particulatim autem 
profequendo,aer primo ne impurus sit,ncn auftrinus,uerum tame ne au- 
ftrinumfugias.ualdeborealcm etfrigidum cligito, ociaporrc omnia, om* 
nis ignauia er desidia tibifugieda el htibiemn i ftudio* omni conatu excr 
cendum,laborandum,fudandum, hoc dico, hoc hortor,hoc iubeo,curre, f il? 
ta, uenare,pilam, luttam, gUdiatoriam exerce.per h£c materiam jegnemS 
liquefacics,attenuabis,cr expelles,ac cumea cr feminaria contagionb.) 
fedita h^cfacito, nequum remittes,protinus frigeas,Z? ocium ducas. 
fed paulatimafatigatione ad quietem te transftrto^pannisq; obfepito, ca 
lido in loco morator,quin CT in ipfo exercitio(sifieripotejl)locumfrigi* 
dum non defidero. Adh£c confuet£ corporis expurgationes procurand£, 
qu£per nares,qu£ per cutim,qu£ perpalatum,qu£ per aluum, cr fique 
ali£funt,ut hemorrhoides cr menfes,ZT reliqu£ . nihiluerofuperftuum 
exeat,pr£fertim eorum,qu£ per Vcnerem dijfoluuntur,uigili£ uti nimic 
effe nolunt, ita nec nimim fit fomnus,nonintcrdiu fattus, non ftatima ci* 
bo.cur£ nuU£,nuU£foUicitudinesadfint,nuUa ftudia animum occupent, 
nuUa demum afiidua mentis intcntio . Cibaria u cro magna cura paranda UtflvfCffat» 
funt,atq^ eligenda,atque inprimvs neque tenucm dietam,nequecrapulam 
uolo.in uniuerfum autem uitanda funt putrefcibilia,dura concottu,quc ui* 
fcofa,qu£ mali alimetifunt,tum qu£ exurunt quod in fanguine dulce eft y 

fquare CT lac,CT oua,V fruttus,cr leguminum omnegenus, er pa&ai* 
ca omnia, vfuiU£,zr taurin£ carnes cr pifces, cr idgenus omniafu* 
gicnda .pifcium tamenCquoniamfepe ijs utincceffe ejl)minus malierunt, 
Gobijmen£,pafferes,fcari,percf,merul£,turdi,afeUi,aurat£,phycidffs, 
Vefluuijs cr lacubus uocati Tcmali cr jlrigli,crlucij,cr cauacini,C2r 
barbuli,zr fardeU£,CT carpij . e carnibus quadrupedum quidem poftba* 
bitkpcdibits,capitibuslocinoribus, cr inteftinis,conuenicnt h^diuituli, 

, binuli,lepufculi,tum pmi gaUinacei,phafiani,perdicumgenus utrunque 
hoc eft,qu£ quaternices uocantur uulgo 4 nobis, cr qu£ dicuntur pcrdi* 
ccs . itcm cr turdi,cr mcrul^attagcnes, hortQUni^gaUrittjocduU, 



DE CVRATIONE 

CT duicuU nemorales, er reliqua qu£ notd efic pofiunt . Vinum negen j~s*r. 
nerofumsit,fedtcnucmagis,dlbum,qu6d er sidqudmulftutiquis uolet 
non malc facict. 

Quoniamautem(utdiximus)analogid eiusmorbi ad phlegnu fordi * 
dum Wcrafium per fe ef t,dd hoc (jutdem pr£cipucdirigenda intentio ejt, 
inquo er feminariacontagionis continetur,et pars iam inficitur,pars inm 
fefta CT corrupta eji.quare O ad htctria sicut cr in alijs y dnimaduerte* 
re neccfie ejl.ac ad feminaria quidem cxpedttifiima cfie potejl curatio,si 
ddprimdmorbiinitiddccefieris,qu£intcrdum cognofci pofiunt, interdfi 
non,nam fufricio quidcm multd, cr iudicium uerisimile efic potcji,quum 
quis fe permidum nouit cum injrftd,certifiimum uero quum Um ct cdries 
qutddm circdpudendd obrepit . c onfijlimi^i turea parslauandaeji pcr 
aauam rofd ced,moxjHtrfj^ldM dcc o fta cxalum ine et eru> 

ginearis^ utinungendumsirc^be m totum unguen timjjuqdad elm 
ptorbum conJictfbTet^dequopoftdicemus. tum et pcr oTaliquid eorumfu* 
ntendum cji,qu) contagioni obsi&unt,qualis efi Theridcd aut Mitridatu. 
forteenimpcrhtcitafeminariamorbiabfumcs cr interimes,qu6d non 
ultraprocedct. siucro morbus iamnon c irca principiafuerit,fed altius 
radices egifie ccgnofces,ct iam aut dolores,autpudulas, aut alia indicid 
ddejfe,tum non fola feminaria refpicere debes,fed simul et materiam,qu$ 
partim inficitur et periclitatur,partim corrupta eji, fcminaria tame nun 
quam nolunt pojihaberi,fed femper aut interimi(sipotejl)autfrangi,aut 
educi.materiaqu tcorruptaeji educi uult,qu£ueroinficiturrefiitui,aut 
et cduci simulta eji.quoniam autem crafsa ejl et fordida in multo lentore 
consijiens,nec rejiitui,nec educipoteji,nisifubtilietur cr abftergatur, 
quinimo nisi colliquetur,itautab eafordicics omnis abjiergi pofsit, CT 
dut exsiccdri,dut in fudorem abirc. Veru quia permijia funt omnia , tum 
fcminaria,tum materiapp lentorem,amplius crsimul funtpu(iuU,ct do* 
lores, cr fiepc gummositatcs,uidendum cji si quod unum ingenium et re* 
mcdium eji,quod omnia exequatur, cr ommbus ualeat.an plura requiran 
tur,CT qu£ ea sint.nam funt qui tentcnt per purgationcsfolai omniaab* 
folucre,alijper inunftiones,alijper fuffitus,alij per ea,qu£ infudore con 
uertut materiam,alij per ea qu^obsifiunt cotagioni, alij uero modo uno, 
modo alio auxilio ad diuerfa utuntur.quare dc his omnibus diligeter qu^* 
rendumuidetur.primum autab euacuationeordiamur.quaunamfufficere 
ad tctam curationc uliqui opinati funt.quod certe et nos inquibufia fclici 
tercefiifse uidimus, in quibufiamdfit nonfujfccifsefupponamus. aut cum 



t i b e r ir r. 7i 

inoxbus tum mdxime inhoc morbo prius digerendapr^pararidacfr cffc nu 
ttria,qu£ cducendamox ejl.oportere aut caliia cffequ£ huicmalo couc 
niant attcnuatiua,et ut dicunt inciforia,qih materta lcta eft, et fordida ac 
fcgnis.optima igitur erunt oxymcl,et mcl rofatit,et fyrupus de praftio,i§ 
ifopo, iebctonica, dccalameto,de epithimo,de lupulis,ct confimiles qui- 
bus aqu£ addantur iriiis,cnul£,epithimi,agrimoni£ cap.y.fcniculi,apij t 
puUegij,origani,pimpincUc y cariibniifti,cicerbit£, chameirios,aut fiat 
decoftitex cisdcm,et fcordio,ct diftamocrctico,ct thymo, et bctonica, ct 
fchinatho,ct uerbena,et fyderitc heraclea,et amomo, etagalocho, ct ciuf 
tnodi.potes eode tpc digcre et materiam p inunftionc hanc ucl co ftmilcm, 
fucci rut£,fucci inuU an. unc.i.theriac£ unc.ij.thuris. drach. ij. piperis 
drach.i.axungi£,mciuU uituli,butyrireccntis finguloruunc. i.olei cha 
m£inelini,irini qdfufficit.ex hoc inungatur iorfum,brachia,et crura,con 
coquct matcriam cr dolorcs leniet. Ergo iigefta materia euacuanda eft.e 
ftmplicibus uero qu£ pr£cipue ualeant,funt colocynthts,ethermoiaftyli, 
CT hcUeborus,ctagaricus,etaloc,quibui dimifccia funt,qu£ fimulliquc 
faciant,et dtfjbluant,qujtliafcrapi'nfi ctgalbanu,et bieliu,et opopanacu, 
ct baminonUcum, et myrrha,cr Ufer,W eiufmoii.cx compofttis atit con 
fuetisfunt aggregatiua pU u U,et de hermoiaftylis,et arthetic£,et inU 
cr de Upiie Uz.uli,et de beneiifta et eiufmoii,tuet cleftuariit inium CT 
Cfamec et ic beneiifta,ettheoiericum,ethieraiiacolicyntbiios, etbier£ 
a Scriboniodefcript£, cr alia multa.Fafta igitur prima euacuatione re» 
fte iUi mthi uidentur facere,qui CT rurfus concoquant ,ac rurfus purgant. 
uidimus enim quifaftis exafte purgationibus probe fuerint reftituti,ali= 
quifecuniosfyruposfaciuHt,fimul etiam folutiuos,addentcsipfts aut Se= 
nam,aut agaricum,aut hcrmoiaftylos ,aut heUcbori fcobem ueldicbus 
ftngulis, uelalternis,quodetiam lauiem . 

Si igitur una b£c curatiofujficerc uiieatur,reliquis parcemus.ftn au- 
tcm nonfufjicere, utproftftopcrplurimumaccidit,ubiaut inueteratus ftt 
tnorbus,aut materia craftior crtenxcior,tum aliatcntare remedia opor* 
tet .quarectreliquaexaminemus.funtquiftatimad inunftiones fe iUa4 
transjirunt,qu£ c caufticis fiunt.quodetprimis teporibus maximefafti* 
tabant.fcd certefttius ego cxiftimo iUa prius expcriri,quc et minus accr 
bafunt cr nuUiuspericuli,qcfquidamftlicifatis fucccffufepcfecere,poft 
purgationes aromaticaquHa cxhibentcs,quc tuexftccat et abftergunt, 
tufubtihat et cojurtant.taliafunt calamus aromaticus,macer, agalochu, 
44jU,Zcioaria,%inziberJcbinathu:m,irir, ct alia quorum iecoftum mirc 



DE CVR-ATIONE 

uidetur eonferre.dliquifolo ligno luniperi multos faniucre>aUj cupreffo, 
alij citrofola,quorum fcobe non dlio utuntur modo, qukmquo cr Guaiam 
eo. de quo im dicendum quando inter alia maxime in ufu efl . X>efertur 
ad nos ea arbor ex Uifrana uocata infula noui orbvs cr adidcentibus, ubi 
cr morbws maxime familiaris ejl. optimadutem, qut ex ea infula^quat 
Bcatauocatur. 

DelaUdifJvrentiatfuntmulttnonnegligcndt, nam primis temporim 
lustruncimgnicrafiiq; affircbantur cr antiquifiimi,quibus albipam 
rum,nigrimultum inerat,nunc rmiftreportantur recenter cefi, in quim 
bus albimultum,nigriparum Jjyeftatur,hi amariores longe funt, cr ftipm 
tici magis,antiqui acuti magis,qnm amari uelftiptici, magis etiam reflm 
noft,dbijciebaturprimis temporibus fummus cortex, nunc maxime isajfu 
mitur,maiore etiam prttio qu km reliquum lignum. 

Videturautem h*c arbor omniaaptifiimeprtflare poffe, quat in hoc 
txpetuntur morbo.nam quoniam efitbtilifiimls confhat partibus, crijs 
calidis circa tertiumgradum, cr flccis,tum crresinofa eft,potefl quidem 
plurimumexflccaremodisomnibus,hoceflper caliditatem, per flccitam 
temperfe,etper imbibitionem,poteftetjudoremprouocarc,tum cr fubm 
tiliare,cr liquaremateriam,cr abftergere,ac demum,qubd flmul refl* 
nofafltputrefacvionicrcontagioni nonparum obflflere . uidetur autem 
cr uimquandammedicatamhabere,propterquod craluummouere folet, 
c£terumiUudnotandumeft,quodantiquumlignum,qubd acutum magis 
fit,etiamdijfoluit,eliquat,crfubtiliatmagis,qumrecens.quareubicraf 
fiorfltmatcria,crgummofltatesmulu,idm*gisefl eligendum. recens 
uero exflccat quidem magis ea flccitate que per qualitate flccam potefl, 
tninus ueropeream, qutfita caliditatc . quare fimplicitcr exflccat m/« 
nus,quoniamqu£aqualitateipfaflccafitaftio,fktispauca efl comparam 
tioneiUius,qu<eacaliditdtefit.confortat dutem magis,propter flipticim 
tatem.quareubidelicatiorejjetcomplexio, cr defldcraretur conjortatio 
tnembrorum, materiaautcmfubtilior ejfet,eligendum quod recens uenit. 

Cortice quoque indifcrctcmultiutuntur,putantcs exflccare magis, 
quoniamflccioruidetur,fedcerte ficciorCThic cflcd flccitate,qu<e a 
qualitate flccafit, ey ab imbibitione,non autem ea qut a caliditate. quam 
re crminuscoUiquatcrfubttliatminus,crdijfoluit, crfudorem minut 
mouet.quocirca cr deipfoidcmdicatur,quodderecentidiftumet 1 t . elim 
gno prtterca antiquo decoilio ficbat multo limpidior cr multo acutior, 
qubdpropterdenfitatemeius ligniminm defivbeadmifceretur.plusdum 

tem 



LIBER III. 7 j 

ftM 4crimonU y qttbd calidius eft. e recenti autem CT e corticeplus admi* 
fcetur fcobium y quare turbidior fit aqua er am<tr4 magis, minus autem 
acris y quod tale fit id ligmtm cr cortex y minus etiam ex hoc de Jpumacoh 
ligitur y quiin ex antiquo y quoniam in antiquoplus eft de nigra fubftantia, 
ubi er plus refiiu ineft.quare fepe miratus fum y cur tanta mutatio eius 
lignifitfafta y &' quomoiocortex quiabijcifolcbxt y nunc intantum pr** 
tium uenerit.nifl qubdnxtura medicorum eft noua femper inducere , per 
qu£ cr plus authoritatis er pluslucri acquiritur . eadem innouandi c«* 
piditxs aquam in quo coquebxtur y mutxuit in uinum y quod rurfus indifcre* 
te a multis non ftne magnopericulo ufurpatur.uidimus enim multos e po* 
tu uini iUius mxle afftftos in infanabilem tgritudinem decidijfe . quxre 
quicomplexiones cxlidxs cr ftccas bxbentjjxbituiinesextenuxtxsjiiixtc* 
riam morbi aiuftioremjj cauere ab eo potu debcnt y fecurius uero ij acci* 
pient qui crafsifunt, cr humiii y CT quibus materia morbifegnior cr 
multi lentoriSy cr in tocis remotis.in ijs enim non inutile erit addere quod 
exportet uirtute ligni y et quod fubtiliet etiam y et amabile membris fit y qua 
de caufa multi cr mel addunt y multiuinum non in ipfa decoftione y fedpoft 
ddmifcent y quoniam fimul decoftum aufterifsimum 3 cr ingratifftmum 
facit potum . 

Prx-pxrxtur autemlignumboc pxfto.Uma oporlet fcobes ex eoftce* 
re y non contuftone y non incifionejib. i.pulueris in libris. i x.aqu* infundi* 
turper horxs.14.in ollxlibrxrum. i(,.capaci y iein coquitur leto igne y col 
leftadiligenterjpumaa-feruataadufusquos dicemus y donec ad dimh 
diumconfumetur.decoftumhocprimumcolarur cr feruatur y tum ftt cr 
fecundariumdecoftum reliftis fcobibus inijcienio totiiem aqu£ librxs, 
fed hoc fi decoquatur ad quarU confumptionemjat erit. uti co oportet fo 
co uini y priore autem utimur ut medicamine. funt qui in primo decofto fl* 
mul aut Senam y iut hermoiaftylos y aut flmilia concoquant.alij non hxc ad 
dunt y ntflflngulis quinque y aut fex diebus . ergoprimi decofti dantur in 
durora unc.yij.aut. viij.tgro in loco calido qui nec tranjpiret, conbituto. 
quieleftuloantehorxstres non exurgat expeftans fudorem.horis ab 
hocpotuquinqueprandiumexhibeatur y aprandio horis. vi.rurfus eiuf* 
demdecoftiunc.y.dentur^Ha-gerftrre poteft y ac poii horas. iiij.cenet. 
primis temporibtts atger per menfem integrum nunquam cubiculo exi = 
bat y nunc data eft licentia maior y eo etiam tempore tantum cibi cxbibebx* 
tur y quouixfcruxreturuita y quoderatpanisunc.iij. uelad fummum. iiij. 
cirnispHQind; unc.ij.pajfuixruunc. i.uino prorfus abftinebant, loco cuius 

fncaft. t 



DE CVRA TIONE 

utebdntttr fecundurio decofto,<xut fimplici,aut cummeUefafto, nunc cm* 
maUcentim aguntur.nam cr domo exire finunt, CT \argius alunt . ue** 
rumquiputientius cunftuferunt,cr fecurw,cr incolumius curantur.. 
aliquipanem bifcoftum dari iubent,quo fcilicct ut arbitror,exficcent m** 
gk . fed certe exficcatio h*c non ea uidetur mibi quam qusrimut .qusrh* 
tnui enim non eam,qua t ex alimento fit,quatenui alimentum eft y fed ma* 
gk iUam,<Ju£ circa humores fit,ut amcdicamcnto. bifcoftut autem panis 
quatcnus alimentum membra cxficcat, quod non qutrimus, quatenm au* 
temmedicamentumiquundo CT ipfe ficcus eft)CT quaUtatc cr imbibitio* 
ne potefi ctrte cxficcure,fed ad bumores non transit hatc exficcatio,nisi 
prius exsiccetur fanguls ab alimtttto faftus,quure cr fypcrftitiofum fem. 
jjcr zxiftimauihunc uftum Vafjvftatum, cr parum utilem . Spumaucro 
quamcoUegifti,iUinen<Ufuntulcera,siqua funt, necnon cr caUosttates 
omnes,CT locaquedohnt.porrbfatisejfe foiebant huic potui dies fr/= 
ginta,nuc plures requiruntur,siue qubd materia crafiior cr terreft rior 
fafta sit,qukmprimis temporibus,siuc qubd non utamur ligno antiquo, 
cr licentia tegrorum sit maicr, qua de caufa i» maiori parte non femel 
fed bk dari hunc potum necejfe cft. 

Siucroinuinofdccrcdecoftump\dcet,priuibcnc confule CT tcmpc* 
tAturamaigri,cr habitudinem benc ft>eftato,item cr ttatem CT anni 
tempus.poteft idem decoftum fieri in aquis fublimatk endiuU et cicorcaf, , 
CT \upu\orum,cr borraginis,cr simiUum,quod iuuantifiimumnonnunq. 
uidimut . atque ita fc habet,qut per Guaiacum curatio fit.quo si carcas 
utcrc ue\fuprafcriptisiunipero,citro,cupreffo,ue\cr Theda,CT tere* 
hinto,CT ctdro,cr ebcno,ue\calamo aromatico cum radicc gcntiana: 
Huncadeosueniamus,quiper fudorem.curant, uit eorum multiplices, 
alij per ea fublimata curant,qut Elcxir uocat. omniaacutifiima et ignea, 
pericubfaquidem cr uitanda.alijpcreafaciuntqutsimpUciter fudori^ 
ficadicuntur,quibus cr aromalicaadmifccnt . sicenim cr putrefaftioni 
resiftunt, CT materiam liquant, cr in fudorcm uertutU. Prtftdntifiimum 
muentum eft radix Cynarum. ca ( ut pcrhibent) e rcgionc Sinarum dcftr 
tur d negotiortbus ijs,quiad Calicut et Traprcbanem,CTultra nauigant. 
qiuincoU utuntur ad <egritudines multds,pra:cipue autem <td morbum 
gaUicum,fudorem plufquam credipofitt prouocat CT exsiccdt,quurenec 
mirum eft si buic morboualct.modus utendt bic eft. Radices pcr tranfuer 
fuminciiantur inaffulas teiMcsrotunddS,at(hbdrum unc. i.inltb. ix. 
4qutpo.nmtur in uxfe teftaceo capaciUb. i b.dc ignc \cnto tdcbfumpuo* 



LIBBR III. 74 

Itern tertUpdrtis coquunturJecoftHib.i.ddturittdurordBibendd . retU 
quuin feruatur loco uini potdndum.eiufmodidecoftum diebus singulk fit, 
duas uel tres horas morari in leftulo oportetac fudare, mox furgendum 
si uidebitur,uerum aperto aeri exponi no conuenit y nisipoji diesfeptem. 
Dantur aytem toti curationi dies quinque cr uigintiferc, ita qubi untijs 
quin% et uiginti totacuratio expletur.tnterea omnis ttenus caueda y acer 
ia omnia Cr concoftu iifjtcilta uitanda. si uero careas ea rddice,utipotes 
loco eius radice cannarupt noftratium, cui calamum aromaticum addas. 
potes et radicem perfonatU decoquere,qu£ mirefuiorem ciet,cui si irim 
aiiungas y uel xirim,V acorum,et calamumarcmaticum et fcbinanthum 
utiliterfacies.de decofto utendum erit per diesplures.poteji et aliud de* 
coftum fteri quod intentiones omnes complebit.Gentian*, radicum buld* 
lapathifcu bijiort£ y co{ii,drijlolochif y iridis,cdsi£ lignc£,fcor iij,diftd* 
mi cretici,quod fufficit de unoquoq, infunde decoque ut pr^dtftd .Hxcer 
$ofunt,qu£ fdftis debitis purgdtionibus sinon recedit morbus, experiri 
potes,uti blandiord CT fccura mdgis. 

Nmbc et dcerbd profequamur,quibus primis tpibtts (tdtim utebantur, 
nb empvricis primii inuenta.alteritfuit inunftio,alterti fuffitus. qut quan 
uis empirice inuentafuerint,et a jimilitudine (ut diximus) ad fcabiem y hd 
bent tn idoneam rationem, naex ijs con{tant y qit£ feminarid exurunt, cr 
totdm materia exsiccdnt et dbftergunt ,ct liqudnt,CT in fudore uertunt. 
mdterid eorumecaufcicispotentia eji, autepropinquis caufticis,quibui 
ddduntur couenientifiima qu*q; . qu£ ergo tn unftionem ueniitt,alia funt 
cauftica potentid,non quiic quale chalcanthum cr arfenicum uocatum et 
fublimatum,fedquale drgentum uiuum, qu£ materiafere efi huius medi 
camenti, efi autem potentia caufticum $ ex fubtilijUmis atq-, igneis par* 
tibus conftat,quod fublimatum ojiendit. ubi igitur particula? 01 tintra cor 
pusdftufdftjefunt, siuequodperft sintnat£plurimumcalefacere simul 
dc unitx funt, CT feparat£ ab alijs,siue quod minima omnia argenti uiui 
sint apta plitrimum incdlefcere d calore nojiro, cr ob densitatem materiat 
mox etiam exurere,tum quidem cr exiccatio etexufiio circd feminarid 
cpntingit.ddduntur et qu£ introportet uirtutes cduflicoru et, simul emcl 
Uant materiam,quo aptior sit ltquari,ut pinguia.adduntur cr qu* fubtia 
liantcr abfiergunt,cr liquant,ac pofiremoqu£ contagionibus modis 
omntbus dduerfantur . tdle efi quo fepe usi fumusquoi hdbet Axun* 
xi* porcinx Ub. c.butyri recentis unc. iij. Terebinthin£, dyrdcis li* 
\uid* singulorumHnc.ij.Thuris,myrrk£,m4fticis singulorumunc. c. 

T y 



DECVRATIONE 

Hdis,driftolochi£,gcntian£fingulorumdrach.iij.heUcboridrdch.ij.fuh 
furis unc.$ .nitridrach. i.fucci inul£,fucciapij fingulorum unc.i.oiei 
laurini,rcfiti.q.facetiunc.i.argcntiuiui parfomniumoftaua, mifce cr 
fiatunguentumin moriariofirreo.poffunt cr lcniores compofitiones fic* 
ri,CT diuerfc formari 3 prout CT intentiones,cr cafus diuerfifunt. quarc 
CT iUud notanium crit,qubd ubiplus gummofitatum uidebitur, plus pin* 
gucdinumapponendumerit in unguento . ubi minus gummofttatum plus 
autempuitularum cr ulcerum,plus puluerum apponatur, in delicatiori* 
bus ucrominus argentiadiedum erit ,ubi uerocomplexio caliiior fuerit , 
imponcnda,qu£tcmperent,utbutyriplus crplusolei rofacei,minus ue* 
ro ex ficcantium.prius autem quam Linias exaclijUm£ purgationes pro* 
curani£ funt, Cr phlebotomia etiam fi expedit. qui uero inungendus erit 
lococalidoponatur,inungaturq ; totus pr£ter caput, peftus, cr fubalis 
tum ftuppa multa calida fafciandus.funt qui cr facculos ex ordeo caleft 
(los intcr coxas CT fub alis, acpedtbus ponant, quo penetret ungucntum 
magis cr fudentmelius . aliquibis indic inungunt , quod graue nimium 
eftjatis erit fi fcmel inungas .quidam cr ftatima prandio ungunt, quoi 
crfiad fudorem eliciendum acccmmodatum uidetur, ad totam tamen nu* 
tricationemineptumeft.quaremeliui inungere per horas quinque ante 
prandium,eo tempore nthil prohibet, &\neracum etiam uinum conccdi al 
bum.poffunt inunftioni dics.x.dari, a quibus exulcerari os incipiet, cr 
fyutummultumemittiyidcompefcendumnon eft,fcd finendum,donec ui* 
deaturos male afjici,tufoue aut lafte,aut aqua ordei,CT diamorouelmeU 
lc rofato.mox etiam ubi ulcerum fanatio quarenda fit,c ftipticis CT alu* 
mine os ablue cr gargariffa.dicendum autem etqu£ iuuameta ex hoc lini 
mcnto confequantur,cr qu£ nocumenta. iuuamentd erunt,qubd dolores 
miroquodammodotoUentur,gummofit'itcs diffoLuentur,autin ipft un* 
fttone,aut po>t,ulcera fatubuntur,cr puitul£ omnes recedent. Verum 
tton finefuis incommoiiS C? mdis.quorumprimum eftfceditas unguenti 
iUtus,mox grauius ejl,qubdos CT pahtum exulcerantur ,ac fordtcics 
tanta per os concitaturper dies. sc.cr amplius,ut nibil foedtus ,nibil in» 
tolerabilius uideatur .cibus nuUus maniipoteft,ctiamuix forberi datur, 
detites luxantur \fomnus adimitur,cr breuiter per td tempus nthil gra* 
uius fetttiri potcft . multi prxterea fublato morbo, tremuh remanfere^ 
multis reuixit labes. lnuenere idemEmpirici cr fujfitum,£grum col*> 
locant inmateUa,pannis cptimecircuntegunt,ut ne etiamos extet,tum 
Cynabarim cum Tburem&umuruntj quo fufjitu incalefcit £ger mirum, 
• \ . in moium 



- L I B E R III. ?c 

inntodumdcfudat^dcerbifiimumuero eft medicamentum,quo ego nunq 
nufm fumutidicorpm totum.adccrtas autempartcs ut crura etbrachtd 
quumuelfphaceliaifunt y uelfer£ gummofitates y ucl dolores y uel ulcerd 
malemorigerata y etiampr£ftantifiimum arbitror. aeterum ab eo abfti* 
nendum fuadeo nec empiricis credendum y quibus nihd t emerarium eft md 
gis y quando cr per os etiam aujifunt argentum uiuum, cr quod pracipi- 
tatumuocant y confeftis ex ijs pilulis exhibere. quafl eadem uis fitargenti 
uiui extra appofiti y CT deuorati.ytuntur autem Qynabari t quoniam cr in 
ipfo potentia efi uiuum argentum. 

Q#£rat autemfdrtaffe aliquis utrum balnea conueniant huic morbo 
quxlia Aponenfia cr porretanaaut efiam nostra y nam cr exficcare pof- 
funt y er abftergere, er fubtiliare y cr fudorem inducere . ad quoddicimm 
experientia conftare nikil aut parum ea prodeffe . caufam ipfe arbitrcr. 3 
qubd debiliora funt y quam ut pofiint materiam tam craffam y et tam lentam 
liquare.leuiores quidem cutis infeftiones qualis efi fcabies y cr impetigo, 
cr qu£ abhepatis aduftione contingunt y cr falfo phlegmate ucl noftra 
Calderiana toUere ualenter poffunt y maiora uero non poffunt.propter ean 
dcm caufam cr pulueresqui fupralaudati funt y contra contagionesfrigidi 
rxiftentes y ut bolus armenius y et ft>bragis y cr Gemmc y nihil ad hunc mor= 
bumualent y fedfclum qui calidi funt y ut Thm cr maiiix y cr myrrha y CT 
fcordium y cr diftamum y cr alij quocuttque modo fuerint adminiftrati. 
Sunt autem cum hoc morboaccidentia quxdam coniunttx.ad quc particu* 
latim interdum oportet aihibere remeiia y inter qu£ eft iolor capitis, m 
terdum totum occupans y interdum partem y materia multa dtftenta CT coa- 
fta fupra caluariam fub pericraneo uocato y quifepe nullis remedijs leua* 
rifolent . ad quos ego nihil iuuantius inueni 3 quam inungere interna bra* 
chia prtfertim qua uen& cephalica? protenduntur hoc linimento.fucci 
inuU y fuccibrioni£ 3 ftyracis liquidc y Terebintbin£fingulorumunc.i.gu* 
mieleniunc. f . pinguedinis urfi anferis y butyri fingulorum. unc.i.f. 
Thurvs y iridis fingulorum drach. tij. oleiirini quod fufficit, argentiuiui 
oftauam partem. Sunt fepe cr gummofitates tanti duriciei y ut nec gux- 
iaci ft>uma y nec alijs folitis linimentis auftrri queant.quanioq; proteniun 
turper longitudincm tibi£tantodoloreut mors pr^feratur . quapropter 
ad ualentijuma remedia rccurrcre opcrtet,qui4am fufjitus pra:diftos adhi 
bent y alijaccenfo er candentepyrrhitelapide Jpargunt decofto guaiaci, 
cr dceticr locumfbuent. Confertdutemet hocemplaftrumradiciscu* 
tumeris agreftisudicisiridis fingulorum quantw fat cft^coque 4um 



OB CVRiTIONE 

tenerefcdnt,tum libram harum accipito ammoniacifcrapinkgalbdni fin* 
gulorumunc.ij.ftyracisliquidxunc.i.c.pingucdinisurfl,butyri flngu* 
iorum unc.i.argenti uiui quartam omnium partcm mifce, cr pro artc cm» 
plaftrum conficc . intcrdum fauces cr guttur cx prauis difitUationtbut 
eroduntur,qutbusniflfuccurratur,fepe garganco abfumitur,ftpc ufy 
ad offa tranflt corruptio.faftis crgo purgationibus, cr quxs potcs, diucr* 
flonibus,Gargariffareoportet decoftum quod fit cx Ugujiro cr pUnta* 
ginc cr Qytinis,tn quo mox alumcn cr fix accti cr nitrum dijfoluantur 
cumboloarmcnio. 

Tangcre itcmoportct locum, flhfc non conftrunt, bombicc infufa in 
aqua eruginis,£ris,fandardcx,et aluminis.fit craqudadid mirabtlis,dc* 
StUatur Thcriaca in aqua uittST accto pcr clambicum,aqua cxit limpi* 
difiimauirtutummultarum,pr€cipucautcm ualcns ubi profundius con» 
duciuismcdicamcntidcbct.flcrgobolum armcniumaut frhragida in co 
dtffolucris,ac partcs crcfas tctigcris,ct fcminaria cius contagionis abfu* 
mcs cr crofloncm omncm fanabis. NonnuUis CT ptli cadunt y autbarbx % 
4Utfupcrctliorum,aut cr capitis, quod dcformes, cr ridiculos homincs 
facit.ccntinuo ergo e fpeciebus hierx diacolocyntidos ptlulas confice, CT 
d ctbo fufcipe,tum Guaiacum cum mcle CT Udano in uino coque, CT fbue 
locum co dccofto calido.Valct CT hoc odoriferum quod habet Pomat* uo» 
catt unc.ij.ladaniunc. c .mufcigrd.iij.dqu* rofatx in qua buUierint gra. 
yi.fublimati unc.i.mifceomnid cr bene incorpord t CT line. Valet et aqu4 
prxdiftd e TberiacadifiiUdta.Accidit quandoo* utadolefcentuli flnt,qui 
hoc Uborant morbo uel c matre contrafto, Uel e nutricc,quibus prxdida 
duxilia prxfiari nonpoffunt.bis caflbus egoconfueuifacere decoftionem 
Guaiaci quo pafto moftrauimus fupra,mox decoftum id per elambicum in 
purifiimam aquamdeitiUariiubeo,acpucro btbendamdodiebus fingulis 
unc. iij .ucl.iiij.ea et ebibi non ingrata efi, cr non pdrum iuuat. atq^ 
bd'c demum funtqux defyphilide morbodicendd mibi uifa funt. 
ddqucc fiquisrefte rcjpexeritcompofitioncsmulta* 
CT uariasformare poterit, pro xtattbus CT 
fexu, cr complcxiombus, er m4« 
teria, et reliquis qux diuer* 
fa quum fint ,diuer[a\ 
ct.am rcmedia 
cxpofcunt. 



LIIBR m. 7* 

Dtf cuutione Bftfttttta Cap. 1 1 . 

QVidecuratione ElephantU fcripfere, ficttti materiam folm 
inquaconfi&itconfidcrarunt, ita.de ea fere fola y qu£ in nobvt 
primo fit y curationem tradidere.de ea uero y qu£ per contagio* 
nem ab alio conccpta eft y atqueea quoque qu&primo in nobis fit y quatenut 
contagionis rationem includit,nihil certe att igere y quoi profitto par erat 
facere.nam in ea quidem,quc contagione contratta eft,fano alioquin homi 
«C exiftente, Cfmelancolia non exuberante, quid per deos facies per ini* 
tiaffimateriam digeras,fieuacues y cur cr in ea,qus in nobis fit, Archi* 
genespftlothris utebatur, cr caufticis, uelijs quce cau&icis propinqua 
funt y cur nonitaincancro operamurfqutmex eadem materiaftnt,ccrte 
non oportebat folum dicere y redundante in uenis melancolico humore y cr 
nonpotente affrlcnetrahi cr digeri y cxpeUi a natura ad cutim y atque il* 
lic eas puftulxs facere y fed oportebat CT illud enarrare, qubd iUic putre* 
fcit 9 necfolumhoc,fedqubd putrefcit fordidaquadam cr conclufa pu* 
trefattione y per quim CT contagionis femimria incluiit, atque in hoc a 
sancro diffirt^ropter quoi alijs canccr,alijs Elephantia indiget y quam* 
quimremotainmateriacommunicent. quapropter fi alicubi audies Ga* 
knum dicereeodemmoiocurarecportere Elephantiam,quo CTcancrum; 
quod ex eadem materia fint,inteUigxs oportet quantum ai antecedentem 
V remotam matcriamfrettat.iuplicem igiturfcopum in Elephantia efie 
fcito,alterum ad materiam isvam remotam y ft qua eft,qu£ in corpore re* 
duniet,alterumaimateriamqu£ circacutimiamputrefcit, cr contagio 
P fit • ft *&i tur P rior M* materia redundare tibiuidebitur, protinus feca* 
re nonfolum unambaftlicamdebesjed CT utranque,fi expediens uidebi* 
tur y confentienttbus c£teris.uerum per initia hxc fiant,tyquum inaliquo 
primoobortaeftcontagio.namubiautabalio accepta fuerit,autin tan= 
tumprocefferit y ut fera iam ftt y tum fi fecabis ucnam,contagem intrcr*, 
fumtrahes,et hominem inmaioripericulo ftatues,reliquam uero materii 
digerere oportebit y cr mox euacuare.digeremus autemper eaquat inci* 
iunt y cr fubtiliant, cr abftergunt,eacommifcentes qu£ leuiterhume* 
Qent.quare aptifiimum erit ferum caprinu,in quo decoquantur ftccchas, 
cr Thymum,cr Epithimum,cr fatureia,CT fcordium,etdittamum cre* 
ticum,cr irvs, crfcris, cr lychcn, cr ftratiotis , cr eiufmodiqut ua= 
tknfa eruntyprout cr materia modo minus ,moio magis exufra eft % 



DE CVR ATIONE 

fyrupi uero cruht, CT oxymel,et qut ftt de epithymo, Crd(fumoter*£, e( 
fabor,CT depomis,cr eiufmodi.euacuareaute oportebatperYiieras,qu4 
ik eft diacolocynthidos,CT Kuffi Hiera,CT Archigenk nec non, cr per 
HeUeborum er Y.pithimum, cr Sena, cr polypodium, cr fimilia, Mate* 
riaueroqu<epuftuUf facit,CT ipfaquidemdigeriuult, boceft parari ut v 
abfumipofiit .faciunt autemhoc ,qux fubtiliant CT leniter molliunt. quo* 
niam uero CT lentorequodamac forditie refertaeft eamateria, tum CT 
feminaria contagionk includit,abftergcntibus,cr exficcantibus indiget* 
exficcantibusautem non mediocriter,fed ualidioribus et aut potentia cau\ 
fticis,aut propinquk . medicamenta igitur, qut huic contagioni ualent 
funt,quale nitrum cr fulfur,crheUeborus.cr ccdria, cr rhm, cr iris, 
tT argentum uiuum, cr terebinthina, et ftyrax liquida, quibus addantur 
ddipes e quibus placcantr aurimu uulpinus, Vrfinus er Leoninus.dttbi- 
tabit autem aliquis quomodotam calida conueniattt,quoniam tam matc* 
ria qudm feminaria in aduftione quadam confidunt, quare fieri uidctur* 
ut in utrofy adaugeatur adu&io. Verum tamen uidemus cr antiquos ex 
his medicamenta exhibuiffe, quiCTnitro, CT alcyonio, CT pfilotris, CT 
utroq; heUeboro, cr trochifcis Andronk utebantur .rette igitur fieri 
cxiftmamus,utper prtditta contagionem hanc extinguamus.fed conue* 
nicntifs ime apponentur aliqua qua: tum %umeftent,tu et aliquantulum re* 
frigerent , placet igitur ut cr butyrum addatur, cr mualago, pfilij, cr 
polygonati,CT fuccus fotatrihortenfis cr fimilia,ne plus aquo fangui* 
nemexuramus.prxcipuumautcm cr in hoc uim habet argentum uiuum 
flcut CT in Gallico morbo. Ad b*c autem ualet cr uiper£ caro, CT uipe* 
ratum uinum,CT crocodtUorum terreftrium cr afeUorum, qui fub urceis 
degunt,nccnoncrtrifilium,a]}>haltite, cr fyderitishcrba, cr calamus 
aromaticus, CT rafura eboris, placent cr balnea tepida. 

ln quibus fimore antiquorum inunttiones prxditta: fiant,non certe 
prtter rationem fiet . 

Suntporrb cr alijincontagioneconftituti morbiut lcpraitaagrtcis 
uocata,CT fcabies, cr papuU, cr area>, cr cphiafes,et opbtbalmU qux* 
dam,CT dyfenteriat etiamnonnuU*,quorum omnium curationi fcriben* 
d*parcemus,cxiftimantes e preedittis uiam tmicuique fatis patere aie* 
rette trattanda . quare cr quantum ad infctutum noftrum negotium at* 
tinetbtcditta ftnt. 

Adeundem 



AD E V N D E M ILLVSTRIS 



E T REVERENDISSIMVM 
CARDINALEM 
PARNE S IVM 

H*c ego florentes fophU digreffus in hortos 
ItalU decHs o iuuenis Ydrnesfid proles 
Condebdm , ietlas^ tibi de more fdcrdbdm 
Vrimitids^dum tu magni inter Ctfaris drm* 
Gditorumqi dcies retli pdcisq; fcquefter 
Rei mifer* Europ* frdttas componis 9 & omne 
Ro6wr,e*r armd dei M.dumcthen ncrtis in hoftemt 
PcrcHrriscji omnem y ueiuti fol dHrens , orbem ♦ 

Vortundte nimis, qnem cunet** dppidufibus Hrbet 
Jzxcipiunt , pddsqi Hocdnt pdtremqi , Dewnq; y 
Inq ; cdpHt,fdcroscp fmus y humcroscp , mdnuscji 
Et nigrds nioids 9 tr cdndidd*litid idtldnt* 
Cui mdgnd Itdlid 3 & tetrdmm mdximd Roma 
Affurgit , feftosq; dies,& fdcrd nepoti 
Sotenncsq; dgitdt pompds» denfi nndiq; circum 
Stdnt popHli,t!r ftudio ingenti eir cUmore fecundo 
fdrnenfnm genus omne,dlto de fdnguine duclum 
Aeneddum hngd ferie, fnper Aetherd tollmt 
Vdtres,dtq; duces^nr pdrtos milte Triumphos* 
Affenfu refondtTybris,&Tyrrhend refuttdnt 
^Littord^fepteni refponfdnt gdHdid colles , 
Onimium ditctld Deo, pr*tdtd<p tonge 
Vrogenies, fine imperqs & Mdrte regend<t 
Sint res Rom<tnrf, feu reiigionis hdbenis* 
Atq; equidcm e frdtio impcrio y Komdqi cddtnte 
Serudtdm hdnc fHrpem, fdto, fldtuentihus & Dijj 
Crediderim, qu o Rom<mwm per ftcuU nomcn 



S tarct 5 t? Ard t)ei,qwrf primum mdximd mdgnit 
Aufpicv^s fundata fuit , fit maxima fempcr, 

Q*to me Pdule rdpis , quo tucji neposqi uocatis 
Ldudibus Httroum infuctumttu mdximus tlle cs 
Yni cui regni triplicis capite d\td tiara 
ConfurgityCui fumma uni tcma illa poteftas 
Terrarum cccli^ data efl uafiiqi profundi y 
Illorumqi aperire fores & claudere poffe ♦ 
Qjti Vetri Cbriftiqi ratem turbante procella 
Ventorum uaria , eJr rcmorum parte reuulfa, 
Tempeftatem omnem,atqi aduerfos difcutis Euros. 
Nec tanttam fme bonore fmisfine rcmige ccrto 
flutlibus in tantis agitari turbine cymbam ♦ 
Mafte animo Romano, dr matle ingentibus dufis t 

At tibi quds iuucnis fortunatiffime dignas 
Attribuam laudes 3 generis fpes altera tanti 
Inclyte Alexdnder fpucrum quem plurimd uirtusy 
Canaq, confurgcns teneris prudentid in annis, 
£f fpondcns maiora aflris fclicibuY atber y 
Ad fummos meritum ante annos eucxit honorcs y 
Et facri geftare dedit decora dltd galeri* 
En quantum de te facrifibi paflor ouilis 
Spondet auus tuus illc , animo qu* gaudia uerfat. 
forfitan ejr prcprio non tam gauifus bonore 9 
Quam fpc fubldtus tanti e*r uirtutc nepotis^ 
Kefcio quid maius prafdgd mentc uolntat,. 
Scilicet cjr gnarus fatorum 3 tr pr<efcius aui 
\enturi y illa uidet fcelicid tempora , quum tu 
Sede fua 9 fo1ioqi Dei, di\s proximus ipfis 
Confidcds ^quum pontifici tibi mdximns orbis 
Cratetuty fupplexq tuis firat ofcula plantis, 

O mibi poflrem* tantum dcnt nunina uit* y 
Ipfe etiam ut tum te trcmulus, confcilus & annis 
Afpiciamy fantlosqi pedes proflratus adorem ♦ 



O &t pojfim cdnere & tud dicere fdHd , 
Et nentwd nono tecum fecld durea mmdo» 
Udm uideo fnb te mbJwn longca}, fngdtnm 
Mctumctbcn fe CdHCdfeis inclndae portis . 
At pdcem niridi redimitdm tempord olind 
Ire per Ewopdm mdgndm y dtqi inuifere terrds 9 
Qttam pid relligio,ctr iunttis concoxdid dcxtxis 
Et probitds y & Amor reUi comitentHr enntem. 

SaIhc mdgne Tybri,fdlue & tn mdximd rerum 
Komd pdrens y falnete drcet collcs^, Ldtini, 
Anrea qni primi longo meminifHs ab *no 
S*cnld y qHHm nnlli Hdridient ingcra fnlci y 
Sponte fitd fcd terrd ferdx ddrct omnid, & ipfe 
Vrtbcrent dnlci Hitlnm de robore gUndes, 
Bt nmc HcntHris eddem fperdtis ab dnnis t 



ERRATA ITA CORRIGENDA, 

A H 

Cdr. i. line d. 11. infpero infperfo C.i. d tergo. li. n incipit, inficit. 

C0AMM* extrema extima C<tr. 3 . Ji. i o . tum, non 

C.}.cdp.*.l.*(>.projiao,profefi<t Cdr.^.li. 1* qud ob,qudm 

er 4 tergocdp.f.lin.q.indcs. I 

re,in dere Cdr.}. li.*,fint quod,fintquerd* 

Cdr.+ a tergo cmpedoclcs, Dc» mus , quod, er lin. 1 8 fit funt % 

mocritus cr* tcrgoMn.y frdudulentc 

B frdudulenu 

Cdr. 1 . J/. 1 f mowrW mowere K 

C . Cdr. 1 .4 tergo. li. 3 . minus dcrid 

C.i.lincd.i. unum,mirum q dcridfintq 

ctdtergo.l.v.ltimd,fphcr*dcris C*r.4 cdp. J.Uf j?erucnijfct , 

itd,fpker<e itd perueniffent 

D L 

CyiXi8 digercrint,digcrcret, Cdr.j.lin.X} coundent,rcdundct 

quifefe,qu£ -M 

C^r. 4.4 tcrgo. /.13 lcuislcnis. Cdr.y.l.n. coniunctd conuiftu 

E * cr 4 tergo. /mm. . /«6 cor« 

C. 1 d tcrgo.l. c.ipetrate iperdnte no,forbo. 

Cttr.i.L? motusfud, motui,cr Cdr.4. lin.tc omnifq,omncs t 

4 tergo. l.$c utiq; fit,ubiq ; CT 4 tergo Jub corno, forbo. 

Cdr. 3 . /. 2 8 intetlectus inteUectui N 

Cdr.+.lin.z motusmotds Cdr.4.1.9.0 s,omnis cr //.17 

F adqucddcdqu* 

Cdr.i* lined.ic confundatur,con O 

funduntur Crfr.4. li.i.fiucro nonpituitd^ 

G l. /? Kero pituitd, cr Uned.17* 

Cdr.x.d tergocdp.ult. lin.c.qudn exficcatd d frigore, exficcdtd^ 

ddm qudfdam ncc d frigorc. 
Cdr.$.dtcrgo. lined.14 cdlefd* 

ftam,calefaclum Cdr.i. lin.xy dutcm.dvt 

Cdr.q.a tergo.linea.il uniuer* R 

fum,in uniucrfum C dr.i. lin.} nunq^ ««n| 




C4r.). dtergo.l.ii fcilicetlini, Cfr.4 line4.li ftriec, hamec, 

feminislini w 4 tergo,line4. Xf ficcam, 

C4r.+ dtergo. lin. I nolim a fe, cxflcc4re. 

uelimate, ZTlin.}. eiacuet, r 

cwcet Car. 1 . 4 tergo. I. 1 1 uftum,ufum 

S C.i 4 tergo li. 1 1 4 quibus exul* 

Ctr.i. li. 3 4t efl, fat eft cerari, 4 quibus fi exulceuri 

C4r.i lin.ic fitiuam, fdui4m, C4r.$ /f/j.31 tinti,t4ntx, cr 4 

er 4 tergo c4p. 10. Iine4. 1 $. . tergo.l. c. g4rg4ueo,g4rg4reo 

mius,m4gis Crfr.4 4tergoJi.i} prtcipHHm 

C4r. 3 4 tcrgo. l.i; decoftd, deco precipium 
tto^U.i^ totumtotm 



REGISTRVM 

♦ ABCDEFGH IKL 
MNOPQ.RSTV 
Omn v funt duernu 

Venetijs4pud hercies Luc£4ntonij luntdt 
llcrentini.. M D X L V I 
Menfc Aprili. 



\ 



-'•v 




«MW3«oma<5t 
IpjodenaioiiiBj 



:ouSioin|>ai* 
onbjiqoijSe